Mentionsy

Prounijny kandydat wygrywa wybory prezydenckie na północy Cypru kontrolowanej przez Turcję.

Erjur Ham zapowiada szybkie wznowienie rozmów o statusie konstytucyjnym Cypru.

Czym jest Cypr?

Postanowili umyć ręce i podpisali coś na zasadzie traktatu gwarancyjnego w 60 roku, który przewidywał no właśnie wycofanie się Brytyjczyków z wyspy i pewną takie współistnienie dwóch społeczności, to znaczy większości greckich Cypryjczyków i mniejszości tureckich Cypryjczyków.

Ale lata 60. po tym traktacie gwarancyjnym były bardzo burzliwe, głównie za sprawą greckich Cypryjczyków, wspieranych w dużym stopniu przez Ateny, które widziały tę wyspę jako część swojego terytorium, wspierały często tych partyzantów.

Doszła do militarnego przewrotu wojskowego na wyspie pod wpływem właśnie Aten i Turcja wtedy interweniowała w obronie, tak tłumacząc to, w obronie tureckich Cypryjczyków.

W 1974 roku doszło do podziału wyspy na jedną trzecią, która dzisiaj stanowi Turecką Republikę Cypru Północnego i jest uznawana tylko przez jedno państwo, przez właśnie Republikę Turecką.

I dwie trzecie wyspy na południu, które jest dzisiaj Republiką Cypru, jest uznawane w zasadzie przez całą społeczność międzynarodową.

One przebiegały bardzo różnie, z dużą intensyfikacją wokół 2003-2004, kiedy była bardzo bliska perspektywa przyjęcia Republiki Cypryjskiej do Unii Europejskiej.

Dzisiaj mamy taki stan, że przynajmniej te ostatnie pięć lat to były chyba najgłębszy kryzys, jeśli chodzi o pomysły zjednoczeniowe, gdzie zarówno Turcja, jak i Republika Cypryjska nie widziały sensu w pomysłach zjednoczeniowych.

Myślę, że wielu słuchaczy, którzy słuchali twojego krótkiego streszczenia historii wyspy, będzie widziało jakąś analogię z innym miejscem, nie tak daleko od Cypru.

To jest jeszcze nawet bardziej skomplikowane, bo z formalnego punktu widzenia cała wyspa jest w Unii Europejskiej, tylko że na północy, w tak zwanym tym Cyprze Północnym, zawieszone są prawa unijne na czas do momentu zjednoczenia.

Wejdziemy przez Cypr?

I też jednym z warunków, że tak powiem, wejścia do tej Unii Europejskiej było jakieś porozumienie, presja na północny Cypr, żeby jakoś się porozumiał z południowym i razem weszli do tego, do tej Unii Europejskiej.

to północny Cypr zagłosował za zjednoczeniem wyspy, a południowy zagłosował przeciwko, a skończyło się tak, że to tym południowy jakby jest dzisiaj częścią Unii Europejskiej, a północny jest, no formalnie nie poza, ale prawnie jest poza.

Zaraz dojdziemy do polityki, ale chciałbym, żebyś powiedział, co to jest w ogóle ta północ Cypru, ta Republika Cypryjska kontrolowana przez wojsko, bo tam jest przecież 40 tysięcy, prawda, wojskowych tureckich.

Tak, tam doszło do ogromnej zmiany, wydaje mi się, i takiej społecznej i demograficznej na północy wyspy, bo ten moment lat 70. to jest okres, kiedy wtedy to społeczeństwo było Turcji, to północnocypryjskie, było Turcji bardzo wdzięczne za tą interwencję, bo obawiało się...

Nie bez podstaw, że grecki przewrót wojskowy i to, co się tam działo, łącznie z wypędzeniami Turków, czy tureckich Cypryjczyków ze swoich mieszkań, że to może im bardzo zaszkodzić.

Te związki tureckich Cypryjczyków i Turcji, czy tych dwóch społeczeństw są rzeczywiście bardzo bliskie.

No ale to nie do końca tak jest, bo jednak po tych 80 latach brytyjskiego panowania to społeczeństwo północnocypryjskie, tak jak i południowocypryjskie, no przeszło bardzo szybki proces laicyzacji, liberalizacji.

No i teraz od tych lat 70-tych Turcja w kontekście tych wszystkich negocjacji prowadziła swoją grę na północnym Cyprze, stopniowo próbując doprowadzić do przemiany społecznej na tej wyspie, co szczególnie przyspieszyło po przejęciu władzy w Turcji przez Erdoana.

To się zaczynało stopniowo, ale w ostatnich latach szczególnie przyspieszyło, ale ten proces polega mniej więcej na tym, że my poprzez zależnych od nas polityków, a także przez migrację Turków, którzy w ostatnich latach masowo dostawali cypryjskie obywatelstwo, zmieniamy oblicze tej społeczności.

ale też samych północnych Cypryjczyków.

To się zbiegło z jeszcze jedną ogromną zmianą demograficzną, a mianowicie jakieś 20 lat temu Cypr Północny wpadł na pomysł swojego biznesowego funkcjonowania taki, że zrobi z siebie jedną wielką uczelnię.

To jest druga noga, na której stoi Cypr Północny.

Oczywiście też ostatnie lata to są ogromne inwestycje tureckie, zarówno takie cywilne, deweloperskie, ale też militarne, o których pewnie też powiemy w kontekście szerzej sytuacji geopolitycznej Cypru, bo ta też się w ostatnim okresie bardzo zmieniła.

Na przykład do wielkiego kryzysu społecznego doszło wiosną tego roku, kiedy rząd północnego Cypru wprowadził prawo pozwalające studentkom na noszenie chust na uniwersytetach.

I to było tak samo, że Turcy, Cypryjscy wystąpili z masowymi protestami, twierdząc, że to nie jest ich tradycja, to nie jest w ogóle ich sposób funkcjonowania publicznego i władze się z tego wycofały.

Musimy mieć w tyle głowy, że kontrola Turcji nad północnym Cyprem jest w zasadzie nieograniczona, to znaczy zarówno jeśli chodzi o te kwestie bezpieczeństwa, jak i polityczne, jak i finansowe.

Tutaj interpretacje są różne, ale na przykład jedna z nich mówi o tym... Czyli to nie jest wyraz woli ludzi, którzy żądają innego Cypru.

To znaczy może i to jest wyraz woli, natomiast Erhurman, który jakby w polityce tłunosno-cypryjskiej jest nie od dzisiaj...

I jedna z tez mówi o tym, że Turcja po tych protestach, o których mówiłem wokół HUST, uznała, że takie forsowne zmiany społeczne i polityczne w północnym Cyprze oddalają go politycznie, to społeczeństwo, od Turcji.

I że warto trochę ograniczyć te radykalne pomysły i dać zwycięstwo, czy pozwolić na zwycięstwo kogoś bardziej umiarkowanego, bo z tych dwóch aspektów, to znaczy zmiany politycznej i społecznej na swoją modłę tego cypru północnego,

I tego drugiego aspektu, czyli utrzymania tego północnego Cypru w swojej orbicie, to ten drugi aspekt dla Turcji okazał się ważniejszy.

To znaczy, lepiej mieć dobre kontakty z północnocypryjskim społeczeństwem, niż go zmieniać na swoją modłę, co ma związek z ogromną zmianą geopolityczną, którą już tu kilkakrotnie sygnalizowałem, w której pojawia się właśnie Izrael.

Czym jest Cypr w tym miejscu Morza Śródziemnego i w tym miejscu świata?

No od początku średniowiecza był kluczową wyspą, która dawała w zasadzie kontrolę nad całym Wschodnim Morzem Śródziemnym i Izrael od lat w zasadzie 60-tych widział w tym Cyprze bardzo ważny punkt właśnie kontroli dostępu, podejścia do swoich wybrzeży.

I teraz obie te strony, zarówno Turcja, jak i Izrael, zaczęły doceniać znaczenie geopolityczne Cypru jako takiego niezatapialnego lotniskowca na Bliskim Wschodzie.

Dlatego Republika Cypru w ostatnich miesiącach kupiła kilka ważnych broni od Izraela, między innymi system antyrakietowy.

że ten Cypr nagle stał się areną konkurencji już nie Turcji i Grecji, tak jak było dotychczas, ale takiej starcia dwóch sfer wpływów, tureckiej i izraelskiej.

To znaczy właśnie, że Izrael obawia się, że wzrost znaczenia Turcji na Cyprze może zagrodzić jego umiemu bezpieczeństwu, a z kolei jakby w drugą stronę Turcja obawia się,

że pod płaszczykiem zjednoczenia ewentualnego, na które w przewidywalnej przyszłości Turcja raczej się nie zgodzi, to też możemy do tego wrócić, że pod płaszczykiem tego zjednoczenia wpływy tureckie na Cyprze zostaną wypchnięte i zaczną tam dominować wpływy izraelskie.

No w ogóle turecka armia musiałaby się wynieść z północnego Cypru, więc w związku z tym... To na pewno.

Wszystkie te bezpośrednie wpływy tureckie z północnego Cypru musiałyby zniknąć.

W latach tych 70., kiedy doszło do tureckiej interwencji, to, jak wspomniałem, dziesiątki tysięcy greckich Cypryjczyków zostało wypędzonych.

I gdyby doszło do zjednoczenia, to jest w ogóle jeden z argumentów podnoszonych podczas negocjacji ze strony Republiki Cypryjskiej, czyli tego południowego Cypru,

Tak, bo to, no tak, że tam w te majątki na tym północnym Cyprze ma naprawdę grupa bardzo ważnych ludzi politycznie i militarnie właśnie z samej Turcji i oni tam na pewno z tego nie ustąpią.

Zresztą on powiedział, że nic ważnego w polityce zagranicznej północnego Cypru nie wydarzy się bez akceptacji Ankary.

To był taki ciekawy moment, że Turcja w zasadzie do tych protestów wiosennych wokół Hust bardzo intensywnie wspierała Tatara, czyli tego przeciwnika, tego z północnocypryjskiej prawicy.

W Europie najbardziej przeludnione więzienia, niektóre do poziomu 200%, mają Cypr, Słowenia i Francja.