Mentionsy
#282 Prapolska – pierwsi rolnicy kontra łowcy-zbieracze | prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka
Gdyby przenieść się w czasie na teren Polski powiedzmy ok. 7000 lat temu, moglibyśmy tu spotkać przedstawicieli dwóch różnych społeczności ludzkich: wędrownych łowców-zbieraczy i osiadłych rolników. Ci pierwsi byli ogólnie lepszego zdrowia (szczątki łowców-zbieraczy są wyższe, a szczątki osiadłych rolników noszą ślady próchnicy). Po co więc prowadzić osiadły tryb życia? Np. po to by móc mieć więcej dzieci. Wędrowne kobiety karmiły piersią dłużej, dziecko było przy matce nawet do 4 lat. W osiadłej społeczności mogła za to rodzić w zasadzie co roku. O najstarszych ludziach zamieszkujących Polskę, ich zwyczajach i sposobie życia opowiada w tym odcinku prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.
* * *
Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukowe
Nasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/
* * *
Pierwsze społeczności neolitycznych rolników pojawiły się na terenie współczesnej Polski około 7350 lat temu. Pozostałości najstarszej w Polsce osady neolitycznej znajdują się w Gwoźdźcu w województwie małopolskim. Zamieszkiwali ją przedstawiciele kultury ceramiki wstęgowej rytej i wygląda na to, że dobrze wiedzieli, co robią: ślady neolitycznych osad znajdujemy w Polsce w różnych miejscach, gdzie występują żyzne gleby.
Dużo mitów narosło wokół różnic w odżywianiu się tych dwóch społeczności. Trendy odżywiania się „jak nasi przodkowie” odwołują się do łowców-zbieraczy, ale są niedokładne. – To nigdy nie było tak, że oni wyłącznie bazowali na mięsie zwierząt – wskazuje archeolożka. Łowcy-zbieracze spożywali też dużo owoców, ryby, orzechy. Rolnicy jedli dużo więcej węglowodanów (stąd próchnica!), ale też dużo więcej produktów wysokobiałkowych pochodzenia zwierzęcego: mięso, sery, produkty mleczne.
Zachowały się również ślady brutalnych zachowań wśród dawnych mieszkańców tutejszych ziem. – Społeczności neolityczne wcale nie były takimi społecznościami pokojowymi – opowiada prof. Sobkowiak-Tabaka. Mamy dużo stanowisk archeologicznych ze szczątkami osób, które zmarły w gwałtowny sposób. Niektóre (np. w jaskini Ofnet w Niemczech) zawierają szczątki łowców-zbieraczy – badania wskazują, że zabitych gwałtownie przez neolitycznych rolników.
W odcinku rozmawiamy o wielu wspaniałych stanowiskach archeologicznych z okresu neolitu, które można w Polsce zwiedzić (na przykład Krzemionki Opatowskie, kopalnia krzemienia sprzed 5500 lat), o zachowanych pozostałościach (jak długie na 130 metrów grobowce, przeznaczone dla jednej osoby!) i o tym, jak mogły wyglądać relacje między rolnikami a łowcami-zbieraczami i skąd naukowcy mogą to wiedzieć.
Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki wspierającej nas społeczności Patronek i Patronów.
Szukaj w treści odcinka
społeczności neolityczne wcale nie były społecznościami pokojowymi.
Rewolucja neolityczna nie zawsze przebiegała pokojowo.
Zajrzymy do neolitycznych chat i tajemniczych grobowców, a także poszukamy śladów pierwszych bogaczy.
Mówiąc krótko o osadnictwie neolitycznym, ale zanim to, no to krótko o samej rewolucji neolitycznej, bo było, nie było, jest to jedna z największych przemian, jakie zaszła w historii ludzkości.
Tak, rzeczywiście te zmiany są często określane terminem rewolucji neolitycznej, ale trzeba powiedzieć, że...
Tak na pierwszy rzut oka, kiedy myślimy o rewolucji neolitycznej, po prostu sobie tego nie uświadamiamy.
