Mentionsy

Witam Państwa serdecznie w kolejnym odcinku Tygodnia w Rosji w serii odcinek specjalny, gdzie spotykamy się z wyjątkowymi gośćmi, a takim niewątpliwie jest nasz dzisiejszy profesor Łukasz Gasek.

tego jak się kształtowały relacje rosyjsko-chińskie od końca XVII wieku do początku minionego stulecia, minionego wieku.

Przybliżymy kolejne karty historii.

Nie da się ukryć, że oni najmocniej zakotwiczyli się na terytorium Mongolii, Mandżurii,

czy inaczej znany jako Michał Borodin, będzie określił statuty dwóch opozycyjnych względem siebie partii.

Pomysłodawcom, prowokatorem wręcz do takiej serii mieliśmy dyskutować tylko o współczesnych stosunkach chińsko-rosyjskich, ale wspólnie uznaliśmy za zasadne odwołanie się do gard przeszłości, które niewątpliwie są szalenie istotne, jeśli spoglądamy na współczesne realia.

Wspomnieliśmy już tutaj wielokrotnie, że Rosja kontrolowała rozrekły obszar Mandżurii i Mongolii, ale zanim wrócimy do Rosji, warto też pokazać innych graczy, którzy odgrywają zasadniczą rolę w tym procesie, bo aktywni są niewątpliwie Niemcy,

Te terytoria po I wojnie światowej na mocy traktatu wersalskiego przypadną w udziale Japonii, co niewątpliwie da pretekst do wybuchów społecznego niezadowolenia po ogłoszeniu werdyktu w Wersalu.

w chińskiej literaturze, w chińskiej historii, a z drugiej strony będziemy mieli to skrzydło lewicowe, które da potem początek partii komunistycznej.

Jeśli chodzi o Niemców, to Niemcy właśnie na tym terytorium uzyskały prawo budowy linii kolejowych na terytorium prowincji Shandong, eksploatacji bogactw naturalnych w tej strefie, którą kontrolowali.

No i Francja również uzyskuje tutaj ciekawe koncesje na budowę linii kolejowej od granicy Tonkinu do Kunmingu, no i wydzierżawia także paradoksalnie znowu na 99 lat zatokę kantońską sprawę budowy na jej terenie przystani węglowej.

W rezultacie Tajwan i Pescadory znalazły się pod zwierzchnictwem kolonialnym Japonii na najbliższe 50 lat.

Warto o tym pamiętać, bo ta przeszłość kolonialna w historii wyspy...

Weźmy pod uwagę opinię nieko innego jak króla sinologii amerykańskiej, Johna Kinga Fairbanka, który to zachowanie Amerykanów oceniał...

Polakach, którzy się tam pojawili, bo przecież, no właśnie, jeżeli mówimy o Polonii w Chinach, czy Polonii mandżurskiej, no to właśnie ona wiąże się z tą właśnie kwestią.

Oni dążyli do eksploatacji bogactw naturalnych Mandżurii, ale też i sąsiednich terytorium, wyłącznie z Koreą.

swój główny projekt, czyli budowę kolei na terytorium Mandżurii.

Tutaj też jeden komentarz z mojej strony, bo warto wspomnieć, że właśnie bardzo sprawnie przechodzimy, patrząc na to z perspektywy historii Rosji, do czasu panowania chyba najmniej udolnego z carów, czyli Nikołaja II, który tak na dobrą sprawę, taka ciekawostka, nigdy nie miał tym carem być tak na dobrą, bo tutaj też warto wspomnieć, nawet jego matka mówiła, że on się do tego totalnie nie nadaje, bo podobno był po prostu nie do końca rozwinięty.

Umysłowo, jakby to nie zabrzmiało, to są fakty w historiografii anglojęzycznej, rosyjskojęzycznej, polskojęzycznej, także gdyby ktoś z Państwa był zainteresowany, to odsyłam.

W historiografii lepiej ten ruch jest znany jako Ihetuan, a nie powstanie bokserów.

