Mentionsy

To jest kwadrans na angielski.

Lekcja 378.

Dziękujemy patronom i patronkom.

Ten odcinek powstał dzięki Wam.

W dzisiejszym odcinku zabierzemy Was w podróż do Śródziemia i zaczniemy przygodę z pierwszą częścią filmowej trylogii The Lord of the Rings, czyli The Fellowship of the Rings.

Poznacie kluczowe cytaty i słownictwo, które pozwolą Wam śledzić film po angielsku i cieszyć się nim bez napisów.

Będzie trochę o Tolkienie, o językach, które stworzył, ale przede wszystkim skupimy się na scenach, postaciach i słowach, które wracają przez całą sagę.

Pojawią się spoilery, więc jeśli nie widzieliście jeszcze filmu, to najpierw warto go obejrzeć.

Let's wait no more.

And let our journey begin.

Na start dziękujemy za świetny feedback co do poprzedniego odcinka ze słowotwórstwem.

Dostałem kilkanaście wiadomości, że sami korzystacie z takiej metody nauki, no bo można dużo słówek w małym nakładem sił zapamiętać.

Także na pewno ten element będzie wracał w podcaście, tak od czasu do czasu, pewnie jako przerywniki w seriach.

Nie mogę się doczekać.

A dzisiaj The Lord of the Rings, czyli Władca Pierścieni.

Autorem jest J.R.R.

Tolkien, J.R.R.

Tolkien, po polsku Tolkien, po angielsku Tolkien.

I jak w poprzedniej serii, nikt nie wie, jak ma na imię tak naprawdę.

Tak, J.K.

Rowling, to J.R.R.

No właśnie, pełne imię to jest John Ronald Ruel Tolkien.

John Ronald Ruel Tolkien.

Był Brytyjczykiem urodzonym w dzisiejszym RPA, a wychowywał się w Anglii.

Oxford studiował literaturę klasyczną, filologię staroangielską i specjalizował się w językach germańskich i średniowiecznej literaturze.

Stworzył kilkanaście języków i dialektów, różnie rozwiniętych od szkiców gramatyki po rozbudowane systemy.

I co ciekawe, Tolkien najpierw tworzył fikcyjne języki, a potem dopiero budował światy i historie, do których te języki by pasowały.

Jeśli chodzi o książki, to wszystko zaczęło się w roku 30.1937, gdy ukazała się książka The Hobbit, po polsku Hobbit, czyli tam i z powrotem.

I następnie...

Cała trylogia Władcy Pierścieni ukazała się w latach 1954-1955.

Także w 20 lat powstała cała historia i one się ukazywały rok po roku.

Uważam, że to jest i tak krótki czas na to, jaki świat i jeszcze języki wymyślał.

Zdecydowanie.

I adaptacje filmowe.

Pierwsza ujrzała światło dzienne w 2001 roku, właśnie Drużyna Pierścienia.

I kolejne części były w 2002 i 2003 roku.

I słuchajcie, to tak powinny wychodzić filmy w częściach, rok po roku.

A nie, że trzeba nie wiadomo ile czekać.

Exactly.

Patrzymy tutaj na ciebie, panie Martin od Gry o Tron, kiedy kolejna część, wszyscy się pytają.

I teraz, będą już spoilery, przechodzimy przez historię Władcy Pierścienia, Drużyny Pierścienia.

Wszystko zaczyna się prologiem, czytanym przez Gala Driele.

Wysłuchajmy, jak właśnie ten film się rozpoczął.

I feel it in the water.

I feel it in the earth.

I tutaj słyszymy the world is changed, czyli świat się zmienił.

No a potem czuję to w wodzie, w ziemi i w powietrzu.

Nothing complicated.

I to jest pierwsze nasze wprowadzenie do pierścienia władzy, czyli po angielsku ring of power.

A ring of power.

W całej historii bardzo często pojawia się też hasło powiernik pierścienia.

Tak to było tłumaczone na polski.

Po angielsku to jest ring bearer.

To jest właśnie coś jakby nieść, ale w sensie często coś ciężkiego, jakieś brzemię, coś znosić.

Okej, to nawet tak metaforycznie.

Dokładnie tak.

Jest też oczywiście znaczenie takie współczesne.

Ring bearer to jest po prostu dziecko nosące obrączki na ślubie.

A, na tej poduszeczce.

