Mentionsy

Hitler zdobywając stopniowo kolejne szczeble władzy, ustanowił ostatecznie w Niemczech ideologię, którą można nazwać hitleryzmem.

Mam tu na myśli kwestię tego, czy Adolf Hitler był socjalistą.

Więc Norbert, jak to jest z tym socjalizmem Hitlera?

Dla części naszych słuchaczy absurdalnym może wydać się pytanie, czy Hitler był socjalistą.

Wiele dekad po II wojnie światowej wokół osoby Hitlera trwa wciąż spór.

Toczą ze sobą spór o to, czy Hitler był socjalistą.

Tak zwana skrajna prawica próbuje przedstawiać Hitlera jako socjalistę, natomiast skrajna lewica próbuje przedstawiać Hitlera jako skrajnego prawicowca.

Hitler jako, i tu słusznie, symbol nihilistycznego zła, jest wzajemnie sobie podrzucany celem wzajemnej dyskredytacji.

No bo jeżeli skrajna prawica będzie podrzucała osobę Hitlera i jego ideologię lewicy, to będzie to dyskredytowało lewicę.

Natomiast jeżeli lewica, a było to bardzo modne np. w czasach komunistycznych, będzie podrzucała Hitlera prawicy, jako przykład tzw. reakcji,

Nie tylko radykałowie polityczni odnoszą się do Hitlera jako przykładu skrajnego socjalisty lub skrajnego prawicowego nacjonalisty.

Pogląd sam w sobie, że Hitler był socjalistą albo że był skrajnym prawicowcem

Spór o to, czy Hitler był socjalistą, a nawet czy był narodowym socjalistą i co to znaczy być narodowym socjalistą, jest więc nie tylko sporem akademickim, sporem historycznym, nadal bowiem oddziałuje emocjonalnie na współczesne spory polityczne.

I oczywiście uczciwa odpowiedź na pytanie, czy Hitler był socjalistą, brzmi to zależy.

No i ten spór o lewicowość bądź prawicowość Hitlera jest tak naprawdę fałszywy.

Tymczasem Hitler nie był ani lewicowy, ani prawicowy.

Był hitlerowski.

No ale co rozumiesz przez to, że był hitlerowski?

Brzmi to może na pozór absurdalnie, ale Hitler stopniowo zdobywając najpierw pozycję przywódcy partii, potem walcząc o władzę w Niemczech, potem tą władzę zdobywając i wreszcie tą władzę ugruntowując,

Doszedł do pełni całkowitej władzy nad Niemcami i Rzeszą Niemiecką, głosząc hasła narodowo-socjalistyczne, ale w przypadku historii Niemiec z tamtych czasów mówi się także o czymś takim jak hitleryzm.

Narodowy socjalizm ewoluował bowiem w stronę nowej, czy raczej zmodyfikowanej ideologii zwanej właśnie hitleryzmem, gdzie punktem odniesienia nie są klasyczne modele ekonomiczne czy społeczne,

Tylko punktem odniesienia jest sam Adolf Hitler, który jako człowiek staje się jedynym źródłem prawa, jedyną wyrocznią i jedynym punktem odniesienia co do kierunków, jakimi będą podążać Niemcy.

Hitler, jak już powiedziałem, on nie jest ani prawicowy, ani lewicowy, bo jest eklektyczny.

Narodowego socjalizmu, nazizmu, hitleryzmu nie powinno się postrzegać w klasycznych kategoriach podziałów politycznych.

Hitler nie był kimś, kto opowiadał się za kapitalistycznym bądź socjalistycznym modelem gospodarczego funkcjonowania społeczeństw.

Hitler był absolutnym zwolennikiem totalitaryzmu.

Przy czym Churchillowi przechodziło to przez gardło niezwykle trudno, aby nazwać Hitlera człowiekiem.

W efekcie narodowy socjalizm, a potem hitleryzm, był totalitarną ideologią.

Stąd współczesne przerzucanie się Hitlerem, czy był prawicowy czy lewicowy, jest ponuro śmieszne, ponieważ mówimy o ludobójczym tyranie, który pragnął cofnąć czas i nawet sam naród niemiecki był dla niego wyłącznie narzędziem.

A dlaczego powiedziałeś na początku, że na pytanie, czy Hitler był socjalistą, należy odpowiedzieć, to zależy?

Czasy, w których Hitler się wychowuje jako dziecko, w których dorasta, to jest fundamentalne także w kontekście pytania o socjalizm, ponieważ cesarstwo niemieckie, no Hitler był obywatelem Austro-Węgier, ale cesarstwo niemieckie

Aby zwalczać idee socjalistyczne w rozumieniu marksistowskim, cesarz niemiecki pod wpływem kaclerza Bismarcka w latach 80. już XIX wieku, kiedy Hitler był dzieckiem,

W tej dyskusji o socjalizmie i o tym, czy Hitler był socjalistą trzeba ważyć, czy my w rozumieniu socjalizmu widzimy kwestie praw pracowniczych,

A jak to się stało, że Hitler połączył w swojej ideologii sprzeczne idee socjalizmu i nacjonalizmu?

Hitler dorastał w środowisku niezwykle rozpolitykowanym.

Hitler chłonął turbonacjonalizm, chłonął militaryzm i obserwował rozgorączkowaną scenę polityczną jako przedstawiciel de facto drobnomieszczaństwa.

Jest to złożone zagadnienie, dlatego że Hitler nie lubił błękitnej krwi.

Hitlera denerwowała staroświecka, niemiecka szlachta z tym fonnym przednazwiskiem, ale jednocześnie Hitler przesiąknięty germańskimi eposami.

Hitler, który chłonął zdeformowaną historię Niemiec, Wielkiej Germańskiej Rzeszy, zwłaszcza tej czasów starożytnych i czasów średniowiecznych.

A zatem Hitler dorastał w niezwykle eklektycznym,

I właśnie z tego powodu, że Hitler wyrastał tak silnie z czasów i miejsca, w których żył.

Chociaż oczywiście, jeżeli weźmiemy to pojęcie narodowego socjalizmu, to Hitler koniec końców był o wiele bardziej narodowy niż socjalistyczny.

Ale Hitler jednocześnie w sposób fundamentalny różnił się od Engelsa i Marksa tym, że idea rewolucji proletariatu i budowania bezklasowego społeczeństwa poprzez rewolucję była dla niego ideą wrogą.

Hitler jako drobnomieszczanin, zakochany w historii Niemiec.

Hitler pragnął bowiem przekształcić wszystkich Niemców w posłuszne mu automaty, a nie byłoby to możliwe bez pewnego odgórnego podziału dóbr.

No więc taki Hitler poszedł na I wojnę światową.

I to też wpłynęło na Hitlera, który w nowej sytuacji

Doskonale odnalazł się jako polityk i jako orator, ale Hitler wchodzi na scenę polityczną w pokonanych, rozpolitykowanych Niemczech, gdzie upadły dotychczasowe struktury władzy, takie jak monarchia, gdzie tworzy się republika.

I Hitler ma świadomość tego, że nie ma już powrotu do starych idei, ale jednocześnie Hitler przesiąknięty tym spaczonym niemieckim romantyzmem XIX-wiecznym

Hitler czuje się i jest Niemcem i nie chce wszechświatowej rewolucji.

To, że zobaczymy Hitlera z czerwoną opaską nie oznacza zgody na marksizm.

I jednocześnie Hitler jest radykalnym socjalistą i niemieckim nacjonalistycznym romantykiem.

Ponieważ Hitler pragnie przede wszystkim budowy potężnych, wielkich, imperialnych Niemiec.

Hitler nienawidzi instrumentów finansowych, czy też wielu radykalnych socjalistycznych jego towarzyszy postrzega finanse jako źródło nierówności.

Hitler szuka sobie oparcia, aby połączyć dwa poglądy pozornie przeciwstawne.

Hitler nienawidzi liberalizmu.

Hitler jest niechętny, jak powiedziałem, kapitalizmowi, ale jednocześnie pragnie zachowania struktur społecznych państwa niemieckiego takimi jakie je zastał, kiedy był młody.

Ale przecież Hitler nie stworzył partii nazistowskiej.

Jak bardzo zatem Hitler zmienił tą ideologię i ten program partyjny po swoim dołączeniu?

To oni formułują ideologię nazistowską, ale nie mają charyzmy Hitlera.

Tym wodzem wkrótce stanie się Hitler.

I Hitler przekształca niemiecką partię robotniczą DAP w narodowo-socjalistyczną niemiecką partię robotniczą i w roku 1920, na początku drogi Hitlera do władzy, pojawia się tzw. program 25 punktów.

Można by powiedzieć, że program 25 punktów symbolizuje poglądy narodowego socjalizmu, ale jak pokaże rzeczywistość, w ramach ewolucji systemu nie będzie to tożsame w 100% z hitleryzmem, chociaż sam Hitler uzna 25 punktów z roku 1920 za absolutnie niezmienny punkt wyjścia ideologii narodowo-socjalistycznej.

I te 25 punktów mrozi krew w żyłach, no bo jeżeli ktoś potem będzie racjonalizował Hitlera, to musiał mieć pełną świadomość tego na czele jakiego ruchu on stał.

I tu rzecz charakterystyczna i co często umyka, kiedy mowa o Hitlerze jako socjaliście.

Ten socjalizm Hitlera, on był wycinkowy, ponieważ Hitler, jak powiedziałem, nie lubił fon przed nazwiskiem, ale cenił niemieckich książąt jako ludzi budujących coś, co uważał za niemiecką kulturę i niemiecką tożsamość.

Ten socjalizm Hitlera w rozumieniu ostrza skierowanego przeciwko kapitałowi

To znaczy Hitler uważał, że światem rządzi masoński, kapitalistyczny i żydowski spisek.

I że kapitalizm w rozumieniu np. tak jak to Hitler postrzegał w rękach Żydów to zło, ale ten sam kapitalizm w rękach niemieckich wielkich biznesmenów to dobro.

Podczas gdy Hitler przede wszystkim zafascynowany był przeszłością Niemiec.

I Hitler stanął na czele ruchu narodowo-socjalistycznego, który był i nacjonalistyczny i narodowy.

Ale to było w roku 1920 i Adolf Hitler dopiero zaczynał swój marsz po władzy.

Ale tak jak powiedziałem, Hitler nie był wrogiem niemieckich przemysłowców.

Stąd Hitler szybko nawiązał relacje z wielkim biznesem, który to wielki biznes najbardziej bał się socjaldemokratów, a jeszcze bardziej komunistów.

Hitler bardzo szybko uzyskał wsparcie finansowe od kół konserwatywnych.

I to był cały Hitler, który on sobie z każdego nurtu wybierał to, co było mu wygodne.

No i marksizm przerażał Hitlera, on nienawidził marksizmu.

I jak powiedziałem, walka klas to było coś, czemu Hitler chciał przeciwdziałać.

Idea walki klas była dla Hitlera nie do pogodzenia z jego koncepcją i poglądem na świat, dlatego jak powiedziałem, że wszyscy Niemcy, którzy byli w jego oczach rodowitymi Niemcami

A jak w ogóle pod przywództwem Hitlera ewoluowała już sama partia nazistowska, która przecież miała w sobie od początku taki skrajny socjalistyczny czy nawet komunizujący rys?

Czy Hitler pozbył się tych swoich towarzyszy, którzy byli bardziej socjalistami?

W 1923 Hitler zorganizował pucz otoczony już jednak przede wszystkim skrajnymi militarystami i w dużej mierze konserwatystami.

I Hitler musiał sobie z tym poradzić, musiał jakoś się do końca określić.

I Hitler biorąc partię w rękę w roku 1925 i 1926 zerwał z tym skrajnie socjalistycznym poglądem, eliminując pozycję braci Strasserów i zmuszając Goebbelsa do zmiany zdania.

Hitler wygłosił tam przemówienie, które definiowało dalszy kierunek jego ruchu.

My, narodowi socjaliści, mówił Hitler, chcemy uwolnić naród od presji ekonomicznej i niesprawiedliwości społecznych.

Marksizm i bolszewizm, zdaniem Hitlera, zakorzenił się w Rosji.

Jednocześnie Hitler zdefiniował pogląd, że Niemcy muszą się rozszerzać na wschód, ale żeby to osiągnąć, muszą się wewnętrznie zjednoczyć.

No i komunizująca część partii mówiła, że nie, że trzeba zrzucić przeszłość, a Hitler sprzeciwił się temu.

To są dla tej historii, dla opowiedzenia czy Hitler był prawicowy czy lewicowy, to są zdania fundamentalne.

Dlatego, że Hitler powiedział, że w państwie aryjsko-germańskim kwestia formy rządu ma znaczenie podrzędne.

Hitler był totalnym rasistą.

I dalej według Hitlera.

Z perspektywy współczesnej dyskusji czy Hitler był socjalistą czy nie.

Sam Hitler śmiał się już wtedy z takiej próby własnej klasyfikacji.

Oczywiście, frakcje były, ale wszystkie musiały się słuchać Hitlera.

Hitler nie chciał być tak naprawdę nawet narodowym socjalistą, chciał być niemieckim półbogiem stojącym na czele zmilitaryzowanego państwa.

I dalej według przemówienia Hitlera z Bambergu.

Dwa, nie będziemy tolerować odbierania im jednak tego, co do nich należy, ponieważ stoimy na gruncie sprawiedliwości i nie damy, to oczywiście jest cały czas cytat Hitlera, żydowskiemu systemowi wyzysku prawnego pretekstu do grabieży naszego ludu do ostatniej kropli.

I Hitler powiedział coś takiego.

I dalej Hitler dodał.

I Hitler sterzył się wtedy z Goebbelsem, ze Strasserami, którzy chcieli przyłączyć się do komunistów i socjaldemokratów w nagonce na książąt.

Hitler powiedział wtedy nie.

I chociaż w 1926 roku Hitler potwierdził niezmienność 25 punktów z roku 1920,

Ale czy to nie wynikało z tego, że Hitler był już wtedy mocno powiązany z niemieckimi przemysłowcami?

Oczywiście, to były czasy, kiedy Hitler brał już pieniądze od wielkich przemysłowców.

Ale Hitler wyraźnie w Bambergu zwyciężył lewe skrzydło partii.

I Hitler, jak zdobył władzę, to tak naprawdę poglądy Rosenberga czy Junga, one były już wtórne, bo narodowy socjalizm Hitlera wtedy zaczął się już przekształcać w hitleryzm.

Byli przez Hitlera tak samo znienawidzeni jak Żydzi.

Ale wielki kapitał, jak powiedziałem, w oczach Hitlera miał narodowość.

Przy czym Hitler miał plan.

To było dążenie Hitlera do władzy absolutnej.

Oczywiście potem, np. w roku 1928, 19 kwietnia 1928 roku na forum Gazety Partyjnej Wolkischer Beobachter Hitler napisał, że 17 punkt programu NSDAP, czyli reforma rolna, która powinna stworzyć możliwości do wywłaszczenia ziemi na cele publiczne bez odszkodowania oraz punkt 18 kara śmierci dla lichwiarzy i spekulantów.

Że Hitler napisał wtedy w roku 1928.

Stąd, zdaniem Hitlera, co napisał w gazecie, NSDAP opiera się na zasadzie własności prywatnej.

Ale Hitler w prasie, publicznie i na piśmie zobowiązał się wtedy w roku 1928 do poszanowania zasad własności prywatnej.

No to zauważymy, że Hitler zajął tu stanowisko co najmniej w stosunku do idei socjalistycznej, zwłaszcza tej radykalnej, stanowisko wyraźnie odmienne.

Można więc powiedzieć, że Hitler idąc do władzy zaczynał jako narodowy socjalista, stąd nazwa partii NSDAP,

I Hitler, jak to przerażony i załamany Goebbels napisał w swoim dzienniku, słuchając go w Bambergu, że Hitler mówi jak reakcjonista.

