Mentionsy

Dziś przybliżymy postać Jana Zamojskiego, a naszym gościem będzie profesor Wojciech Tygielski.

Jan Zamoyski.

Motto Akademii Zamojskiej wzięto prosto z życia Jana Zamojskiego, którego fragment przemowy przed chwilą usłyszeliśmy.

Czy słusznie można powiedzieć, że posłanie Jana Zamojskiego na studia w Padwie było trampoliną dla jego przyszłej kariery?

Myślę, że edukacja rzeczywiście odgrywała w życiu Zamoyskiego dużą rolę, chociaż w tym tekście, który przed chwilą żeśmy wysłuchali, no jednak ta rola jest wręcz niesamowicie wyeksponowana.

A zwróciłem uwagę dlatego, że wydaje mi się, iż Zamoyski chyba świadomie kreował taki model życia, w którym

Przecież Zamoyski, jak wiadomo, był rektorem Uniwersytetu w Padwie.

wynika, że Zamoyski odgrywał bardzo aktywną rolę w takiej grze politycznej, studenckiej.

Drugi uniwersytet, nie w sensie formalnym, który ja uważam, że warto jego znaczenie podkreślać, to jest fakt, że Zamoyski w pewnym momencie był archiwistą.

Ja mam wrażenie, że Zamoyski musiał być zdolny, musiał mieć jakieś tam atrakcyjne...

I Zamoyski potrafił.

Ja mam wrażenie, że tutaj Zamoyskiemu jednak bardzo pomogła zmiana dynastyczna, prawda?

Więc Zamoyski wydaje mi się był takim zdolnym posłem,

I wydaje mi się, że Zamoyski...

Wrócił z tych Włoch, funkcjonował właśnie na dworze Zygmunta Augusta i nagle przychodzą te dramatyczne wydarzenia, w których się okazuje, że wielkie znaczenie mają obrady sejmowe, że pytanie jak będziemy wybierać króla to jest decydowane przez posłów bardzo licznych, na których można wywierać wpływ, jeśli się jest człowiekiem potrafiącym, a zakładam, że Zamoyski z taką

Zamoyski dostaje od Walezego, o ile pamiętam, dwa starostwa.

I powiem sobie, że Batory wybiera Zamoyskiego jako takiego młodego, zdolnego, wykształconego, na którym ewentualnie może zbudować swoje panowanie.

Zamoyski był człowiekiem nowym w tym gronie.

Te urzędy czynią Zamoyskiego tym pierwszym ministrem, czy też nawet, jak mawiają niektórzy, wicekrólem.

Więc Zamoyski na pewno nie ma samych zwolenników, ale na pewno potrafi on zbudować, kiedyś się tym zajmowałem naukowo, stronnictwo.

Jaką wizję państwa i ustroju miał Jan Zamoyski?

Przeczytałem całą masę listów do niego skierowanych, a także listów samego Zamoyskiego, próbując zrozumieć te mechanizmy właśnie wiązania ze sobą ludzi.

Ale czytając te listy miałem wrażenie, że Zamoyski myśli w kategoriach bardzo prywatnych.

Więc byłem krytyczny pod adresem Zamoyskiego, jakby zarzucając mu w duszy, że zbudował wielkie, potężne stronnictwo, które nie ma programu politycznego.

Ale z drugiej strony sam Zamoyski to był człowiek na takim poziomie, który potrafił z tej swojej pozycji korzystać w interesie państwa.

I wtedy okazuje się, że Zamoyski, bardzo to się nie podobało papieskim wysłannikom,

Można nadmienić, że gdy Jan Zamoyski zaczynał karierę miał w posiadaniu cztery wsie.

Kariera majątkowa właśnie w postaci różnych królewszczyzn, które Zamoyski skrupulatnie łączył, kumulował i które dawały mu majątek będący podstawą, tutaj pan wymienił

Ale wracam do bogactwa Zamoyskiego i sposobów, jaki z niego skorzystał.

Wtedy zaczynał dopiero funkcjonować, ale potem Zamoyski miał swoich następców.

I Zamoyski...

Wzorował się, jak twierdzą znawcy przedmiotu zamoyski na paryskim Collège Royal, z założenia, że to będzie uczelnia produkująca...

Akademia Zamoyska jeszcze tam za Tomasza, za syna Jana jakoś funkcjonuje, ale funkcjonuje wyraźnie gorzej.

