Mentionsy

Prawdziwa historia Polski
20.01.2026 18:00

To nie liberum veto zrodziło w Polsce anarchię. Jak naprawdę działała "demokracja" w I Rzeczpospolitej

Wyjątkowo demokratyczna I Rzeczpospolita, w której „szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie”, a złota wolność jest fundamentem ustroju – tak lubimy o sobie myśleć. Adam Mickiewicz pisał w 1832 roku, że Polska nie znała despotyzmu, bo „król był sługą prawa”. Wszystko działało znakomicie, dopóki nie pojawiło się liberum veto, które zrodziło anarchię i… doprowadziło do upadku państwa (rzekomo). Tylko czy rzeczywiście na tle Europy byliśmy krajem wolnym, czy raczej opowiedzieliśmy sobie piękny mit o demokracji?W tym odcinku „Prawdziwej historii Polski” Adam Balcer i Paweł Sulik psują nastroje i biorą na warsztat polski parlamentaryzm. Sprawdzają, kto faktycznie sprawował władzę w sejmie: szerokie rzesze szlachty czy coraz potężniejsza magnateria… Rozmawiają też o korupcji posłów oraz ingerencji obcych mocarstw. I wreszcie: czy to liberum veto doprowadziło I Rzeczpospolitą do upadku? A może warto pamiętać także o innych, równie istotnych przyczynach?

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 21 wyników dla "Szlachta"

Szlachta ma, tak?

Szlachta.

U nich tak samo jak u nas, zresztą u Hiszpanów potwornie zróżnicowana jest ta szlachta.

Prawie zawsze bez chłopów, czyli ta szlachta, która się nazywa zaściankowa, bo za ścianą, zagrodowa, zagonowa, cząstkowa, bo kawałek majątku mają tylko, okoliczna, bo w okolicy mieszkają.

Mówiono o nich szlachta chodaczkowa, bosa, łykowa, szaraczkowa.

Szlachta służebna albo dworska, wiesz u kogo na dworze?

Ta szlachta, ta właśnie szczególnie gołota i czynszowa, to często jest biedniejsza od bogatych chłopów z Wielkopolski.

Szlachta bez własnej ziemi, nie ma prawa piastowania urzędów, nie korzysta z przywileju nietykalności cielesnej, osobistej.

70% to jest szlachta.

Też 70% to była szlachta.

Ale na początku to były właśnie szlachta, przecież silna i tak dalej.

Był okres w XVI wieku, kilkadziesięcioleci, kiedy szlachta próbowała się wybić i stać się ważnym graczem, ale jej się to nie udało.

I to powoduje, że bardzo osłabnie szlachta, zbiednieje, a bardzo wzrośnie magnateria, umocni się.

Więc ten Sejm, którym ty się tutaj zachwycasz, ten ze złotego wieku, z tego szesnastego wieku, kiedy ta szlachta jest mocna i próbuje równoważyć wpływy magnaterii, ale przegrywa.

Nie ma, jest tylko szlachta.

Jest szlachta, a we Fryzji są też chłopi.

A bojarzy generalnie to byli głównie... Szlachta.

To już po prostu szlachta.

Szlachta, tak.

Bośnia, gdzie jest mocna szlachta muzułmańska, ma medźlic, czyli swój parlament, gdzie są też mieszczanie oprócz niej.

Jest szlachta i to bogata.

0:00
0:00