Mentionsy
#144 Ile jest cynicyzmu w stoicyzmie? Cz. 2.
Jedną z najważniejszych antycznych inspiracji filozofii stoickiej był cynicym. Załozyciel stoicyzmy, Zenon z Kition, zanim zaczął nauczać na własną rękę, należał do szkoły filozofii cynickiej. Rola i radykalność rozumienia podziału na rzeczy od człowieka zależne i niezależne ma wyraźnie cynicki rodowód. Jednak całkowite odrzucenie rzeczy zewnętrznych charakteryzujące cynicyzm, nie występuje w stoicyzmie. Jakie są najważniejsze różnice i podobieństwa między szkołą i postawą cynicką, a stoicką. Jakie najważniejsze aspekty ducha cynickiego przetrwały w stoicyzmie? Na te pytania odpowiadam w tym dwuczęściowym cyklu.
Artykuł #144 Ile jest cynicyzmu w stoicyzmie? Cz. 2. pochodzi z serwisu Ze stoickim spokojem.
Szukaj w treści odcinka
Zacznę od Epikteta, który poświęcił cenicyzmowi w swoich wykładach wiele miejsca, w szczególności jeden cały wykład, bodaj jeden z najdłuższych wykładów.
ujęć cynicyzmu w wersji Epikteta, czym dla niego był cynicyzm, jaką on proponował recepcję filozofii postawy cynickiej.
I tam parę cech zaproponuję, cech tego ujęcia Epiktetowego dzisiaj bardzo interesujących, wydaje mi się, kiedy studiowałem Epikteta.
w postaci Diogenesa Synopy, o którym Epiktet wypowiada się praktycznie zawsze i wszędzie pozytywnie, a z drugiej strony bohater negatywny w postaci Epikura, o którym zawsze Epiktet wypowiada się krytycznie, a wręcz miejscami pogardliwie.
Ja bym chciał teraz, tak jak zapowiedziałem, ten wykład bliżej zbadać i celem moim jest próba wydobycia z niego epiktetowej wykładnicy nicyzmu.
Epiktet jednocześnie, i to jest bardzo ważny punkt wyjścia tego wykładu, odradza jednemu ze swoich uczniów pójście w cynickie ślady.
To tak jakby ktoś się, załóżmy metaforycznie, to jest moja metafora, a nie Epikteta, jakby ktoś wyprawiał się na jakiś alpejski szczyt bez odpowiedniego treningu i sprzętu.
Dokładnie coś takiego robi Epiktet.
Poprę to cytatem z badanego przeze mnie tutaj wykładu Epikteta.
To jest pierwszy rys charakterystyczny recepcji cynicyzmu w ujęciu Epikteta.
Można powiedzieć, że Epiktet postrzega postawę cynicką jako rodzaj misji.
Ta metafora odnosi się do różnicy, jaką w moim rozumieniu sugeruje Epiktet.
Inna metafora, jaka przychodzi tutaj do głowy, przychodzę już do kolejnego punktu mojej interpretacji wykładu Epikteta.
pozwala powiedzieć, że cynicyzm postrzegany jest przez Epikteta jako forma świętości czy mistrzostwa w stoicyzmie.
Jest więc, można powiedzieć, zostanie cynikiem jest dla Epikteta tyle, co synonim zostania mistrzem stoickim.
Pozwolę sobie ten najdłuższy fragment, żebyście zobaczyli, w jaki sposób Epiktet prezentuje, przedstawia postawę cynicką.
Tym jest cynicyzm dla stoika, przynajmniej w ujęciu Epikteta.
Kolejny rys charakterystyczny istoty postawy cynickiej w ujęciu Epikteta może się Wam wydać trochę zaskakujący.
Przynajmniej w świetle tego, jak ja w poprzednim odcinku podcastu zrelacjonowałem cynicyzm, ten rys w ujęciu Epikteta streściłbym w jednym zdaniu.
Okazuje się bowiem, że w ujęciu Epikteta cynicyzm jest wyrazem najgłębszej miłości i więzi z innymi ludźmi.
Wydaje się, że pod tym względem epiktetowa, chociaż właśnie to może się wydawać zaskakujące, epiktetowa interpretacja cenicyzmu przypomina doktrynę nikogo innego jak Jana Jakuba Rousseau.
To jest to słowo, które ja w tym kontekście zawsze przytaczam, które się nie pojawia u Epikteta.
To byłby czwarty i ostatni już charakterystyczny wątek epiktetowej interpretacji cenicyzmu, ale dorzuciłbym jeszcze jeden, który nie występuje bezpośrednio w tym wykładzie Epikteta, ale właśnie przejawia się w tych
rozproszonych nawiązaniach do Diogenesa, a może bardziej przejawia się w pewnej specyficznej manierze dydaktycznej Epikteta i uważam, że jest to maniera głęboko cenicka.
I pozwolił mi to rozpoznać u Epikteta właśnie Peter Sloterdijk.
epiktetowej recepcji cynicyzmu czy streściłbym to w zdaniu brzmiącym bezczelność cynicka jako stoicka metoda dydaktyczna.
W innym miejscu diatryb znajdujemy następujący charakterystyczny dla Epikteta sposób komunikacji z uczniem.
Jako przykładu postaci Sokratesa, jako przykładu niezłomnej postawy czy wzoru, zwraca się Epiktet do swoich uczniów następująco, cytuję.
I ostatni fragment w innym miejscu znaleziony, gdzie Epiktet podsumowuje tę formułę jako konieczność wystawienia się na śmieszność.
Spróbujmy teraz to krótko podsumować, podsumować epiktetową lekcję cynicyzmu.
w ujęciu Epikteta, stanowi pewien szczególny sposób, czy formułę uprawiania stoicyzmu, czyli mieści się w obrębie stoicyzmu jakoś.
Tym jest cynicyzm dla Epikteta.
A teraz przejdźmy do tego, jakie ślady cynicyzmu pozostały później w teorii i praktyce stoicyzmu, jeżeli spojrzeć na to z bardziej ogólnej perspektywy, nie wyłącznie z perspektywy epiktetowego wykładu filozofii cynickiej.
Jak czytamy w innym miejscu Epikteta, który relacjonuje tutaj hipotetyczną przemowę adresowaną do niego przez Zeusa.
To, co wcześniej w epiktetowej wykładni cenicyzmu określiłem bowiem mianem cenickiej bezczelnej metody dydaktycznej w stoicyzmie utrwala się, jak sądzę, następnie w postaci pewnej charakterystycznej teatralności.
Zarówno u Epikteta, Muzoniusza, Rufusa czy Seneki napotykamy na opisy zachowania ludzi, którzy z nonszalancją przyjmują informacje o skazaniu na śmierć, utracie majątku czy śmierci kogoś bliskiego.
Ostatnie odcinki
-
#148 Zasada jednego procenta, cz. 1
26.01.2026 16:24
-
#147 Losu petentem nie bądź
01.01.2026 10:49
-
#146 Pamiętaj o perspektywie kosmicznej
10.12.2025 08:37
-
#145 Jak pogodzić trwałość ze zmiennością w n...
04.12.2025 07:35
-
#144 Ile jest cynicyzmu w stoicyzmie? Cz. 2.
13.11.2025 07:03
-
#143 Ile jest cynicyzmu w stoicyzmie? Cz. 1.
21.10.2025 18:24
-
#142 Pamiętaj o porannym przeglądzie siebie
24.09.2025 16:24
-
#141 Rozmówki ludzko-stoickie
17.09.2025 17:15
-
#140 Polityka po stoicku?
27.08.2025 15:38
-
#139 Smutek i polityka cz. 2
22.07.2025 12:47