Ono powstało w XVIII wieku.

a w październiku tego samego roku, wykorzystując niejako chaos, wywołaniem powstaniem bokserów, Rosja dokonała okupacji Mandżurii, niejako tworząc naturalny pretekst do konfrontacji z innymi graczami, którzy posiadali tam swoje wpływy, bo to zagroziło nie tylko interesom Stanów Zjednoczonych, największego

największego inwestora w regionie, partnera handlowego Mandżury, ale także Wielkiej Brytanii, no i przede wszystkim Japonii.

Lew Tołstoj oskarżył wtedy krytykowanego przez siebie Mikołaja II, także cesarza Wilhelma II.

Też taka postać, która wejdzie nam z przytubem na karty historii, Włodzimierz Lenin.

końca Rosji imperialnej w tym wymiarze cesarskim, no bo nie dalej jak za 12 lat, wiemy co się wydarzyło z Nikołajem II i całą jego rodziną, wiemy kto dochodzi do władzy, no więc gdybyśmy spojrzeli właśnie na ten początek, na tą przyczynę upadku państwa w tamtej postaci, jak ta wojna, jak ta porażka zarezonowała na Chinę, jakie są konsekwencje dla tego państwa.

Wspomnieliśmy już tutaj wielokrotnie, że Rosja generalnie kontroluje obszar Mongolii i Mandżurii, ale właśnie Mandżuria ze względu na swoje bogactwa naturalne interesuje także inne mocarstwa.

Zresztą tutaj na marginesie znamy ten cały proces ekspansji Japonii w Azji Wschodniej, która doprowadzi do katastrofy, ale twórca agresywnych planów Japonii wprost mówił o tym, żeby podbić w ogóle świat.

Ta walka o wpływy w Mandżurii rozgrywa się w swoistym trójkącie.

Stany Zjednoczone były najważniejszym partnerem handlowym Mandżurii na początku XX wieku.

Finał tej historii jest taki, że w sierpniu 1905 roku z inicjatywy prezydenta Stanów Zjednoczonych

Otrzymuje także południową część wyspy Sahalin i południową część kolei, która została zbudowana przez Rosjan w Mandżurii.

Tak, wyprzedzając nieco fakty, w 1910 roku Korea utraci niepodległość na rzecz Japonii, staje się kolonią japońską, czyli proszę zwrócić uwagę na samo to właśnie zagadnienie.

Japonia na początku XX wieku kontroluje Tajwan, Pescadory, Koreę, dużą część Mandżurii.

Rosja rezygnuje, w cudzysłowie rezygnuje, bo przecież do tego zmuszona ze swoich przywilejów w Mandżurii na półwyspie Liaodong.

A konkluzja tej historii jest bardzo smutna, bo w toczącej się wojnie rosyjsko-japońskiej Chiny odgrywają jedynie rolę obserwatora.

Wydaje się, Łukasz, że z tych ostatnich zdań, które właśnie wypowiedziałeś, ja zaczynam lepiej rozumieć, dlaczego Chińczycy mają pewną sympatię do Polski, do polskiej historii.

Także patrząc historycznie na przestrzeni wielu wieków, wydaje mi się, że w tym XIX wieku w Chinach takie wszystkie nieszczęścia, których my jako państwo doznaliśmy, załóżmy jeszcze przed rozbiorami od XVII wieku do momentu rozbiorów,

Ja tylko chciałem się podzielić ze słuchaczami taką refleksją, że właśnie jak mieszkałem w Chinach, jak miałem okazję rozmawiać z tamtych czy innymi profesorami, oni się bardzo często odnosili właśnie w ciepłych słowach do historii Polski i bardzo często mówili, że losy naszych państw są znacznie bliższe niż mogłoby się wydawać.

W Chinach nie dokonało się to, co w sąsiedniej Japonii.

