Mentionsy
135. Nauka, morderstwo i lalki Barbie, czyli trzy kobiety wśród małp
Trzy badaczki, które na zawsze zmieniły to, jak patrzymy na zwierzęta – i na nas samych. Jane Goodall, Dian Fossey i Birutė Galdikas wyruszyły w głąb dżungli, by obserwować szympansy, goryle i orangutany.
To, co odkryły, wielu ludziom się nie spodobało. Bo pokazało, że nie tylko człowiek tworzy narzędzia, odczuwa emocje, buduje więzi i potrafi współpracować. A to oznacza, że granica między nami a innymi małpami naczelnymi jest znacznie cieńsza, niż wielu chciałoby wierzyć. To był naukowy przewrót. W jego tle pojawiło się morderstwo i wejście badaczek do szerokiej popkultury.
Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv
Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka
Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka
A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109
Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu!
Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Leakey:
https://www.smithsonianmag.com/history/the-old-man-of-olduvai-gorge-69246530/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Louis_Leakey
https://www.talkorigins.org/faqs/homs/lleakey.html
The Trimates:
https://en.wikipedia.org/wiki/The_Trimates
https://www.cbc.ca/natureofthings/features/louis-leakey-selected-three-women-to-study-the-great-apes-they-inspire-youn
Goodall:
https://www.science.org/content/article/jane-goodall-famed-primatologist-changed-way-we-thought-about-apes
https://www.nature.com/articles/d41586-025-03209-y
https://www.scientificamerican.com/article/jane-goodall-conservationist-who-transformed-our-understanding-of/
https://magazynpismo.pl/idee/esej/jane-goodall-i-jej-nauczyciel-szympans/
https://en.wikipedia.org/wiki/Jane_Goodall
https://www.bbc.com/news/live/c9qyw2ewl2nt
Dian Fossey:
https://www.nationalgeographic.com/culture/article/dian-fossey-national-geographic-archives
https://en.wikipedia.org/wiki/Dian_Fossey
https://gorillafund.org/who-we-are/dian-fossey/dian-fossey-bio/
https://www.famousscientists.org/dian-fossey-2/
https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/dian-fosseys-gorilla-skulls-are-scientific-treasures-and-symbol-her-fight-180962564/
https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/mountain-gorillas-study-dian-fossey-virunga
https://www.youtube.com/watch?v=oh_oDr8vg-Y
https://web.archive.org/web/20200627032228/http://www.bbc.com/earth/story/20151226-the-woman-who-gave-her-life-to-save-the-gorillas
https://web.archive.org/web/20150119112835/http://www.wsj.com/articles/SB1015200880517583680
Galdikas:
https://www.science-delivered.org/blog/2018/6/4/birut-galdika-the-champion-of-orangutans
https://en.wikipedia.org/wiki/Birut%C4%97_Galdikas
https://orangutan.org/50-years-in-the-field/
https://www.atlasobscura.com/articles/galdikas-orangutan-borneo
https://www.sciencefriday.com/articles/10-questions-for-birute-mary-galdikas-orangutan-expert/
https://orangutan.org/our-projects/research/camp-leakey/
Szukaj w treści odcinka
Chodzi mi mianowicie o Jane Goodall, Dian Fossey i Biratei Geldikas.
Właśnie to wejście do popkultury udało się przede wszystkim Jane Goodall.
A jako minifigurka Lego, to Jane Goodall jest pokazana wśród drzew i otoczona szympansami.
Jane Goodall.
No tak, Jane Goodall, 60 lat badań.
I przechodzimy do Jane Goodall.
Jane Goodall była Angielką, dorastała w Londynie, fascynowała się zwierzętami i potem przyznawała wielokrotnie, że tak naprawdę tę miłość do zwierząt rozbudziła w niej książka Dr. Dolittle.
W każdym razie ojciec Jane Goodall podarował jej pluszową zabawkę, która, uwaga, nie była misiem, które wówczas były rozpowszechnione mocno i właściwie chyba jedyne, natomiast była szympansem.
Tenże szympans siedział sobie w pokoju Jane i to była trochę taka zapowiedź tego, co Jane będzie w przyszłości robiła, choć trudno było to przewidzieć.
Jak ktoś kojarzy, jak wyglądała Jane Goodall, to taka efemeryczna, delikatna, blondynka, taka bardzo łagodna, pogodna osoba.
Nie tylko nie uciekał przed Jane, ale jeszcze oswajał pozostałych członków tego stada z obecnością Jane.
który obłaskawił Jane i obłaskawił całą grupę, to było jedno, a drugie, że on w ogóle zyskał imię, dlatego że w tamtych czasach to nie było zwyczajne, żeby naukowcy, badacze nadawali imiona badanym obiektom, zwierzętom nadawało się numery.
Ponieważ Jane Goodall nie miała, jak wiemy, tego wykształcenia w zakresie pracy z naczelnymi... Nie potrafiła się zachowywać.
No i Jane Goodall, która tam siedziała cierpliwie z tą lornetką, ale chyba bez maszyny do pisania jednak, zauważyła, że
Natomiast to Jane Goodall bardzo mocno nagłośniła tę sprawę, spopularyzowała tę wiedzę.
No i w roku 1965 Jane Goodall wróciła na Uniwersytet Cambridge i uzyskała tam doktorat z etologii.
Natomiast jeśli chodzi o wykształcenie Jane Goodall, to ono było przeciwne, dlatego że zazwolono jej na studia doktoranckie w Cambridge bez wcześniejszego uzyskania stopnia licencjata.
To się zdarza, ale rzadko w historii Cambridge to była ósma taka osoba, właśnie Jane Goodall.
No i oczywiście rozprawa doktorska dotyczyła zachowań wolno żyjących szympansów, a tak naprawdę Goodall potem mówiła, że nie po to zrobiła ten doktorat, że jej był do czegoś potrzebny, ale że po prostu miał on uzasadnić jej dalszą obecność w Gombe i prowadzenie badań nad szympansami.
No i już w tym 65 roku ukazał się film dokumentalny, który był poświęcony jej pracy, Miss Goodall and the Wild Chimpanzees.
Odejdźmy od tego stwierdzenia Kartydiusza, że zwierzęta są takimi bezrozumnymi, niezdolnymi do świadomego odczuwania biologicznymi maszynami i przejdźmy do punktu widzenia Jane Goodall, która zauważyła, zaobserwowała, że szympansy miały osobowość, emocje,
I dodajmy, że jeszcze Jane Goodall odkryła również ciemne strony szympansich osobowości, szympansiego charakteru, dlatego że zaobserwowała i agresję i przemoc wśród samych szympansów.
I dodam jeszcze, jeszcze jeden raz przytoczę cytat z Jane Goodall w książce Przez dziurkę od klucza.
Jane Goodall pisała to 30 lat po śmierci Siwo Brodego.
No i mając całą tę wiedzę, którą zebrała przez te wiele lat pobytu wśród szympansów, w roku 1977 założyła Jane Goodall Institute.
Goryle górskie, które nie są dobrze zbadane i żeby dołączyła do Jane Goodall, to znaczy nie tyle dołączyła i wspólnie badała, bo Jane Goodall się czym innym zajmowała, ale żeby dołączyła do...
I no właśnie, założenie było takie w nauce, podobnie zresztą jak o tym, co mówiłaś w przypadku Gene Goodall, że...
W sumie Jane Goodall też miała tego typu problemy z szympansami, że one po prostu uciekały przed nią, szły sobie, no bo rzeczywiście to było dla nich trochę creepy, że siedziała i się pokrywała.
Ona była na okładce National Geographic w 70 roku, Goodall była w 65, o ile pamiętam.
A to mamy taki kontrast pomiędzy nią a Jane Goodall, która po prostu takim człowiekiem aniołem była.
I to kosztowało życie 20 dorosłych goryli, a te małe były w ogóle w fatalnym stanie wygłodzone, bo trzymane przez długi czas w jakichś warunkach takich zupełnie nie dla nich, jakieś poobijane i tak dalej.
Nie jest to jasna i prosta sytuacja, na pewno nie była aniołem wcielonym jak Jane Goodall, która, nie wiem, pewnie też miała jakieś tam ciemniejsze strony, natomiast na pewno Diane Fossey była osobą...
I tak naprawdę jej miłość do zwierząt znowuż zaczęła się w podobnej sytuacji jak u Jane Goodall, to znaczy po przeczytaniu książeczki dla dzieci, a mianowicie tym razem nie był dr Dolly, tylko ciekawski George.
No i uwaga, tutaj historia odbiega od tego, co się działo w przypadku Jane Goodall i Diane Fossey.
Dodajmy, że nie jest może to tak medialna osoba, jakimi były Goodall i Fossey.
Jane Goodall z 34, a 36.
Ostatnie odcinki
-
152. Nauka na czasie: Wir polarny się rozpada, ...
03.02.2026 19:35
-
151. 72 sekundy promu Challenger: 40. rocznica ...
28.01.2026 21:57
-
150. Nauka na czasie: Jak dotarliśmy do Ameryki...
20.01.2026 22:45
-
149. Ciemna, zimna i daleka: jak Polacy upolowa...
13.01.2026 19:38
-
148. Kobieta, która zatruła szpital
06.01.2026 15:54
-
147. Anatomia pierwszej pomocy
30.12.2025 06:00
-
146. Czy Ziemia „wybuchła”, żeby narodził się K...
23.12.2025 18:13
-
145. Gdy Big Pharmie się nie opłaca - prawda o ...
15.12.2025 19:43
-
144. Jak manipulować ludźmi przy pomocy matemat...
09.12.2025 18:05
-
143. Nauka na czasie: Od wilka do jamnika, od ż...
02.12.2025 18:22