Mentionsy

Tu mówi PISM, ja nazywam się Tomasz Zając i jestem analitykiem do spraw Unii Europejskiej w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych.

Dzisiaj będziemy rozmawiać o procesie rozszerzenia Unii Europejskiej, a moim gościem jest Tomasz Żornaczuk, koordynator programu Europa Środkowa w PISM oraz analityk do spraw Bałkanów Zachodnich i właśnie rozszerzenia Unii Europejskiej.

Żartobliwie mówi się, że jedynym realnym instrumentem polityki zagranicznej Unii Europejskiej jest jej polityka rozszerzenia.

Rzeczywiście przez szereg lat pokutowało, można powiedzieć, takie stwierdzenie, że ono wręcz wybrzmiewało niemal jak mantra, że rozszerzenie Unii Europejskiej jest najbardziej skuteczną polityką unijną.

bo pierwszy raz w dokumentach unijnych uwzględniono możliwość rozszerzenia Unii Europejskiej na Bałkany w 2000 roku podczas spotkania Rady w Zagrzebiu, natomiast potwierdzono to w 2003 roku w Salonikach, więc już z okładem 20 lat mamy realizację tej polityki w regionie.

Unii Europejskiej, więc wtedy 15 państw unijnych uznało, że no skoro państwa Europy Środkowej, Wschodniej, kilka innych, Cypr, Malta dołączyły, czy dołączą za chwilę w przyszłym roku do Unii, to jesteśmy w tym momencie, kiedy możemy przerzucić niejako tę politykę rozszerzenia na inny region.

Mianowicie region ten obejmował wszystkie państwa były Jugosławii, czyli te republiki, które wtedy powstały po rozpadzie Jugosławii, minus Słowenia, która dołączała w 2004 roku z nami do Unii Europejskiej i plus Albania.

Ta polityka polega tak bardzo z grubsza na tym, że Unia uznaje, że jakiś region może dołączyć do Unii Europejskiej, a zgodnie z traktatami, przypomnijmy, każde państwo, tak stanowi traktat, że każde państwo europejskie, więc mamy tam pewne ograniczenie geograficzne, każde państwo europejskie, które podziela wspólne wartości, szczególnie z zakresu demokracji, może zabiegać o członkostwo europejskie.

w Unii.

On został wtedy objęty, no i tak jak właśnie się rzekło, z grubsza wygląda to tak, że państwa chcące przystąpić do Unii najpierw składają wniosek o członkostwo, taki wniosek jest rozpatrywany, jest nadawany status kandydata do członkostwa,

Jednakowoż tę zasadę po rozszerzeniu z 2004 roku wzmocniono taką zasadą zdolności Unii Europejskiej do przyjmowania nowych członków.

Szczególnie zachodni członkowie Unii Europejskiej, Francja, ale też Niemcy wskazywali na to, że...

W Unii Europejskiej mamy jedynie Chorwację.

Chorwacja przystąpiła do Unii w 2013 roku.

Z historycznego punktu widzenia nie było okresu w Unii Europejskiej tak długiego, w którym żadne nowe państwo by nie dołączyło.

I nie tylko z tego powodu możemy mówić o kryzysie w polityce rozszerzenia Unii Europejskiej.

kryzysem rozszerzenia Unii Europejskiej na Bałkanach.

Ten spór, o którym mówiłem, Macedonii z Grecją, udało go się rozwiązać w bardzo radykalny sposób 5 lat temu, a mianowicie Macedonia doszła do takiego kompromisu z Grecją, że aby ta odblokowała jej negocjacje dotyczące członkostwa NATO i dotyczące członkostwa w Unii,

I mimo to, że zmieniła nazwę państwa, kilka miesięcy później, zamiast rozpocząć negocjacje akcesyjne i negocjować członkostwo, Francuzi zablokowali cały proces, stwierdząc, że żeby w zasadzie ten proces przebiegał pomyślnie, to musimy go połączyć niejako z reformą całej Unii.