Że Hitler jest przedstawicielem, to takie modne było wtedy w ustach komunistów stwierdzenie, przedstawicielem reakcji.

Ale skoro Hitler nie był socjalistą, no i nie uważał np. idei walki klas za słuszną, to w ogóle dlaczego on wykorzystywał hasła socjalistyczne, czyli hasła opierające się na poprawie sytuacji pracowników w relacji do pracodawcy?

Hitler miał świadomość, że nie zdobędzie się władzy w Niemczech bez haseł socjalistycznych.

Że Hitler nie odrzucał niczego z tego, co uważał za wielkość Niemiec.

Ale niemieccy kapitaliści musieli podporządkować się ideom socjalistycznym w tej wizji Hitlera.

To pchało wielki kapitał niemiecki do wspierania Hitlera, który łączył w sobie

Dlatego, że Hitler ewoluował w określonym celu.

Z narodowego socjalizmu, gdzie narodowy i socjalistyczny były w miarę równe, to początek ruchu, przez narodowo-socjalistyczną strukturę, gdzie narodowe o wiele bardziej zdominowało partie niż socjalistyczne, aż po coś, co nazywamy dzisiaj czasem hitleryzmem.

Znaczy narodowy socjalizm wyewoluował w hitleryzm, bo Hitler

W latach 1933-1935 Hitler zdobył w Niemczech prawie pełnię władzy, a w roku 1938 zdobył ją w pełni, kiedy to pozbył się ministra wojny, marszałka von Blomberga i stanął także formalnie na czele Sił Zbrojnych jako ich

I Hitler zdobywając w Niemczech władzę, wprowadził totalitarne państwo, gdzie ten czynnik socjalistyczny został wprowadzony, ale w bardzo specyficzny sposób.

Znaczy socjaliści zwracają się do siebie per towarzyszu, hitlerowcy zwracali się do siebie per towarzyszu.

Ale Hitler zdobywając władzę nie miał na celu zbudowania systemu społecznego opartego o socjalizm.

Tylko zdobywając władzę, zdobył ją dzięki porozumieniu z armią, z wielkim przemysłem, a celem było zbudowanie czegoś co Hitler już w latach dwudziestych określał jako niemiecki miecz.

Kiedy przeczytamy bardzo dużo mów Hitlera.

Hitler pisał na łamach prasy, Hitler się publicznie wypowiadał, Hitler przecież miał mnóstwo przemówień.

Znaczy celem Hitlera jest wykucie miecza.

Dlatego Hitler mówił, że to nie chodzi o socjalizm, kapitalizm czy cokolwiek innego.

Hitler politykę wewnętrzną traktował jako środek do celu do polityki zewnętrznej, tzn. Niemcy miały zbudować nową Europę poprzez wojnę, a więc wojna była celem samym w sobie, a wszyscy Niemcy, uznani za rasowo czystych, musieli się podporządkować jedynej idei.

To nie był cel sam w sobie Hitlera.

A zatem w tym sensie Hitler nie był socjalistą w ogóle.

Hitler dochodził do władzy nie po to, żeby przekształcić Niemcy w państwo socjalistyczne bądź kapitalistyczne, tylko aby przekształcić je w obóz wojskowy, który zacznie podbijać inne narody.

Hitler był człowiekiem wojny.

Tak jak Ludendorff w swojej książce Wojna Totalna uczynił wojnę celem samym w sobie, tak dla Hitlera wojna nie była może celem samym w sobie, ale Hitler popierał tę ideę Ludendorffa czy Hindenburga z końca I wojny światowej, państwa totalitarnego nastawionego na bycie machiną do toczenia wojny.

Hitlera nie interesowała budowa wewnętrzna państwa w tym sensie, że to państwo miało się go po prostu słuchać.

Hitler to wielokrotnie definiował.

Hitler tak jak powiedział w latach dwudziestych, kiedy zdobył władzę, nie zniszczył własności prywatnej, ale państwo przejęło pełną kontrolę nad życiem wszystkich obywateli, nie wyłączając bogaczy, książąt i wielkich kapitalistów.

