Mentionsy

Polski złoty nie zawsze był monetą.

Były czasy, gdy na ziemiach polskich płacono w kopiejkach, w koronach, markach, a o mały włos w walucie o dźwięcznej nazwie Lech.

Dlaczego walutą II Rzeczpospolitej został ostatecznie właśnie polski złoty?

Wreszcie, czy wprowadzenie złotego było największym sukcesem odrodzonej Polski?

Podcast Muzeum Historii Polski.

Polski złoty jako waluta niepodległej Rzeczpospolitej został ustanowiony w roku 1924, ale żebyśmy zrozumieli, jak do tego doszło, wypada cofnąć się wcześniej.

Cofnijmy się może do roku 1914, w przeddzień wybuchu I wojny światowej, żeby rzucić okiem na ziemie polskie, no bo tam...

Nie było złotego polskiego, tylko był rubel oraz marka niemiecka i korona austro-węgierska, prawda?

Bo tutaj zanim dojdziemy do historii złotego tego z 24 roku, musimy sobie uświadomić kilka rzeczy, w tym bardzo istotną, że do bardzo gruntownej zmiany sposobu emisji pieniądza dochodzi w XIX wieku, kiedy Polski na mapie nie ma.

My w naszej polskiej historii mamy kilka takich wydarzeń, które pechowo spotkały nas w czasie braku niepodległości.

Polski pieniądz papierowy, który zostaje właśnie wówczas wypuszczony.

Przy czym jest to kwit na złoto, które każdy z nas ma gdzieś w banku zdeponowane.

Ale my mamy dokładnie zapisane, że ten banknot to jest tyle i tyle gram złota.

Oczywiście nie dostaniemy ich w gramach, tylko najczęściej w złotych monetach, jak mamy odpowiednią ilość banknotów.

Po pierwsze złoty pojawia nam się w instytucji, która się nazywa Bank Polski.

Mieszkańcy Warszawy znają Plac Bankowy, a obok był oczywiście Bank Polski, bo stąd owa nazwa Plac Bankowy.

Zresztą też nieprzypadkowo postać Juliusza Słowackiego przed tym bankiem, bo on tam pracował.

Zrzutujmy to jeszcze na chronologię, to są lata XX... To są lata XX-XIX wieku, bo mamy Królestwo Polskie.

Ja czasami twierdzę, wywołuję dyskusję, ale dla mnie Królestwo Polskie 815-830 to jest taki PRL trochę, XIX-wieczny.

Widzę, widzę reakcję, ale przecież wojska ozorłami na czapkach, język polski w administracji, Sejm i tak dalej, i tak dalej.

No i wreszcie Bank Polski.

Bank Polski, który emituje monety, wreszcie zaczyna emitować pieniądz papierowy.

Zwróćcie Państwo uwagę, czasami jak macie stare banknoty, to na nich jest taki napis, że obowiązkiem jest ich przyjmowanie pod karą więzienia, czy tam pod karą administracyjną, bo występował taki pieniądz papierowy, który nie był obowiązkowy do przyjmowania.

Natomiast, i takie w latach dwudziestych się pojawiają, natomiast dosłownie na kilka dni przed wybuchem powstania listopadowego pojawiają się banknoty w złotych wydawane przez UF Bank Polski.

Bank Polski, taka nazwa,

Złoty, banknoty.

Ten Bank Polski zostaje zlikwidowany w 1841 roku.

W 1841 bank przestaje wypuszczać złotego, bo sam de facto dopiero zostaje zlikwidowany po powstaniu styczniowym.

Natomiast pomiędzy 1830 a 1841 jeszcze ten bank funkcjonuje i wypuszcza bardzo ciekawy pieniądz, bo on jest jednocześnie w złotych.

Oczywiście banknoty wymienialne na złoto plus złote monety.

Imperiały, półimperiały, ale myślę, że na ziemiach polskich największą furorę zrobiły świnki.

Czym się różniła Galicja z naszego polskiego punktu widzenia od Prus i od Rosji?

