Mentionsy

Witold Pilecki zapisał się w historii przede wszystkim jako ochotnik do KL Auschwitz, twórca obozowej konspiracji i autor raportów o niemieckich zbrodniach. W tym odcinku przyglądamy się jednak mniej znanym fragmentom jego biografii — tym, które pokazują nie tylko jego bohaterstwo, lecz także wrażliwość, charakter, duchową siłę i niezwykłe poczucie odpowiedzialności za Polskę.

Opowieść zaczyna się daleko od kraju, w Ołońcu w Karelii, gdzie Pilecki urodził się 13 maja 1901 roku. Wspomnienia z dzieciństwa — białe noce, zorze polarne, surowa przyroda północy — na zawsze pozostały w jego wyobraźni. Wychowywany przez matkę Ludwikę w duchu patriotycznym, od najmłodszych lat nasiąkał polską literaturą, historią i poczuciem obowiązku wobec ojczyzny.

W odcinku przypominamy także młodego Pileckiego jako harcerza, ochotnika wojny z bolszewikami i odważnego ułana. Szczególne miejsce zajmuje dramatyczna scena spod Sokółki, gdy dziewiętnastoletni Witold, stojąc na czele harcerzy z Wilna, poderwał kolegów do ataku pod ogniem przeciwnika. Po latach generał Lucjan Żeligowski publicznie rozpoznał go jako tego młodego żołnierza, z którym rozmawiał w czasie bitwy.

Osobną część odcinka poświęcamy Auschwitz. Pilecki, działający tam pod nazwiskiem Tomasz Serafiński, spędził w obozie dwa lata i siedem miesięcy. Stworzył kilkusetosobową siatkę konspiracyjną, ale jego odwaga miała również bardzo osobisty wymiar. Pokazuje to historia Wincentego Gawrona — artysty i współwięźnia, któremu Niemcy kazali namalować propagandowy fresk sławiący nazistowską ideologię. Pilecki nie chciał, by przyjaciel został moralnie złamany. Pomógł mu przygotować ucieczkę, a zarazem polecił przekazać Armii Krajowej informacje o zbrodniach popełnianych w Auschwitz, zwłaszcza o masowej zagładzie Żydów.

Po wojnie Pilecki nie przestał służyć Polsce. W Warszawie stworzył siatkę konspiracyjną i raportował do II Korpusu Polskiego o sytuacji w kraju pod rządami komunistów. Jego meldunki pokazują niezwykłą przenikliwość: pisał o niszczeniu najlepszej części narodu, terrorze UB, degenerującym wpływie systemu i konieczności obrony „duszy Narodu” poprzez budowanie wartości duchowych, moralnych i obywatelskich.

Finałem tej historii jest list do Bolesława Bieruta z 7 maja 1948 roku, w którym Pilecki prosił o ułaskawienie. „Przez całe życie pracowałem dla Polski” — pisał, odrzucając oskarżenia o szpiegostwo i podkreślając, że działał na rzecz polskich władz i polskiej sprawy. Do końca zachował lojalność, godność i prawdomówność. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. 25 maja 1948 roku Witold Pilecki został zamordowany strzałem w tył głowy.

Gościem odcinka jest Jarosław Wróblewski z Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL. Rozmowę prowadzi Paweł Lekki. Źródłem opisu jest tekst z „Biuletynu IPN” nr 5/2023.