Tymczasem z wielu stanowisk właśnie znamy te bryłki dziegciu, na których występują odciski zębów, więc najprawdopodobniej był to rodzaj takiej neolitycznej gumy do rzucia.
Natomiast jeżeli chodzi o społeczności neolityczne, to kobiety neolityczne, mamy neolityczne dysponowały zupełnie inną gamą produktów.
Tak sobie wyobrażam teraz, czy takie dziecko neolityczne, karmione tą łyżką, na przykład grymasiło i tam latało na przykład ta owsianka.
Wraz z wejściem na tereny dzisiejszych ziem polskich, społeczności neolityczne, ich styl życia został od razu przez te grupy łowiecko-zbierackie zaadaptowany.
Datowana jest mniej więcej, bo musimy też powiedzieć sobie, że jeszcze kilka lat temu uważano, że społeczności neolityczne pojawiły się na południu Polski około 7,5 tysiąca lat temu.
Ale to w trakcie Neolitu zaczyna się zmieniać i z czasem widzimy, chociażby jest to bardzo wyraźne
Oczywiście te społeczności neolityczne nie wkroczyły w teren, który był jakąś pustką osadniczą.
Nie wszędzie te nowinki neolityczne przyjmowały się w tym samym czasie, ale mamy sporo dowodów na to, że społeczności neolityczne kontaktowały się z miejscowymi grupami, dochodziło między nimi do interakcji dość bliskich, o czym świadczy przepływ genów pomiędzy tymi społecznościami.
To znaczy społeczności neolityczne wcale nie były takimi społecznościami pokojowymi.
Mówi się też o tym, że ta neolityzacja też nie przebiegała w taki sposób pokojowy.
Tak, znamy z kilku stanowisk, na przykład ze stanowiska z Raciborza, gdzie tego typu przedmioty wiązane są właśnie ze społecznościami kultury lędzielskiej, czyli tymi wczesno-neolitycznymi.
Występowały dość często, zwłaszcza na tych stanowiskach Neolitu,
A biskupin też jest z Neolitu, prawda?
Tylko nikt tego nie kojarzy z Neolitem.
Ale zanim jeszcze wejdziemy do tej głównej części skansenu, po lewej stronie rzeczywiście mamy rekonstrukcję takiej chaty neolitycznej, długiej właśnie, trapezowatej.
Czyli Biskupin to jest miejsce, gdzie była osada neolityczna i na niej później, ona jakby trwała rozumiem bardzo długo, bo są znaleziska z różnych okresów.
Jest to obszar pałuk, czyli taki obszar pomiędzy Wielkopolską a Kujawami i społeczności neolityczne na tym obszarze również czuły się bardzo dobrze.
Gdzie wy jako archeolodzy, czy kiedy może bardziej, uważacie, że ten Neolit się kończy?
Społeczności, które tutaj wymieniłam, kulturę ceramiki sznurowej, czy później kultury mierzanowickiej, są określane czasem takimi społecznościami, które żyją w takim interstadium epok neolitu i brązu.
Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Ostatnie odcinki
-
LAMU '26 #03 Dlaczego koty nie lubią się z psam...
20.07.2026 08:13
-
#311 Najdziwniejsze grzyby z polskich lasów | p...
16.07.2026 04:30
-
LAMU'26 #2 Jak kurczak oddycha w jajku? Czy lem...
13.07.2026 08:27
-
#310 Iliada i Odyseja wracają zawsze, gdy czasy...
09.07.2026 04:30
-
LAMU'26 #1 Dlaczego jedzenie gnije? Czy mucha m...
06.07.2026 08:36
-
#309 Jak fizycy parzą kawę? O fizyce płynów pro...
02.07.2026 04:30
-
#308 Czy Ślązacy zdradzili Polskę? Dziadkowie w...
25.06.2026 04:30
-
#307 Górny Śląsk – historia wyboru między Polsk...
18.06.2026 04:30
-
#306 Co żyje na przemysłowej pustyni? | prof. E...
11.06.2026 04:30
-
#305 Jak się żyło w ostatnich latach PRL? | dr ...
04.06.2026 04:30