Rosjanie i Niemcy bardzo ostro pilnowali, żeby Polacy nie wchodzili do zarządów banków centralnych, do tego całego systemu finansowego, żeby to było niemieckie, żeby to było rosyjskie, żeby tam obcych nie było.

Później zresztą na początku XX wieku szefem, to zresztą też ciekawostka, zaraz może do tego wrócimy, Banku Austriacko-Węgierskiego, czyli tego, który emitował koronę, też był Polak, Leon Biliński.

Poza tym w całej tej bankowości Polaków było dosyć dużo.

Można jeszcze też odwrócić pytanie, znaczy może odwrócić, może zmienić pytanie, to znaczy kiedy język polski był na banknotach, bo to nie jest tożsame.

W Austrii i na Węgrzech te banknoty, które się pojawiły, były między innymi w języku polskim.

Ale te banknoty miały dwie strony.

Więc w Galicji na początku XX wieku posługiwano się banknotami polskimi, zresztą ukraińskimi, czeskimi także napisami.

Mamy pieniądz papierowy, mamy rozwój bankowości i przechodzi wojna.

1915-1916 Rosjanie wycofują się z Królestwa Polskiego i to jest o tyle istotne, że w tę przestrzeń wchodzą państwa centralne, Niemcy i Austro-Węgry, budując tutaj początki administracji, budując tutaj także początki, no właśnie czego, polskiej bankowości, a powinniśmy na to patrzeć.

Pytanie czy polskie?

Zwłaszcza pieniądz wówczas, który jest pieniądzem kruszcowym, bo jeżeli ludzie mają banknoty, to na wszelki wypadek szybciutko idziemy do banku.

Moneta złota jest bezpieczniejsza, bo tym banknotem już za granicą możemy nie zapłacić.

Więc ludzie do banków, czy władze o tym zdają sobie sprawę?

Na przykład w Poznaniu Niemcy tworzą Ostbank, mówiąc w dużym skrócie, tą nazwę, która była dłuższa, która wypuszcza ostruble.

No ale to było niemożliwe do zachowania, no bo przecież nie było matryc, żeby drukować banknoty rosyjskie, kiedy Rosja tutaj stąd została wyparta i tak dalej.

W Poznaniu był bank, który to emitował.

Ale sytuacja się nie uspokajała, a w dodatku pojawiła nam się kwestia polskiego rekruta, bo jest wojna, wojna miała być krótka, wojna jest długa.

Mamy rok XVI, manifest dwóch cesarzy, powołujemy Królestwo Polskie, cesarz austriacki i cesarz niemiecki powołują Królestwo Polskie.

Po drugie zaczyna drukować banknoty, które się nazywają Marka Polska.

Marki polskie były...

I tam była obietnica, że po wojnie marki polskie zostaną wymienione jeden do jednego na marki niemieckie.

Ale póki co te marki polskie mają funkcjonować w obrębie okupacji dawnych ziem rosyjskich, czyli czegoś, co ma stworzyć Królestwo Polskie, ale nie całe.

W tym samym czasie Ostbank zostaje przeniesiony do Kowna.

Ostbank zostaje przeniesiony do Kowna i tak naprawdę on stanie się później zaczątkiem Centralnego Banku Litewskiego do 2022 roku na Litwie.

I ta Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa wypuszcza owe marki polskie.

Bo oczywiście wszyscy wiemy, spieramy się, czy ten 11 listopada to jest bardziej symbol niż realne wydarzenie, które zadecydowało o polskiej niepodległości.

W samo południe 11 listopada do siedziby Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej weszli Polacy, wyrzucili stamtąd Niemców i przejęli nad nią kontrolę.

Czy to oznacza, że z punktu widzenia bankowości, czy polskiego systemu finansowego to była polonizacja tego systemu?

Więc jeszcze raz, listopad roku 1918 powstaje państwo polskie, ono już istnieje, fakt, nie ma jeszcze granic, te granice trzeba będzie ustalić, ale niewątpliwie jednym z takich atrybutów nowoczesnego państwa jest ustalenie stabilnej waluty.

