Mentionsy
Przystanek Historia: Narodziny wolności słowa
3 kwietnia br. mija 45. rocznica ukazania się pierwszego numeru „Tygodnika Solidarność”. Pojawienie się ogólnopolskiego pisma reprezentującego dziesięciomilionowy związek zawodowy i ruch społeczny stanowiło istotny przełom w walce o wolność słowa w PRL. Zmagania o dostęp do prawdziwych informacji, pozbawionych propagandowej wykładni, stanowił bowiem istotny element zmagań Polaków z systemem komunistycznym już od momentu zakończenia II wojny światowej. Instytucją stojącą na straży zbudowanego przez totalitarne państwo systemu powszechnego kłamstwa był Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wypełniający w latach 1945–1990 funkcję cenzury prewencyjnej. Monopol informacyjny władz PRL został poważnie naruszony w 1980 r. po narodzinach NSZZ „Solidarność”, skutkujących pojawieniem się tysięcy czasopism wydawanych bez ingerencji cenzorskich w formule druków „do użytku wewnątrzzwiązkowego”. Prasa solidarnościowa ukazująca się legalnie w latach 1980–1981 z powodzeniem przejęła rolę pełnioną wcześniej przez pisma drugiego obiegu, dając czytelnikom prawdziwy obraz otaczającej rzeczywistości politycznej, społecznej i gospodarczej. Wśród periodyków wydawanych przez związek najważniejszym pozostawał „Tygodnik Solidarność”, wydawany w półmilionowym nakładzie (w okresie I KZD drukowano milion egz.) i stanowiący kluczowy kanał komunikowania się ze społeczeństwem. Na jego łamach prezentowano postulaty i program związku, oczekiwania społeczeństwa, odkłamywano wreszcie zmistyfikowane przez komunistów najnowsze dzieje Polski. Historia „TySola” jest zapisem burzliwych dziejów solidarnościowej rewolucji wolnościowej, która została gwałtownie zdeptana przez władze 13 grudnia 1981 r. Wprowadzenie stanu wojennego przerwało wydawanie tygodnika, który powrócił na scenę w czerwcu 1989 r., stając się bacznym i krytycznym obserwatorem procesu transformacji ustrojowej w Polsce. Tę rolę pełni do dziś, konsekwentnie nawiązując do ideałów zrodzonych na Wybrzeżu w Sierpniu roku 1980.
O szczegółach red. Paweł Lekki rozmawia z dr. Sebastianem Pilarskim, dyrektorem Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej.
Więcej podcastów historycznych znajdziesz na portalu przystanekhistoria.pl
Szukaj w treści odcinka
Wolnym słowie, o wolności wypowiedzi, głoszenia swoich poglądów, a może raczej o bardzo długiej, trudnej, żmudnej drodze do tego, że wolność słowa dziś mamy, to młodym ludziom, którzy są przyzwyczajeni do świata, w którym można powiedzieć wszystko, napisać wszystko bez żadnej odpowiedzialności nawet za słowo, więc właściwie świat zmierza w drugą stronę, ale my
Musimy wytłumaczyć i powiedzieć, że to co dzisiaj jest oczywistością, czyli wolność wypowiedzi, wolność głoszenia poglądów, kiedyś nie istniało.
W Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej monopol władzy na informacje, cenzura,
To były filary ustroju, to były filary trwania w Polsce komunizmu i trzymania społeczeństwa, by to ładnie ująć w ryzach.
Rzeczywiście tak było, można powiedzieć, że w przypadku systemu komunistycznego mieliśmy dwa filary.
I właśnie kłamstwo, czyli nadzór nad informacją, która docierała do społeczeństwa, umożliwiała komunistom sprawowanie władzy.
Nieprzypadkowo, w momencie kiedy już tworzone były podwaliny komunistycznej Polski, w czasach kiedy powstawał Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, od razu powstawały komórki, które stały się zalążkami późniejszego Urzędu Cenzorskiego, Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk.
A więc to była, można powiedzieć, dla komunistów kwestia kluczowa.
Ze względu na to, że nie cieszyli się zbyt dużym poparciem społecznym, wiedzieli, że będą musieli tworzyć swoją władzę w oparciu o zastosowanie przemocy i kłamstwa, manipulacji.
Współpraca z Polską w Wrocławiu.
W Polsce istniał do czerwca roku 1990, czyli jeszcze do ostatniej chwili kilka miesięcy funkcjonował już rząd Tadeusza Mazowieckiego.
Byliśmy po wyborach czerwcowych częściowo wolnych, natomiast cenzura
Można powiedzieć, że już z powybijanymi zębami, ale ona jeszcze funkcjonowała i w zasadzie cały okres PRL-u to jest zmaganie się środowisk niezależnych.
Świata kultury, później też działaczy opozycji.
To było zmaganie się o to, aby poszerzyć zakres wolności słowa.
I te zmagania w zasadzie widzimy od samego początku, czyli od zakończenia II wojny światowej, aż do końca PRL.
To też jest bardzo ważne, bo komuniści bardzo pilnowali tego swojego monopolu.
I ten wolny świat dostarczał Polakom choćby za pośrednictwem fal radiowych wolnych informacji, wolnego słowa.
Tam wszędzie były polskie sekcje i to było wolne słowo.
Ale tak jak wspomniał pan redaktor, tutaj były duże utrudnienia, bo to były i kary za słuchanie tych nieprawomyślnych rozgłośni, były też utrudnienia techniczne, czyli zagłuszanie tego sygnału.
To jest tuż przed upadkiem systemu komunistycznego w Polsce władze.
Wykonując w ich rozumieniu gest dobrej woli zrezygnowały z zagłuszania, natomiast rzeczywiście to był, można powiedzieć, taki głos wolności, głos prawdy w polskich domach.
Tam mieliśmy też wydawnictwa, które ukazywały się na emigracji, które docierały do Polski, były przemycane.
Polska w bardzo niewielkich formatach, takich kieszonkowych, to dla młodych ludzi może być interesująca rzecz.
Książeczka, którą naprawdę było trudno przeczytać ze względu na bardzo drobny druk, natomiast ona niosła ze sobą wolne słowo i to było najistotniejsze, że ta bariera kłamstwa w jakiś sposób była przełamywana w niewielkim stopniu, bo nie każdy miał dostęp do...
Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Ostatnie odcinki
-
Przystanek Historia: Poznański Czerwiec 1956
25.06.2026 17:48
-
Przystanek Historia: Zakończono prace poszukiwa...
19.06.2026 12:05
-
Przystanek Historia: Bulbowcy kontra banderowcy...
18.06.2026 14:40
-
Przystanek Historia: Auschwitz, rok zerowy
11.06.2026 14:45
-
Przystanek Historia: Kościół katolicki a Solida...
10.06.2026 12:08
-
Przystanek Historia: Czas przełomu i (zawiedzio...
03.06.2026 14:28
-
Przystanek Historia: Transformacja. Porozmawiaj...
29.05.2026 16:31
-
Przystanek Historia: Za wolność, za chleb! Prot...
28.05.2026 15:25
-
Przystanek Historia: Monte Cassino krzepi
21.05.2026 14:15
-
Przystanek Historia: Katastrofa w Czarnobylskie...
21.05.2026 11:45