Mentionsy

Tu radio RMF24, program weekendowy.

Teraz na naszej antenie wyniki bardzo ciekawych badań, które ukazały się niedawno na łamach czasopisma Nature Communications.

Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem na świecie.

Postępujące zmiany klimatu mogą wiązać się z tym, że do 2100 roku lato w Europie może wydłużyć się o 42 dodatkowe dni.

Na ten temat tej niepokojącej prognozy porozmawiamy teraz w Radiu RMF24.

Z nami na łączach jest teraz klimatolog, doktor habilitowana Anita Bokwa, dyrektor Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Dzień dobry, witamy.

Dzień dobry.

Pani doktor, 42 dodatkowe dni lata w czasie, kiedy za oknem szaro, burło i zimno, no to niektórzy mogą się ucieszyć z takiej prognozy.

Ja myślę, że wszyscy możemy się ucieszyć z takiej prognozy, tylko pytanie brzmi, jak to lato będzie wyglądało.

Dlatego, że samo to, że przybędzie tych dni z relatywnie wysoką temperaturą, tutaj też trzeba doprecyzować, że taki dzień letni w Europie, no to przyjmujemy, że jest ta temperatura najwyższa w ciągu doby, około 25 stopni, ewentualnie więcej.

To jest taka klimatologiczna definicja.

I teraz pytanie brzmi, jak to lato w przyszłości będzie wyglądało, dlatego że nie tylko temperatura jest ważna, ale jeszcze opady.

Czy to będzie lato z owszem przyjemną temperaturą, ale będzie dostatecznie dużo tych opadów, czy też nie?

I znowu drugie pytanie, dla kogo taka wyższa temperatura, czy to wydłużone lato, będzie dobre, czy niedobre?

No bo jeżeli chodzi o turystów na przykład, prawda, przykładowo, oni by chcieli, żeby było...

Dużo słońca, jak najmniej deszczu, no bo chcemy na plażę, chcemy w góry i tak dalej.

No ale dla rolnika jednak ten deszcz jest bardzo istotny, więc to, że jest wysoka temperatura, czyli wegetacja rozpocznie się, chociaż tutaj też ten dostęp światła jest ważny, nie tylko temperatura, ale bardzo ważna sprawa, czy jest woda, czy ta roślina będzie mieć wodę.

Więc tutaj, no tak jak zawsze w życiu, każdy kij ma dwa końce, tak i tutaj.

Jak badacze doszli do takich wyników i prognoz?

No tutaj sprawa jest złożona, bo mówimy o publikacji już bardzo takiego specjalistycznego periodyku, no ale postaram się to w miarę jakoś, prawda, prosto wytłumaczyć.

Mianowicie wzięto pod uwagę takie osady jeziorne, jedno jest jezioro Wielkiej Brytanii, drugie w Finlandii.

I te osady jeziorne, tu znowu trzeba by sięgnąć do tego, jak funkcjonują jeziora, jak one są powiązane tutaj z innymi elementami środowiska.

No ale w skrócie mówiąc, osadzają się w jeziorach na dnie takie właśnie osady, które w sposób taki sezonowy, czyli ta ciepła, chłodna pora roku, bo tu mówimy o naszej strefie klimatycznej, dokumentują w pewnym przybliżeniu oczywiście,

jakie były warunki klimatyczne w danym roku, w tym podziale na takie dwa zgrubne sezony.

No i takie właśnie wiercenia poczyniono w tych jeziorach, pobrano te próbki, przeanalizowano, no i wzięto również pod uwagę te osady z ostatnich dekad.

I te osady z ostatnich dekad porównano z danymi już instrumentalnymi, które mamy, no bo już od kilku dekad mamy te pomiary instrumentalne takie prowadzone w sposób jednorodny w całej globalnej sieci obserwacyjnej.

