Mentionsy

Jest z nami Justyna Dropik, Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu.

Proszę mi powiedzieć, jak to się stało, że święto jednej grupy zawodowej jest tak mocno obecne w całym społeczeństwie?

Ja pytam dlatego, że z czystej ciekawości sprawdziłem sobie dzisiaj, czy mamy święto strażaka i święto policjanta i faktycznie mamy.

Jedno czwartego maja, drugie w lipcu, ale wydaje mi się, że to jest święto, o którym tak dużo się nie mówi, nawet jeśli się przebywa kilkaset kilometrów od Śląska.

Myślę, że może wynikać to z tego, że kopalnie przez długi lat były taką osią życia ludzi tutaj na Śląsku, że na kopalni nie tylko się pracowało, ale o kopalni się mówiło, mówiło się również po pracy i ta kopalnia cały czas gdzieś była obecna, to życie było w cieniu tej kopalni.

I w związku z tym ona była bardzo mocno obecna również po pracy.

I ten Dzień Barbórki, ten Dzień Święta Górników jest taki niezwykle istotny nie tylko dla samych górników, ale też dla ich rodzin, dla przyjaciół, bo mimo wszystko Barbórka jest takim świętem również bardzo rodzinnym.

I taką emanacją tej rodzinności jest też to, co dzieje się podczas tego święta, to znaczy po porannej mszy następują pochody, które zahaczają również na przykład o familoki.

Jest taka tradycyjna pobudka, która budzi mieszkańców m.in.

tych osiedli robotniczych, osiedli patronackich, które były budowane przy kopalniach i potem wszyscy razem udają się na tą mszę świętą, żeby wspólnie podziękować św.

Barbarze za to, że opiekowała się górnikami przez cały rok i również prosić o to wstawiennictwo na rok przyszły.

A potem górnicy też bardzo często tą Barbórkę spędzają właśnie w gronie rodziców.

Justyna Dropik z Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu była przez chwilę z nami.

Mam nadzieję, że zaraz wróci.

Rozmawiamy o zwyczajach związanych z 4 grudnia, czyli z Barbórką.

Rozmawiamy też o sile oddziaływania tego święta na...

na pozostałe regiony Polski tak naprawdę.

No i na razie udało nam się wspomnieć o tym, że ta historia i tradycje związane są również z tym, że Barbórka była świętem bardzo rodzinnym i tak jak kopalnia oddziaływała na życie całego domu, tak też i Barbórka jest obchodzona również daleko poza kopalniami.

I jesteśmy znowu, pani Justyna Drobik.

Mieliśmy problemy, teraz już powinno być dobrze, tak więc skończyliśmy na obchodach.

No to tak jak gdzieś tam mówiłam, te obchody są takie trwające od samego rana, właśnie rozpoczęcie pochodem, obudzenie mieszkańców osiedli patronackich, które były budowane właśnie w okolicach kopalni, wspólna msza w kościele i potem to rodzinne świętowanie, bo w większości przypadków górnicy mają wolne w Barbórkę, mają wolne 4 grudnia.

I to jest taki dzień, kiedy te rodziny są pewne, że ten górnik pod tą ziemią, że nie stanie mu się pod tą ziemią nic złego.

I że on jest bezpieczny i że można wspólnie przy wspólnym stole świętować i cieszyć się ze swojej obecności.

Ale to jest też tak, że te zwyczaje barbrukowe się bardzo mocno zmieniały, bo sama barbruka jest niejako pewną kulminacją.

Tak, przy tym mamy chociażby karczmie piwne, ale to jest w miarę nowa tradycja.

Właśnie jak mówiłam, to rodzinne świętowanie to jest taki powiedzmy ten fundament świętowania.

Natomiast mniej więcej od tego 1948 roku Barbórka trochę zmieniła swoją formę, zmieniła trochę swój wydźwięk, bo przemianowano Barbórkę na Dzień Górnika.

Trochę chciano odejść od tego kościelnego wymiaru tego święta.

No i mniej więcej w latach 70. zaczęły pojawiać się te karczmy, które właśnie były organizowane przez kopalnie w okolicach Barbórki.

Nie zawsze typowo 4 grudnia, ale przed, po, bo gdzieś tam jest ta cenzura czasowa.

No i to również jest taka forma spędzania czasu, tyle że tutaj już górnicy...

spędzają ten czas ze sobą wspólnie.

Jest tam pewna forma rywalizacji, bo jest prawa, ława, lewa, ława, różne konkurencje w trakcie takiej karczmy się wydarzają.

A to jest tak, że górnicy oczekują tego przyjazdu polityków corocznego na Śląsk?

Myślę, że raczej w Barbórkę skupiamy się na tym kultywowaniu tradycji i na tym, żeby pamiętać o tej Barbórce i żeby te młode pokolenia gdzieś tam o tym pamiętały, a może nawet nie tyle pamiętały, bo nie pamiętają, tyle żeby ta tradycja cały czas gdzieś była żywa nawet wśród najmłodszych.

No właśnie, a w obliczu jednak kryzysu górnictwa i powolnego zamykania kopalń, transformacji energetycznych, czy ta Barbórka wciąż jest świętowana np.

również przez osoby, które z górnictwem już w tym momencie nie mają nic wspólnego?

No tutaj właśnie Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu podejmuje bardzo duże starania o to, żeby ta barburka cały czas była obchodzona, żeby te tradycje barburkowe cały czas były kultywowane.

Nawet w momencie, gdzie to górnictwo...

Przechodzi pewnego rodzaju transformację, w związku z czym udało się wpisać barbórkę, obchody barbórkowe górników węgla kamiennego na Górnym Śląsku, na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.

Także staramy się, żeby te tradycje, żeby te orkiestry górnicze, które również są nieodłącznym elementem, żeby one cały czas były obecne, żeby cały czas ten 4 grudnia był ważnym dniem tutaj dla regionu,

że te tradycje tutaj w dalszym ciągu są istotne.

A pani świętuje?

Świętuje, oczywiście, że tak.

Miłego świętowania w takim razie.

Justyna Dropik, Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu była z nami do rzeczywistości śląskich kobiet.

Jeszcze przy okazji Barbórki wrócimy w popołudniu.

Anna Piekutowska będzie rozmawiała wtedy z Moniką Glosowic z Uniwersytetu Śląskiego, badaczką literatury i redaktorką książki opowieści kobiet z rodzin górniczych.

Ale to po godzinie 14, a za chwilę godzina 13.40 informacje po informacjach na magazyn filmowy.

Zaprosi Państwa Patrycja Wanat, Agnieszka Grochowska, to jest rozmówczyni Patrycji.

Agnieszka Grochowska opowie o swojej roli w filmie Brat Macieja Sobieszewskiego.