Mentionsy

Z tej strony Tomasz Herbich i zachęcam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu Filozofować po polsku, w którym tym razem porozmawiamy o Stanisławie Staszicu, a więc jednym z najwybitniejszych filozofów polskiego oświecenia.

A przede wszystkim skoncentrujemy się na dziele Stanisława Staszica, jakim jest ród ludzki i na filozofii historii, którą Stanisław Staszic starał się

Bardzo dziękuję za przyjęcie oczywiście zaproszenia i przy okazji też wspomnę o książce, którą Bartosz Działoszyński wydał, czyli książce Cywilizacja, w której znajdujemy także rozdział poświęcony Staszicowi jako bardzo ważnemu autorowi rozwijającego pewną koncepcję cywilizacji na naszym gruncie, o czym też będziemy mieli dzisiaj okazję porozmawiać.

Ale zanim przejdziemy do zagadnień z zakresu filozofii historii, zagadnień poświęconych choćby kwestii cywilizacji czy temu, co Staszic rozumie pod pojęciem Zrzeszenia Narodów,

Niewątpliwie Staszic był zwolennikiem sensualistycznej koncepcji poznania i ród ludzki, który w swoich początkowych partiach bardzo wyraźnie przepracowuje pewne motywy biblijne, jest próbą świeckiej lektury motywów biblijnych, snuje nam opowieść w gruncie rzeczy o antropogenezie, czyli o pierwszym człowieku, który znajduje się w stanie rajskim.

To znaczy jak od czucia ogólnego, poprzez aktywowanie się kolejnych zmysłów, ten człowiek pierwotny, człowiek, który tutaj interesuje Staszica, przechodzi do tego, że w jakiś sposób poznaje samego siebie najpierw, a później oczywiście ma także pewną intuicję, czy pojawia się pewien kontakt ze światem zewnętrznym.

Ja bym zaczął przede wszystkim o tej inspiracji i o tej szkoły filozofowania, którą Staszic odebrał podróżując przede wszystkim na zachód Europy.

Natomiast przede wszystkim ze względu na taką orientację na Francję, nie tylko Staszica, ale i właściwie całego oświecenia polskiego,

Jasna jest, jasna staje się ta jego opowieść o tym, że właściwie cała historia filozofii to jest historia dwóch nurtów, w których po jednej stronie mamy empirystów i sensualistów i to jest nurt, który prowadzi od Arystotelesa do Locke'a i francuskich sensualistów właśnie, takich jak Kondiak, a z drugiej strony mamy nurt racjonalistów, który zaczyna się od Platona i kończy się, co ciekawe Staszic wpisuje Kanta, co jest trochę

I to na przykład różniłoby opowieść Staszica od opowieści Rousseau, bo u Rousseau tym grzechem pierworodnym była własność prywatna, w szczególności własność prywatna ziemi.

A punkt widzenia Staszica wydaje mi się ciekawszy, bo on pozwala pokazać jednocześnie pewne przemiany teoretyczne i praktyczne.

To jest oczywiście moment związany z jakąś próbą odczytania, znowu świeckiego odczytania przez Staszica historii o upadku pierwszych ludzi, biblijnej historii o upadku pierwszych ludzi.

Ja bym powiedział tak, że to jest oczywiście pomysł Staszica na to, w jaki sposób w opowieści o historii rodu ludzkiego, w historii cywilizacji włączyć właśnie narrację o przyszłości, bo to jest jasne.

I niewątpliwie z tym wątkiem rozumu wiąże się też inny wątek, który wydaje się tutaj bardzo istotny, który w ogóle się wydaje bardzo istotny w myśli Staszica.

Z tego co pamiętam, Staszic w ogóle chyba się urodził, prawda?

I taką też maluje nam, choćby w początkowych partiach rodu ludzkiego, taki obraz człowieka maluje nam Staszic.

Ponieważ właśnie poznawanie czyni człowieka dobrym lub złym, a z drugiej strony historycznego, no bo wiemy, że według Staszica oczywiście zło pochodzi od człowieka.

Człowiek jarzmi swoje premie jako jedyny na świecie, a nierówność, która oczywiście jest jakimś złem, istotnym bardzo dla Staszica, rzecz jasna w tym zakresie podążającego jakoś też za intuicjami Rousseau, jest sprzeczna z porządkiem stworzonym, ale zarazem jest jakoś wpisana w towarzyskość, która pojawia się na określonym etapie rozwoju człowieka.

Możemy zapytać o rolę doświadczenia zła zarówno uniwersalnego, czyli wyrażonego w tym, że człowiek jarzmi swoje plemię, jak i tego zła w jakimś sensie partykularnego, no ale oczywiście mającego też znaczenie, to już ponad partykularne, dla Staszica, którym jest rzecz jasna rozbiór Polski, ponieważ choćby początkowe partie rodu ludzkiego bardzo wyraźnie nas do tego wydarzenia historycznego także odnoszą.

Tutaj się składa na to całe mnóstwo wątków, bo to jest właśnie ten moment, w którym przechodzimy od takiej robinsonady teorii opoznawczej, w której Staszic opisywał człowieka jako jednostkę rozglądającą się w świecie i poznającą świat, do opisu właśnie społeczności ludzkich, całych państw.

Jeszcze wracając do tego wątku wolterowskiego, to może warto przypomnieć, że Staszic

No właśnie Staszic wytwarza tutaj jakby taką parę pojęć, bo to też może warto powiedzieć, że to był taki okres, kiedy filozofia polska właściwie dopiero formowała swoją pojęciowość.

No nie jeden Staszic, bo przecież i Śniadeccy przecież w tym samym momencie albo nieco później też proponowali polskie pojęcia jako odpowiedniki.

No więc odpowiedź Staszica na zło i te nowe pojęcia, które on tutaj proponuje, to po pierwsze to jest wyłącznictwo.

Z drugiej strony, to co Staszic tutaj w zgodzie z takim bardziej racjonalistycznym czy bardziej radykalnym nurtem oświecenia proponuje, no to jest to zaboboństwo.