No i przyrównano

właśnie długość tego okresu letniego na podstawie instrumentalnego do tego, co pokazują nam te osady, a potem jakby przyłożono te zależności

już do tylko tego, co mamy z tej odległej przeszłości, czyli do tych osadów jeziornych, no bo one tam sięgają nawet do 10 tysięcy lat wstecz, więc jakby założono, że te zależności, które tutaj teraz stwierdzono, no można je przełożyć do tych poprzednich.

I teraz druga sprawa.

Wziem to pod uwagę, bo to jest przeszłość, mamy teraźniejszość, przyrównanie, mamy tą przeszłość, same osady, a teraz co będzie w przyszłości?

No tutaj mamy tylko modele do dyspozycji, ewentualnie można wróżki zapytać, jak ktoś tutaj gustuje, proszę bardzo.

Wolimy naukowców, pani profesor, a czy taka pogoda, jaką prognozują w przyszłości badacze, występowała już w przeszłości?

Pogoda to jest za dużo powiedziane.

Możemy coś wnioskować na przykład o temperaturze.

O pewnych wybranych sprawach możemy wnioskować, bo pogoda to jest cały zespół elementów.

Więc zmiany temperatury w przeszłości oczywiście, że występowały.

I to nie jest niczym nowym.

Więc to, że i również to, że spodziewamy się, że nam modele pokazują, że w przyszłości będzie wyższa temperatura i roczna, no a skoro tak, to też, że sezony nam się wydłużą, to też nie jest jakby tutaj żadne nowum.

Ta praca, o której mówimy, po prostu jakby...

Dokłada jeszcze jeden argument do dyskusji, jeszcze jeden dowód do dyskusji.

Natomiast to, że mamy cały czas podwyższanie się temperatury i tą perspektywę zmian w ogóle w systemie klimatycznym, no jak najbardziej było i w przeszłości będzie, tylko są inne tempo, tu jest zasadnicza różnica, w innym tempie to przebiega i z innych przyczyn.

Bo zauważmy, że w przeszłości takie zmiany zajmowały tysiące lat.

W tym momencie mamy dekady, gdzie bardzo intensywnie widzimy ten proces przebiega.

No i teraz pytanie, jak powinniśmy się przygotować, jak miasta powinny się przygotować na te dłuższe i bardziej upalne lata w przyszłości?

To przygotowanie to jest bardzo złożona sprawa.

Ja tu już wspomniałam o rolnictwie.

Tutaj jest bardzo dużo do zrobienia, czy do zastanowienia się, czy do przygotowania.

Przede wszystkim właśnie chodzi o zabezpieczenie zasobów wody dla rolnictwa na ten okres wegetacyjny, a więc możemy się spodziewać czego?

Jeszcze inaczej, każdy model klimatyczny jest tylko pewnym przybliżeniem, tak jak zresztą każdy model, prawda?

To nie jest tak, że jeden do jednego pokaże nam, co będzie.

To jest pewne przybliżenie i modele służą do tego, żeby nam wskazywać tendencje w miarę możliwości, jak jakoś tam w przybliżeniu te wartości, żeby były realne, ale zawsze jest margines niepewności.

I czym dalej w przyszłość, tym ten margines siłą rzeczy jest większy, bo wielu rzeczy po prostu nie wiemy.

Natomiast tutaj rzeczywiście to przygotowanie...

Myślę, że powinno zmierzać ku temu, że możemy się spodziewać wyższych temperatur, ale czego jeszcze możemy się spodziewać?

Bo co to tak naprawdę znaczy to globalne ocieplenie?

To nie tylko chodzi o temperaturę.

Cały system klimatyczny, który jest częścią oczywiście całego ekosystemu Ziemi, bo to wszystko jest powiązane, co się dzieje w oceanach, z tym, co się dzieje w atmosferze i tak dalej, prawda?

Na lądach i tak dalej.

Więc...

To globalne ocieplenie, czy ta zmiana klimatu, którą obserwujemy, można by to przyrównać do takiego rozchuśtanego wahadła, prawda?