Cesarzowa Wdowa Cesi wysłała swoich emisariuszy do państw europejskich, do Japonii również, by zaznajomili się z tamtejszymi porządkami ustrojowymi, z mechanizmami funkcjonowania administracji, wojska.

Faktem jest, że finał tej historii jest taki, że wszyscy reformatorzy trafili albo do więzienia, albo zostali straceni, albo musieli ewakuować się poza granicę państwa środka, a sam cesarz, reformator, który próbował podjąć tego,

I Partii Narodowej Kuomintangu, kierowana przez Sun Yat-sen.

Faktem jest, że Chiny wkraczają w taki newralgiczny moment swojej historii.

1 stycznia 1912 roku powstaje nie tylko Republika w Chinach, ale też powstaje niepodległe państwo Mongolii.

gdyby nie jej uparte wspieranie właśnie Mongolii w tych dążeniach, nic by z tego nie wyszło.

Z tą niepodległością Mongolii trochę za wcześnie, to nastąpi trochę później, zwłaszcza jeśli chodzi o akceptację ze strony Chin, ale rzeczywiście tu masz zdecydowaną rację.

jest wykorzystywany w tych regionach potencjalnie najbardziej zagrożonych dezintegracją, bo takie wybuchy społecznego niezadowolenia, takie tendencje separatystyczne obserwujemy w Xinjiangu, w Tybecie, no i właśnie we wspomnianej Mongolii, która z siłą rzeczy nas najbardziej interesuje, biorąc pod uwagę ten...

No i uczestnicy obrad podjęli wówczas decyzję o oderwaniu Mongolii od Chin.

wewnętrznej także autonomii.

W listopadzie 1912 roku, a więc kiedy już Republika Chińska nieco okrzepła, właśnie w Urdze Rosja podpisuje z rządem Mongolii Zewnętrznej.

Z kolei jeżeli mówię o Mongolii Wewnętrznej, no to ten region autonomiczny, który mieści się w granicach Chin.

gdzie władze carskie zobowiązują się wesprzeć aspiracje Mongolii do zachowania autonomii i przeciwdziałać wkroczeniu na te terytoriale wojsk chińskich.

Te napięcia można powiedzieć, że zakończyło dopiero podpisane z końcem 1913 roku wspólnej deklaracji, która uznaje utworzenie autonomicznej Mongolii, ale nie niepodległości, jeszcze nie.

Tutaj oczywiście warto nawiązać do początku lat 20., kiedy już władze radzieckie w tych nowych okolicznościach zaczynają negocjować z Sun Yat-senem, przedstawicielem rządu narodowego na Kinie, kwestii normalizacji stosunków i wtedy też ten wątek

Mongolii się pojawia.

Przedstawiciele Związku Radzieckiego znają wtedy, że Związek Radziecki nie zamierza prowadzić polityki imperialnej na terytorium Mongolii zewnętrznej.

Ale oczywiście jest też drugi jedno tej historii.

Sam Sun Yat-sen ma świadomość, jak wygląda sytuacja na miejscu i ono świadcza, że ewakuacja wojsk Armii Czerwonej z Mongolii na razie nie jest konieczna, gdyż rząd w Pekinie nie jest w stanie tymczasowo zapewnić tam pokoju i bezpieczeństwa.

się Mongolii zewnętrznej od Chin.

W 1919 roku nastąpiło zniesienie autonomii Mongolii, a wspierana przez Armię Czerwoną rewolucja w 1921 roku doprowadziła do utworzenia rządu przez rządzącą wtedy mongolską partię ludowo-rewolucyjną.

Niewątpliwie ruch komunistyczny w Chinach, fascynacja twórców partii komunistycznej, ideologią marksowską jest tutaj dosyć interesująca.

Ja również mam takie pytanie do naszych słuchaczy, bo w końcowej fazie naszego dzisiejszego spotkania pojawił się bardzo ciekawy kontekst Mongolii.

Moim gościem był profesor Łukasz Gacek, kierownik Zakładu Chimii w Instytucie Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego.