Mentionsy

Kilkuset członków organizacji żydowskich postanowiło sięgnąć po broń i rzucić wyzwanie niemieckiemu okupantowi.

Wprowadzono także szereg obostrzeń związanych z możliwością swobodnego albo raczej wprowadzono brak swobodnego przemieszczania się właśnie dla ludności żydowskiej.

Staramy się jakoś periodyzować historię, czy te działania, które finalnie doprowadziły do ludobójstwa już w postaci takiej fizycznej eksterminacji ludności żydowskiej.

Ten mur, który jest takim niechlubnym symbolem właśnie podziału miasta na tę część odgrodzoną dla ludności żydowskiej i tę część, w której mieszkają Polacy, Niemcy i wszystkie inne narodowości, które wówczas w Warszawie przebywały.

Na terenie Generalnego Gubernatorstwa od wiosny, od połowy marca 1942 roku właśnie przystąpiono do tak zwanej akcji Reinhardt, czyli akcji, której celem było wymordowanie całej przebywającej jeszcze na terenie Generalnego Gubernatorstwa społeczności żydowskiej.

I tak pokazujące ogromną skalę mordu, jaki się wtedy dokonał na ludności żydowskiej.

Natomiast warto podkreślić, że taką reakcją właśnie na te masowe deportacje, przynajmniej części ludzi, było utworzenie Żydowskiej Organizacji Bojowej.

Natomiast w ŻOP zaangażowana była wtedy niewielka grupa ludzi, głównie młodych ludzi, członków organizacji syjonistycznych, więc nie możemy tutaj mówić o jakimkolwiek masowym udziale, czy masowym kierunku oporu.

Więc szacuje się, że ten taki skonsolidowany ruch, w którym już nie tylko członkowie Haszomera Zair, czy żydowskiej grupy młodzieżowej Akiba, czy też DRORu, czyli Wolności, tych organizacji syjonistycznych, ale też Bundu jesienią 1942 roku,

W takim też, w ten sposób opisuje się również tych, którzy już w trakcie powstania w getcie warszawskim funkcjonowali, że była to grupa mniej więcej 400-500 osób z tej właśnie żydowskiej organizacji bojowej.

Bo zdążyliśmy sobie powiedzieć o żydowskiej organizacji bojowej, no ale też żydowska organizacja bojowa ważna, a nie była jedyną organizacją, która w jakiś sposób miała organizować Żydów pozostałych jeszcze w getcie do walki.

czyli bardziej prawicowym, nacjonalistycznym w pewnym sensie ugrupowaniu, ale też o pewnym przygotowaniu, którego nie zawsze mieli członkowie żydowskiej organizacji bojowej.

To też warto wspomnieć, że część z tych organizacji syjonistycznych, która stworzyła żydowską organizację bojową, jeszcze w okresie II wojny światowej prowadziła tak zwane hachszary, czy kibuce, które właśnie miały na celu przygotowywanie młodzieży żydowskiej do wyjazdu do Palestyny.

Działały jeszcze jakieś pomniejsze grupy, które później w okresie już powstania w getcie warszawskim też włączyły się do walki, chociaż nie pod sztandarem jednej czy drugiej organizacji.

Poprzez na przykład, tak jak wspomniałam, tworzenie różnego rodzaju organizacji samopomocowych.

To było pożądane i to też była jedna z aktywności organizacji konspiracyjnych, czyli tworzenie fałszywych tożsamości.

które w pewnym momencie na przykład umożliwiłyby członkom organizacji konspiracyjnych wydostanie się właśnie poprzez chociażby sieć kanałów poza teren getta, poza mur i tam wtopienie się w pewnym sensie, funkcjonowanie pośród społeczności, które było właśnie z drugiej strony muru.

Dlatego, że w tym miesiącu Niemcy ponowili próbę, czy przystąpili ponownie do deportacji ludności żydowskiej z getta warszawskiego.

I te wydarzenia zaczęły się 18 stycznia 1943 roku i to był ten pierwszy moment, w którym członkowie Żydowskiej Organizacji Bojowej przystąpili już jakby z tych działań przygotowawczych, z tych działań właśnie o takim charakterze na przykład likwidacji konfidentów, czy różnego rodzaju tego typu działań do walki z Niemcami.

Więc jeszcze z większym takim nasileniem próbowano przeszkolić ludność cywilną, czy werbować ludzi do tych organizacji.

Ona się łączy z tym, że było to przeddzień żydowskiego święta Pesach, czyli też ponownie wracamy do tego schematu, że tego typu wydarzenia były często organizowane przy okazji ważnych dat, czy to w kalendarzu żydowskim, czy ważnych dat w ogóle dla społeczności żydowskiej.

Że obowcy są przygotowani, czy członkowie organizacji konspiracyjnych są przygotowani.

Wielu z nich nie było zaangażowanych bezpośrednio w walki, więc po to też był ten kontakt z łącznikami chociażby tych organizacji konspiracyjnych, którzy poprosili, czy zachęcili, czy skierowali taki apel, żeby ludność cywilna właśnie wykorzystywała te specjalnie przygotowane wcześniej kryjówki, schrony, bunkry, żeby tam zeszli i jakby czekali trochę na rozwój wydarzeń.

Jednym z takich najbardziej znanych bunkrów jest bunkier przy ulicy Miłej, w którym schroniło się kierownictwo żydowskie organizacji bojowej, gdzie ostatecznie poniosło bohaterską śmierć.

To nie był bunkier przygotowany przez członków organizacji konspiracyjnej, więc oni w pewnym sensie byli tam, no nie wiem, czy można to określić, będą w pewnym sensie gośćmi.

Wydawało się, że w zasadzie los osób, które tam są, jest policzony, więc członkowie Żydowskiej Organizacji Bojowej, mówi się tam o grupie około 100 osób, dokonali, popełnili zbiorowe samobójstwo.

Mordechaj Anielewicz, który stał na czele Żydowskiej Organizacji Bojowej, jego partnerka Mira Fuchler, która też była z nim w tamtym momencie.

I działania tych, którzy byli członkami organizacji konspiracyjnych, którzy pozostali po chociażby akcjach likwidacyjnych, czy w Wielkiej Akcji, czy też w innych gettach, bo przecież bunty miały miejsce też nie tylko w getcie warszawskim, ale w gettach innych na terenie Generalnego Gubernatorstwa, czy też w ogóle w obozach zagłady, bo o tym też nie do końca się...

rodzaj takiego manifestu właśnie ginącego narodu, który w zasadzie już nie ma innej drogi, bo albo zginie tutaj na miejscu w walce, może nielicznym uda się przeżyć, a jeśli nic nie zrobią, to i tak zostaną deportowani do ośrodków zagłady, bo los ludności żydowskiej po prostu w rozumieniu polityki niemieckiej został przypieczętowany.

bardzo mocny symbol, który aż by się chciało, jako historyk to mówię, chciałoby się odczytać jako też i zapowiedź tego, że pamięć o powstaniu w getcie i pamięć o getcie w ogóle i o koszmarze getta i o koszmarze, którego tutaj jego mieszkańcy doświadczyli, to jest element oczywiście pamięci żydowskiej, ale też jest elementem polskiej pamięci.

Oczywiście jest to część polskiej historii, tak samo jak historia społeczności żydowskiej mieszkającej w Polsce, będącej obywatelami polskimi, współtworząca tę historię, jest częścią naszej wspólnej historii, jest częścią historii Polski.

Moim gościem była dr Martyna Grącka-Rajek, z którą rozmawiałem o powstaniu w getcie i o koszmarnym losie ludności żydowskiej pod okupacją niemiecką w Polsce.