Dotychczas to wahadło, no tak sobie tam troszeczkę się wahało raz w jedną, raz w drugą, bo zmienność klimatu, zwłaszcza w naszej strefie z roku na rok, warunki pogodowe, prawda, że to jest całkowicie normalne.

Natomiast teraz się możemy spodziewać, że to wahadło coraz bardziej jest rozhuśtane, coraz bardziej nas, że tak powiem, rzuca od jednego ekstremum do drugiego, prawda?

A więc w lecie niesamowite upały, z kolei wcale nie jest powiedziane, że w zimie nie będzie siarczystych mrozów i opadów śniegu.

To wcale nie jest wykluczone, wręcz przeciwnie.

Tylko to nie będzie być może takie długotrwałe, prawda?

Być może te mrozy, te takie napływy,

bardzo zimnych mas powietrza będą krótkotrwałe, ale bardzo intensywne.

Niemniej jednak wykluczyć tego absolutnie nie można.

Także to przygotowanie myślę i miast i obszarów pozamiejskich i różnych dziedzin życia powinno polegać na po pierwsze zabezpieczeniu zapasów wody, bo te ekstrema też oznaczają, że będzie to co zresztą widzimy, prawda?

Długie okresy suszy, a potem nagle ulewy powodujące powodzie.

żeby wtedy, kiedy jej brakuje, można ją wykorzystać.

No i to jest jakby główne zagadnienie.

No i oczywiście wysokie temperatury, tutaj wszelkie sprawy związane z zabezpieczeniem, powiedzmy, warunków termicznych na różne sposoby, bo to można na różne sposoby techniczne i nie tylko robić.

No i wreszcie też należy się liczyć z tym, że mogą być też, zdarzać się dosyć często, czy częściej niż dotychczas, takie wichury, bardzo silne wiatry.

No to tutaj też rzeczywiście trzeba tą infrastrukturę na to jakoś przygotować.

Więc to są jakby te trzy główne sprawy.

Nadmiar bądź niedobór wody, wysoka temperatura, ale nie cały czas.

Mogą się zdarzać siarczyste mrozy, no i właśnie te takie tutaj wichury, które też mogą być niebezpieczne.

Pani profesor, to wróćmy jeszcze do tego mrozu i śniegu, o którym pani wspominała.

Kiedy się on pojawia, to wcale nie jest dowód na to, że zmiany klimatu nie występują, tak?

Absolutnie.

Dzisiaj jest 6 grudnia, także wszyscy myślimy o tym, czy ten Mikołaj będzie miał tego śniegu dostatecznie dużo, żeby na sankach do nas tutaj przyjechać, prezenty przywieźć czy nie.

Więc jak najbardziej śnieg jest na naszej uwadze tutaj, poświęcamy uwagę śniegowi jak najbardziej.

No więc absolutnie to, że występują opady śniegu,

nie jest żadnym dowodem, że nie ma tego globalnego ocieplenia, bo my musimy zrozumieć, że system klimatyczny, ja przede wszystkim jestem geografem, geografem zajmującym się klimatologią,

Więc my geografowie widzimy środowisko całościowo i tak jak idziemy do lekarza, że nas gdzieś tam boli, no dobry lekarz się nas o wszystko zapyta, bo on wie, że to, że nas tu boli, to na pewno jest powiązane z całą resztą naszego ciała, prawda?

I tak samo te sprawy klimatyczne są powiązane z całą resztą środowiska.

Jest bardzo dużo sprzężeń zwrotnych, dodatnich, ujemnych, zależności pomiędzy tymi elementami i my geografowie widzimy, że mamy do czynienia z taką właśnie całościową zmianą środowiskową, bo tak tym klimatem się szafuje, prawda, mówi się zmiana klimatu, de facto mamy do czynienia ze zmianą środowiskową.