Można wręcz pokusić się o pewne stwierdzenie, że zaszantażowali trochę Francuzi resztę Unii, a w szczególności te państwa, które bardzo promowały i wspierały politykę rozszerzenia, takie jak na przykład Polska, no bo to Francuzi nagle powiedzieli, że jeśli chcecie rozszerzenia, no to po prostu musicie się zgodzić na reformę całej Unii.

Powiedzmy kilka miesięcy po tym, jak Francuzi zablokowali cały proces, udało się znaleźć jakiś taki szerszy kompromis, gdzie faktycznie włączono reformę Unii, czy państwa pozostałe członkowskie zgodziły się na to, żeby faktycznie Unię jakoś reformować wraz z rozszerzeniami.

No i te wszystkie blokady, które wtedy nastąpiły powodują, że no taka wiarygodność Unii w tej kwestii, no...

W Macedonii zaniknęła niemal zupełnie, no bo mamy nową panią prezydent w Macedonii Północnej, która do wystąpienia w zasadzie w ONZ-cie kilka tygodni temu używała takiego zwrotu, że ten kraj, to państwo unikało używania nazwy Macedonia Północna, no ale przecież Unii Europejskiej wiarygodność w tej sprawie czy jakby taki...

Proszę nie używać nazwy Macedonia, bo nie wpuścimy was do Unii?

No tutaj jest zupełnie inna dynamika i choć samo objęcie polityką rozszerzenia Unii Europejskiej tych państw aspirujących ze wschodów, wcześniej zrzeszonych w partnerstwie wschodnim, no było ruchem politycznym.

Więc nie jest tak w historii rozszerzeń Unii Europejskiej, że nigdy się nie udało

przygotowywanie się Czarnogóry do członkostwa w Unii, to mi się wydaje, że ten rok, mówiąc, no co najmniej jest zagrożony.

do Unii, żeby mieć gwarancję, że znowu to nie będzie nie ostatnia, tylko jedna z zmian, które mają zrobić.

A to nie są, przypomnijmy, warunki wynikające z tej zasady warunkowości, czyli z tego, że trzeba przeprowadzić jakieś reformy, tylko są to dodatkowe warunki polityczne, stawiane przez sąsiada, wynikające z nadużywania jego pozycji jako członka Unii Europejskiej.

No i wreszcie Kosowo, państwo, które złożyło jako ostatni wniosek o przystąpienie do Unii Europejskiej dwa lata temu ten wniosek złożyło.

I problem Kosowa w zasadzie można sprowadzić do tego, że wśród państw Unii Europejskiej pięć z państw nie uznaje niepodległości Kosowa.

To na sam koniec chciałbym cię zapytać o to, czego brakuje w aktualnym podejściu Unii Europejskiej do procesu rozszerzenia.

Dla mnie ten proces rozszerzenia to była zawsze taka wielka success story Unii Europejskiej.

wejścia do Unii Europejskiej, a później przynależność do Unii Europejskiej.

I w zasadzie władza nie za bardzo jest zainteresowana zmianą tego stanu rzeczy, ponieważ wie, że jest tak uwikłana w stosowanie różnych niedemokratycznych standardów, włącznie z tymi dotyczącymi wolności wyborów, że żeby uczciwie przeprowadzić proces transformacji i demokratyzacji, byłaby narażona na ryzyko skończenia w więzieniu, tak jak na przykład miało to miejsce z premierem Chorwacji Ivo Sanaderem w czasie, kiedy Chorwacja ubiegała się o członkostwo w Unii.

No bo jeżeli mamy taką Macedonię, która zrobiła wszystko, żeby rozpocząć negocjacje, zmieniła nazwę państwa tylko po to, żeby dowiedzieć się, że za chwilę zostanie zablokowana przez Francję, a później przez Bułgarię, no to wiarygodność tutaj Unii jest w tym zakresie bardzo niewielka.

który polega na tym, że albo zgodzimy się na pewną reformę Unii, w tym w zakresie wprowadzenia głosowania większością kwalifikowaną w niektórych obszarach, albo będziemy skazani na blokowanie procesu rozszerzenia.