Jednym z podstawowych narzędzi propagandy państwowej, bo każdy się musi posługiwać monetą, każdy się musi posługiwać banknotem, na którym są napisy, na której są symbole narodowe i tak dalej, i tak dalej.

Sejm zmienił, będzie złoty, a emitentem będzie Bank Polski.

To jest nawiązanie wprost do tego okresu 1815, 1830, 1841, czyli ten okres powstania Banku Polskiego, stworzenia tego złotego, emitowania tego złotego.

Więc jest złoty, jest decyzja, w Szwajcarii drukujemy banknoty i one jadą do sejfów bankowych.

Ale sekundeczkę, przecież w ogóle Bank Polski nie istniał jeszcze.

Oczywiście, że nie istniał, ale decyzja była, że emitentem jest Bank Polski.

I dlatego to jest ciekawe, że jak weźmiemy pierwsze banknoty z dwudziestego czwartego roku samo, iż Bank Polski powstaje w dwudziestym czwartym, to te banknoty mają datę emisji 1919.

Narodowy Bank Polski, banknoty z takim napisem były od czterdziestego czwartego, w obiegu od czterdziestym czwartym, a bank powstaje dopiero w czterdziestym piątym.

W związku z czym te banknoty wędrują do sejfów i teraz czekamy na ten moment, kiedy będzie można stworzyć tę nową, bezpieczną walutę, stabilną.

No i tutaj pojawia się problem, bo chyba trudno sobie wyobrazić w najnowszej historii Polski taki moment, kiedy więcej się działo i kiedy sytuacja była bardziej niestabilna niż lata 19, 20, 21.

To jest człowiek ewidentnie zaangażowany w budowę niepodległego państwa polskiego.

To było dosyć istotne, bo polskie państwo dotowało kolej, żeby przewozy były tańsze.

Złoty będzie emitowany, to już wiemy, nie ma innej możliwości, bo banknoty są wydrukowane przez Bank Polski, ale co ważne, Bank Polski będzie prywatną instytucją.

To była taka zasada dosyć ważna, bo mianowicie to się nazywało Gold Exchange Standard i polegała na tym, że na złoto można było banknot wymienić, ale tylko na sztabę.

co wszystkich drobnych ciułaczy eliminowało z wyciągnięcia tego złota z banku.

600 ton, 600 ton banknotów marek polskich wycofano.

Natomiast ciekawostka, o której mało kto zwrócił uwagę, mianowicie nie ma monet, bo wydrukowano banknotę.

Banknotę emituje bank.

a monety nie są wymienialne na złoto, one tam zawierają złoty, zawiera srebro i tak dalej, ale robi to bank.

Więc Grabski próbuje bronić, do tego dochodzi wielki kryzys bankowy, różne afery finansowe.

Grunt, że on próbuje prosić o pomoc swoje dziecko, Bank Polski.

A tutaj problem, bo Bank Polski jest instytucją niezależną.

My dzisiaj mówimy o Grabskim jako jednym z najważniejszych polityków gospodarczych całej historii Polski.

Czterech pięciu jest takich, tej rangi w całej historii Polski, co Grabski.

Po pierwsze, to nie była prawda, bo po pierwsze Bank Polski zadziałał dokładnie tak, jak go wymyślono.

Dokładnie tak, jak był niezależnym bankiem.

ten złoty polski się przysłużył drugiej RP w najszerszym tego słowa znaczeniu, począwszy od aspektów ekonomicznych, a skończywszy na propagandowych.

Moim gościem w podcaście Muzeum Historii Polski był dzisiaj prof. Andrzej Zawistowski ze Szkoły Głównej Handlowej i Instytutu Pileckiego.

Podcastów Muzeum Historii Polski wysłuchasz na YouTube, Spotify, Google Podcast, w audiotece, a także na innych platformach podcastowych.

Subskrybuj kanał Muzeum Historii Polski.