Także tutaj trzeba pamiętać również, że cały system globalny, czy mówimy tylko o systemie klimatycznym, czy w ogóle o ekosystemie ziemskim, ma bardzo dużą bezwładność.

To jest tak, jak mamy rozpędzoną lokomotywę, czy rozpędzony samochód i chcemy go zatrzymać, no to potrzebujemy tej drogi hamowania, prawda?

Jeżeli jakaś, albo jak go rozpędzamy, to też to nie od razu jest 100 km na godzinę, on się musi rozpędzić.

W tej chwili mamy sytuację, gdzie zachodzą zmiany w całym tym ekosystemie, one postępują, bo to widzimy na podstawie różnych wskaźników i cały ten system jakby dąży do tej nowej równowagi dynamicznej, w której znajdował się wcześniej.

A też wiemy, że równowaga jest właśnie dynamiczna, czyli są zmiany z roku na rok, ale powiedzmy ta wartość średnia wieloletnia gdzieś na jakimś tam poziomie się utrzymuje.

Także my widzimy, że idziemy w jakimś kierunku nowym, cały ekosystem idzie.

I też my geografowie postrzegamy człowieka jako tylko jeden z elementów, bo my tak tu mówimy, co jest dla nas dobre czy niedobre, wartościujemy to środowisko.

A z punktu widzenia środowiska nic nie jest dobre albo złe.

Środowisko się zmienia, zawsze się zmieniało.

Tylko my tego pamiętać nie możemy, no bo życie nasze jest za krótkie, a ten ekosystem ma dużą bezwładność i zmienia się w długich okresach czasu.

A czy na dalekim horyzoncie widać odwrotną zmianę, czyli jakby ochłodzenie klimatu?

Wykluczyć tego nie możemy, natomiast to jest bardzo odległy horyzont czasowy.

W ostatnim czasie też pojawiały się takie głosy dotyczące właśnie cyrkulacji, ale w wodach oceanicznych, dlatego że tak jak już wspomniałam, atmosfera i oceany są bardzo ze sobą powiązane.

To, co się dzieje w jednym i w drugim wzajemnie się warunkuje.

No i tutaj były takie głosy, że być może właśnie ten taki nasz europejski, powiedzmy w cudzysłowie, kaloryferek, czyli Golfstrom, ten ciepły prąd oceaniczny opływający zachodnie wybrzeża Europy, który powoduje, że na zachodzie Europy te zimy właśnie są takie łagodne.

Ten kontynentalizm, którego my na przykład doświadczamy, zwłaszcza we wschodniej części kraju, tam jest oczywiście...

znacznie słabszy, więc były takie głosy, że no ten prąd może osłabnąć.

Wobec tego rzeczywiście nastąpiłaby tutaj znacząca zmiana.

No ale to są na razie pewne przewidywania, pewne hipotezy, które cały czas są badane.

Na razie takich symptomów tutaj nie widać.

Cały czas trwają obserwacje, dlatego że to, co my przede wszystkim musimy robić, to jest właśnie na bieżąco to nasze środowisko obserwować.

analizować te sygnały, które do nas docierają i na tej podstawie próbować zorientować się, co się dzieje, mając na uwadze zależności, które już udało nam się rozpoznać.

Tak to mniej więcej wygląda.

Także hipotezy żadnej wykluczyć nie można, ale to są odległe horyzonty czasowe.

Dziękuję.

Bardzo Pani dziękuję za rozmowę.

Gościem Radia RMF24 była doktor habilitowana Anita Bokwa, dyrektor Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pani profesor, bardzo dziękuję za tą rozmowę jeszcze raz.

Życzę udanego Mikołaja.

Dziękuję bardzo nawzajem.

Wszystkiego dobrego dla Pana redaktora i dla wszystkich słuchaczy.

I dobrej pogody.

Bardzo dziękujemy.

Do usłyszenia.

W Radiu RMF24 mamy dla Was jeszcze więcej informacji.