Rzesza Niemiecka była państwem centralnie sterowanym, tak naprawdę z pełną kontrolą gospodarki, z poszanowaniem, tak jak powiedziałem, teoretycznym własności prywatnej, ale nawet wielcy kapitaliści tak naprawdę funkcjonowali w Niemczech Hitlera jako osoby wykonujące polecenia państwa.

Ale Hitler stworzył coś, co można właśnie nazwać hitleryzmem, gdzie nie było tak naprawdę równości społecznej i równość społeczna nie była celem samym w sobie.

I chodzi o to, że już w roku 1935 Kalecki mógł zdefiniować poprawnie, co było widoczne, że Hitler dochodząc do władzy, walcząc i likwidując bezrobocie, tworząc potężne inwestycje, nie dąży przez to przede wszystkim do poprawy życia obywateli Rzeszy.

Że jeżeli mówimy o socjalizmie w rozumieniu celu, gdzie mamy poprawę bytu ludności, to ona w Rzeszy Hitlera odbywała się, ale trochę przez przypadek albo inaczej, trochę obok.

No bo jeżeli Hitler zarządził wielkie roboty publiczne, bo jeżeli Hitler rozkręcił koniunkturę gospodarczą w oparciu o zbrojenia, to siłą rzeczy ludzie dostawali pracę.

Jeżeli będziemy postrzegać socjalizm jako upaństwowienie środków produkcji, to Hitler formalnie nie upaństwowił, nie uspołecznił środków produkcji.

I celem działań Hitlera nie była tak naprawdę poprawa bytu obywateli Niemiec.

I oczywiście Hitler funkcjonował w państwie niemieckim, jak powiedziałem, jednym z najbardziej już wtedy socjalistycznych państw świata.

A więc za Hitlera mamy z jednej strony zachowaną szeroką własność prywatną,

I Hitler w tych 25 punktach NSDAP, on tam zawarł takie hasło dobro wspólne ponad interes własny.

Hitler przekształca niemiecką gospodarkę w gospodarkę czasów wojennych.

W narodowym socjalizmie, w erze hitlerowskiej, konsumpcja indywidualna

Oczywiście Hitler dokonuje swojej własnej

Hitler tworzy państwo totalitarne.

Przeciwnicy socjalizmu podkreślają, że skrajny socjalizm jest właśnie totalitaryzmem i Hitler, będąc politykiem skrajnym, ludobójczym, a będąc po prostu szaleńcem, przekształcił Niemcy w państwo totalitarne.

Stąd to podkreślenie, że Hitler był przede wszystkim militarystą.

Hitler był militarystą tworzącym państwo wojskowe.

Hitler dopiął swego.

Hitler uczynił wielki niemiecki przemysł, wielkich niemieckich przemysłowców, bankierów, ludźmi tak samo podporządkowanych jemu, jak podporządkowani byli zwykli robotnicy.

Ponieważ Hitler przekształcił Niemcy w wielki mechanizm obóz wojskowy, gdzie podporządkował gospodarkę i dobrobyt państwa zbrojeniom.

I w tym sensie Hitler potrzebował idei socjalistycznych.

I podsumowując tą opowieść o tym, czy Hitler był socjalistą, narodowym socjalistą, czy koniec końców był hitlerowcem.

Ale dla Hitlera zagadnienia socjalistyczne i kapitalistyczne były wtórne.

Można powiedzieć, że Hitler był guru pseudoreligijnej sekty.

Jako guru tworzył koniec końców hitleryzm.

Bo był tylko guru, był Hitler.

Hitler stopniowo zwyciszał wątki skrajnie socjalistyczne i komunizujące w partii.

Ale Hitler funkcjonował przede wszystkim w dogmatach rasy, narodu i romantycznej wizji cofnięcia czasów aż do średniowiecza.

Hitlera bowiem nie interesowali ludzie.

Hitler jest przykładem myślenia totalitarnego.

Ale który przekształcony w hitleryzm postawił sobie jeden cel.

Hitler był nihilistycznym, psychopatycznym dyktatorem.