Mentionsy
Sto milionów - podcast o latach 90.
Sto milionów - podcast o latach 90.
01.06.2026 14:43

Mało, mniej, za dużo. Przypowieść o transformacji. I Marta Madejska

Transformacja zwykle wraca jako opowieść o reformach, wskaźnikach i wielkich nazwiskach. W tej rozmowie patrzymy na nią z innej strony: przez doświadczenie ludzi, którzy po 1989 roku stracili pracę, poczucie bezpieczeństwa, wspólnotę i język do opowiedzenia własnej straty.Gościnią odcinka jest Marta Madejska — pisarka, redaktorka, archiwistka społeczna i kwerendzistka, autorka książki „Ostatni gasi światło. Przypowieści o transformacji”. Madejska od lat zajmuje się historią społeczną, pamięcią pracy i opowieściami, które często wypadają z oficjalnych narracji. Jest autorką reportażowej „Alei Włókniarek”, współautorką i redaktorką książek „Wielki przemysł, wielka cisza. Łódzkie zakłady przemysłowe 1945–2000” oraz „Proszę mówić dalej… Historia społeczna Muzeum Sztuki w Łodzi”. Od 2010 roku związana jest ze Stowarzyszeniem Topografie, gdzie współtworzy projekty dotyczące archiwistyki społecznej i historii mówionej, m.in. Cyfrowe Archiwum Łodzian Miastograf.W rozmowie punktem wyjścia jest jej najnowsza książka, ale szybko okazuje się, że to także rozmowa o naszym współczesnym doświadczeniu niepewności. O strachu przed bezrobociem, o końcu zakładowej opieki, o prywatyzacji winy za biedę i życiowe niepowodzenie. O tym, dlaczego lata 90. dla jednych były początkiem wolności, a dla innych końcem świata, którego nikt nie chciał wysłuchać.Pojawiają się też historie rzadziej obecne w opowieści o „udanej transformacji”: ekologiczne długi po przemyśle, znikające archiwa, zagubiona dokumentacja pracownicza, upadek kobiecej piłki nożnej, sekty, uzdrowiciele, sieci sprzedaży bezpośredniej i wszystkie te formy wspólnoty, które wypełniały pustkę po dawnych więziach.To odcinek o pamięci, która nie mieści się w prostych hasłach o sukcesie albo porażce. I o tym, dlaczego warto wracać do historii ludzi, którym w trakcie transformacji powiedziano, że mają poradzić sobie sami.Subskrybuj nasz kanał, aby nie przegapić kolejnych rozmów, debat i podcastów.

PRL Marta Madejska Solidarność Polskie Towarzystwo Pamiętnikarstwa Amway Unii Europejskiej Balcerowicz Danuta Kuroń Maslowa Maslowa Naomi Klein PZPN-ie Press Union Texu MOSiR-u

Rozdziały (20)

1. Wprowadzenie i prezentacja gościa

Podcast zaczyna się od przedstawienia gościa, Marti Madejskiej, pisarki i archiwistki, autorka nowej książki o transformacji.

2. Analiza anonsu listu anonimowej uczestniczki grupy

Rozmowa skupia się na anonsie listu anonimowej uczestniczki grupy Give Her a Job, ilustrującego sytuację bezrobotnych.

3. Zakłócenie transformacji i jej kontynuacja

Przeanalizowana jest kwestia kontynuacji procesu transformacji po 1989 roku, z podkreśleniem różnych perspektyw.

4. Ekonomiczna transformacja i jej wpływ na życie ludzi

Marta Madejska omawia ekonomiczne aspekty transformacji, wskazując na ich wpływ na życie ludzi, szczególnie w prowincji.

5. Strach i niepewność w transformacji

Rozmowa skupia się na strachu i niepewności, jakie towarzyszyły transformacji, porównywane z sytuacją po II wojnie światowej.

6. Pamięć i narracja transformacji

Marta Madejska omawia różnorodność pamięci i narracji transformacji w różnych regionach Polski, podkreślając znaczenie historii.

7. Stabilność i zmiany w transformacji

Przeanalizowana jest kwestia rozczarowania i oczekiwań w transformacji, z podkreśleniem kontrastu między teoria a praktyką.

8. Karnawał czerwca i jego konsekwencje

Rozmowa skupia się na karnawale czerwca 1989 roku i jego konsekwencjach, porównywane z sytuacją w transformacji.

9. Ekonomiczne i polityczne zmiany w transformacji

Marta Madejska omawia ekonomiczne i polityczne zmiany w transformacji, podkreślając ich wpływ na życie ludzi.

10. Transformacja społeczna i umowa społeczna

Rozmowa skupia się na zmianie umowy społecznej między PRL a nową RP, podkreślając, że w PRL-u umowa ta była zrównoważona, podczas gdy w nowej RP została całkowicie zerwana, prowadząc do masowego bezrobocia i poczucia winy u ludzi.

11. Ekościsza i narracja kapitalistyczna

Komentarz na temat zmian w narracji społecznej, w której ekologia stała się drugorzędna, podczas gdy priorytetem stała się budowa gospodarki i gromadzenie środków.

12. Strajki i transformacja

Diskussja na temat efektów strajków w PRL i dzisiejszych czasach, z uwzględnieniem zmian w strukturze gospodarki i wpływów na działania społeczne.

13. Transformacja narracji sukcesu

Analiza sukcesu transformacji i narracji sukcesu w latach 90., w tym opowieści o sektach i Radia Maryja, jako alternatywy dla odrzuconych społecznie grup.

14. Wspólnota i piłka nożna kobieca

Rozmowa o związkach międzyludzkich i wspólności, a także o roli piłki nożnej kobieconej w Polsce, w tym jej historii i przeobrażeniach, w tym w kontekście pracy i transformacji społecznej.

15. Historia piłki nożnej kobieconej

Opowieść o początkach piłki nożnej kobieconej w Polsce, jej zmarginalizowaniu i przeobrażeniach w latach 70. i 90., a także o znaczeniu klubów sportowych dla rozwoju tej dyscypliny.

16. Zmiany w infrastrukturze sportowej

Analiza zmian w infrastrukturze sportowej, szczególnie w kontekście piłki nożnej kobieconej, a także omówienie procesu produkcji książki i wyboru bohaterów.

17. Archiwum i transformacja

Rozmowa o stratach archiwalnych związanych z transformacją społeczną, a także o problemie utraty dokumentacji i jej konsekwencji.

18. Znaczenie archiwów

Analiza znaczenia archiwów dla zapamiętania historii Polski, a także omówienie problemu utraty dokumentacji i jego konsekwencji.

19. Zniszczenie archiwów

Marta Madejska opisuje, jak archiwa były zniszczone podczas przeprowadzki i restrukturyzacji w latach 90.

20. Osobiste doświadczenie

Madejska opowiada o swoim osobistym doświadczeniu z ocalaniem fragmentów archiwów i zrozumieniu historii transformacji.

Ostatnie odcinki