Jan Zamoński był zaangażowany w osadzanie na tronie aż trzech polskich królów, a z czterema współpracował.

No i Zamoyskiego rola w tej elekcji jest ogromna, dlatego że on ma całe za sobą potężne stronnictwo, z którego korzysta w czasie elekcji.

Jest obóz Zamoyskiego bardzo ważny, obóz czarnych, a więc tych, którzy noszą żałobę po śmierci Batorego.

No i Maksymilian dociera do Krakowa dużo szybciej, ale tam też dociera Zamoyski ze swoimi ludźmi.

Zamoyski fortyfikuje Kraków.

Dlatego, że Zygmunt, już trzeci waza, stara się Zamoyskiego na różne sposoby pomijać i pomniejszać jego wpływy.

I wtedy rzeczywiście Zamoyski trochę słabnie, trochę się wycofuje do swoich włości, których mu przecież nikt nie odbierze, a są potężne.

No i tych ludzi było sporo, czego dowodzi Rokosz Zebrzydowskiego, który, zwracam uwagę, wybucha zaraz po śmierci Zamoyskiego.

Nawet byli historycy, którzy uważali, że póki był Zamoyski wielki senator i wielki patron, powstrzymywał te wszystkie żywioły rokoszowe, opozycyjne.

O co w gruncie rzeczy chodziło w tym słynnym wyroku śmierci na Szlakcica i czy to, co zrobił Jan Zamoyski jako kanclerz, nie obróciło się przeciwko niemu, jeśli chodzi o sympatię mas szlacheckich?

Ale do pewnego czasu, mianowicie Zamoyski widząc rosnącą opozycję niechętnych sobie, wydaje mi się, postanowił doprowadzić w 1584 roku do konfrontacji.

na Zamoyskiego jako na satrapę, który złamał wszelkie prawa boskie i ludzkie.

Zamoyski oczywiście odpowiada swoimi ludźmi, którzy argumentują, że prawo jest, jakbyśmy dzisiaj słyszeli, równe dla wszystkich.

I ta polemika przetacza się przez cały kraj bardzo intensywnie, a Zamoyski idzie za ciosem, to znaczy potem jeszcze oskarża o zdradę stanu Andrzeja Zborowskiego, brata Samuela i doprowadza do jego procesu sejmowego, w którym sędzią najwyższym jest król.

Testament Jana Zamojskiego.

Mało która, śmiem powiedzieć, żadna postać historii naszej właśnie jako indywidualność tak wysoko nie stoi jak osoba Jana Zamojskiego.

Tak historyk Paweł Popiel pisał o Janie Zamojskim.

To potwierdzenie słów innego historyka Janusza Tazbira o tym, że pośmiertna kariera Jana Zamojskiego była jeszcze bardziej buskotliwa od tej, którą zrobił za życia.

danej postaci, bo taka biografia Zamoyskiego, to nie znaczy, że jest raz napisana, prawda?

Do Zamoyskiego chętnie nawiązywano, ponieważ to był ten taki Europejczyk.

Jak mieliśmy przez lata kompleksy prowincji, tu zabory, nie zabory, ale nawet XVIII-wieczne kompleksy, to Zamoyski to był ten równy, można władcom francuskim, absolutnie równy, a do tego jeszcze rektor w Padwie to świetnie brzmiało.

Także mnie się wydaje, że Zamoyskiego kariera pośmiertna była powiedzmy nie gorsza niż kariera za życia.

Każdy naród, każde społeczeństwo lubi takich ludzi sukcesu jako swoich przedstawicieli czy swoich wybrańców i Jan Zamoyski z całą pewnością do takich należy.

po abdykacji Jana Kazimierza, a więc znowu pewnym wydarzeniu niespotykanym, żeby król nas opuścił, nie z powodu śmierci, tylko abdykacji, zaczyna być wśród szlachty modne to hasło, że chcemy piasta.

wybrać Piasta i Zamoyski chyba się zorientował i znowu chwała mu za to, że potrafił na czas pohamować swoje apetyty, zakładając, że będzie i skuteczniejszy i pewniejszy jako pierwszy minister Zygmunta Wazy, tylko nie całkiem mu to wyszło.

Zamoyski myślę, że może zdobyć sympatię bez porównania łatwiej.

bo Zamoyski był świadom swoich obowiązków jako patron.