Mentionsy

W dzisiejszym odcinku podcastu zapraszam do wysłuchania wykładu Karola Estreichera poświęconego rewindykacji Ołtarza Mariackiego po II wojnie światowej oraz jego powrotowi do Krakowa.

30 kwietnia mija dokładnie 80 lat od chwili, gdy specjalnym transportem kolejowym z Dorymbergi Ołtarz Mariacki powrócił do Krakowa wraz z wieloma innymi zabytkami polskiej kultury zrabowanymi przez Niemców.

Od starych rękopisów nazwisko Wita Stwosza jako autora Ołtarza Mariackiego.

W latach przed samą drugą wojną, trzydziestych naszego stulecia było widać, że gdzieś tam w Niemczech w ośrodkach dyspozycyjnych działalności hitlerowskiej przygotowującej napad na Polskę dojrzewa myśl, iż należy ołtarz Mariacki z Polski wywieźć i do Niemiec przetransportować, wystawić, stwierdzając przed światem, że to dzieło niemieckie

Ołtarz Mariacki, jak mówiliśmy, jest olbrzymi, złożony z całej mnogości rozmaitych wielkich i małych figur, ozdób, rzeźb, ornamentów.

Przed samą wojną w roku 1939, sierpień to już był, wojna już szła i już widać było te gromadzące się na horyzoncie chmury straszliwej burzy, rozmontowano i wyjęto z Ołtarza Mariackiego najważniejsze rzeźby, płaskorzeźby i przetransportowano je Wisłą do Sandomierza w drewnianych pakach, bardzo starannie owinięte

Kulisy powrotu Ołtarza Mariackiego do Polski

Ciekawy, średniowieczny sposób podnoszenia tak wielkich ciężarów jak figury ołtarza Mariackiego.

Luki w kościele stała aż do marca 1940 roku, kiedy okupacyjne już władze niemieckie postanowiły wywieźć główny ten trzon, to pudło, szafę Ołtarza Mariackiego do Norymbergi.

I tu rozpoczęła się dosyć dramatyczna podróż tych wszystkich części, grupowanie ich w Ołtarza Mariackiego w Norymberdze.

I wtedy postanowiono ołtarz Mariacki złożyć w podziemiach Góry Zamkowej.

W Berlinie zaś ustawiono, zrobiono wielką makietę ołtarza Mariackiego, którą gdzieś tam na jakiejś wystawie poświęconej ziemiom

Tak zwanego Generalnego Gubernatorstwa otwarto i zdjęcia odpowiednie, które mogły łudzić, że jest to ołtarz mariacki z głównej sali poświęconej sztuce, wystawiono.

Szło o to, ażeby w ostatniej chwili, kiedy wojna już będzie przegrana dla Niemiec, nie chcieli hitlerowcy przypadkiem zatrzeć swojego rabunku Ołtarza Mariackiego

Ołtarza Mariackiego przez władze okupacyjne niemieckie zostały w ostatniej chwili przed wkroczeniem wojsk aliantów do Norymbergi zniszczone starannie, a jeden z głównych winowajców, Willi Lilbl, burmistrz Norymbergi, popełnił po prostu samobójstwo.

Z Londynu, gdzie przebywałem i prowadziłem takie biuro rewindykacyjne, że ołtarz Mariacki znajduje się w Norymberdze i że tylko trzeba go odszukać.

Ostatecznie udało się dotrzeć do ołtarza Mariackiego stosunkowo późno, bo dopiero w listopadzie 1945 roku, a wojna przecież skończyła się w maju, więc w dobrych parę miesięcy, prawie w pół roku po zajęciu Norymbergi.

Niełatwe to były sprawy, bo mimo że znalazło się szereg figur Ołtarza Mariackiego, brakło całej struktury ołtarza, brakło ornamentów, brakło rozmaitych mniejszych, drobnych ozdób, które mieściły się w różnych pakach, a które przecież składały się na całość.

Szczęśliwie tylko jedna mała deska z ołtarza Mariackiego, i to z pleców głównej szafy, deska licząca może półtora metra długości, zaginęła.

Nie było nigdy procesu o rabunego Ołtarza Mariackiego.

Nagle w Hamburgu przed sądem proces Eberharta Lucego obok Kornhausena, a może nawet i ponad nim, głównego właściwie organizatora zaboru Ołtarza Mariackiego z Krakowa, który poczuł się obrażony nazwaniem go przez jeden z dzienników zachodnioniemieckich rabusiem,

Rabunek Ołtarza Mariackiego jest dzisiaj rzeczą powszechnie znaną w świecie, jednym z przykładów dziczy wojennej, jaka się rozgrywała na ziemiach polskich, ale nie tylko w Polsce, bo tak samo i w innych krajach Europy, wszędzie tam, gdzie docierali odpowiedni specjaliści niemieccy, w Związku Radzieckim, Czechosłowacji,

Kulisy powrotu Ołtarza Mariackiego.

Znalazły się nie tylko rzeźby Ołtarza Mariackiego, ale także i inne rzeźby i dzieła sztuki z Norymbergi, odpowiednio zabezpieczone przed jakimś bombardowaniem, co stało się niewątpliwie szczęśliwe, bo Norymberga została zburzona niemal całkowicie i pomieszane były

Do dziś dnia, w kruchcie kościoła Mariackiego,