Mentionsy

W memoriale skierowanym do papieża Piusa XII w październiku 1950 roku stwierdził, że powrót Polski nad Odrę i Nysę jest również powrotem Kościoła na Ziemię Ognić sprotestantyzowane.

Widział w jego historii symboliczne zaślubiny dwóch fundamentalnych sił narodu, państwa i kościoła.

Wyszyński, dzięki połączeniu idei piastowskiej z tysiącletnią historią Kościoła, postaciami świętych i ciągłością kultu katolickiego, skutecznie zdystansował władzę.

Był w pełni świadomy, że praca Kościoła jest niezbędna do rzeczywistego scalenia ziem odzyskanych z macierzą, o czym nie wahał się informować najwyższych urzędników państwowych, w tym Bolesława Bieruta.

Będąc pasterzem zwalczonego kościoła, pełnił jednocześnie nieformalną funkcję męża stanu, dbającego o interesy narodowe w niezwykle trudnych warunkach geopolitycznych.

Prymas był najpierw głową kościoła i mężem stanu, a dopiero potem antykomunistą.

Działania Kościoła na rzecz osadnictwa i budowanie poczucia polskości były w sposób oczywisty zgodne z polską racją stanu, a to do niej często koniunkturalnie odwoływali się przecież komuniści.

Z drugiej strony ta pragmatyczna synergia była nieustannie podważana przez fundamentalną wrogość systemu komunistycznego do religii i kościoła.

Legitymizacja Kościoła oparta na tysiącletniej historii i wierze narodu była natomiast silna.

W długiej perspektywie państwo znacznie bardziej potrzebowało moralnego i kulturowego autorytetu Kościoła do prawdziwej polonizacji tych ziem,

Podkreślał, że stan kanonicznej tymczasowości podważa stabilność życia religijnego, utrudnia pracę duszpasterską i osłabia poczucie przynależności nowych mieszkańców do Polski i Kościoła.

Prymas Wyszyński, choć popierał pojednanie, oceniał je przede wszystkim przez pryzmat swojego nadrzędnego celu strategicznego – zabezpieczenia ziem zachodnich dla Polski i Kościoła.