Dokładnie tak, to jest ring bearer.

Natomiast tutaj w historii naszej ring bearer to jest powiernik pierścienia, komu zawierzono tenże pierścień.

Nasz pierścień został wykuty w kuźni, w górze zresztą.

I taka kuźnia po angielsku to jest forge.

Forge.

I wykuć coś w kuźni to też będzie forge, ten sam czasownik.

Więc pojawia się zdanie The ring was forged in the fires of Mount Doom.

The ring was forged in the fires of Mount Doom.

Tak jest, pięknie.

Pierścień został wykuty w ogniu.

Mount Doom to jest góra przeznaczenia.

Tak to jest tłumaczone na polski.

Natomiast doom oznacza bardziej zgubę, śmierć,

Jakiś taki nieunikniony zły los.

To jest doom.

We're doomed, to jesteśmy straceni.

W sensie, że już nic nas nie uratuje.

No to w polskim nie ma tego znaczenia takiego negatywnego.

Także góra przeznaczenia po angielsku Mount Doom.

No i pierścień uwielbiał zdradzać swoich nosicieli, swoich powierników, czyli betray.

Betray.

Dalej przenosimy się już do świata hobbitów i tutaj jesteśmy w Shire.

Poznajemy hobbitów, czyli po prostu hobbit.

Hobbit.

I mieszkają oni na terenie, który się nazywa Shire.

Shire.

To tak angielsko bardzo brzmi.

Brytyjsko w sensie.

Exactly.

Bo w angielskim, w Anglii, po dziś dzień, shire to jest hrabstwo, taka jednostka administracyjna.

Natomiast trzeba na nią troszkę uważać, bo ona też występuje w zlepkach, tak a propos słowotwórstwa.

I wtedy nie czytamy już jako shire, chociaż zapis jest dokładnie taki samy, s-h-i-r-e, tylko będziemy je czytać jako sze.

Więc, czy kojarzycie taki sos ze super trudną nazwą do wymówienia?

Tak.

Wuster... Coś tam, coś tam.

Dokładnie tak.

Więc można oczywiście powiedzieć, że jest to sos z wuster, czyli wuster sos.

No oczywiście.

I miejscowość wtedy jest wuster.

fantastycznie tyle lat, słuchajcie, czekaliśmy na to, że możemy tak mówić, a nie ten sos taki ciężki do wymówienia.

To jest właśnie Worcester, Worcester sauce z brytyjskim, ale jest właśnie to hrabstwo, bo sos pochodzi z hrabstwa i wtedy to jest Worcestershire, Worcestershire sauce.

Worcestershire sauce.

No, sauce jak sos.

Także Worcestershire.

Jest taki plac w Londynie, się nazywa Leicester Square, pisane Leicester, a my mówimy Leicester.

Leicester.

I jest też takie hrabstwo, czyli to by było Leicestershire.

Lester Shire.

Także samo Shire, tak, jako Shire, ale w zlepkach Shire.

Gdy przenosimy się do Shire, do naszych hobbitów, to pojawia się Gandalf, czyli czarodziej.

I mówi coś takiego.

A wizard is never late, Frodo Baggins.

Nor is he early.

He arrives precisely when he means to.

Czyli czarodziej nigdy się nie spóźnia, nie jest zbyt wcześnie, przybywa wtedy, kiedy ma na to ochotę.

I tu jest bardzo fajna fraza He is never late, nor is he early.

Never, nor.

Jak to rozumiesz?

ani to, ani to.

Czyli ani się nie spóźnia, ani nie jest za wcześnie.

Dokładnie tak.

To jest taka fajna wariacja wyrażenia either or, czyli albo, albo.

Albo neither nor, czyli ani to, ani tamto.

A tutaj mamy never nor.

He is never late, nor is he early.

Super.

Hobbici uwielbiają się bawić, więc często piją piwo.

W książce określone jako ale.

I dla osób, które siedzą w piwach, w Polsce też już się pije ale jako rodzaj piwa konkretnego.

I uwielbiają palić tytoń albo ziele, tak to jest też tłumaczone, czyli pipeweed.

Tak, no weed obecnie w slangu oznacza marihuanę, także ziele, zioło, weed.

I w tejże części filmu też mamy Bilba, który odnosi się do pierścienia pierwszy raz jako my precious.

To jest chyba znane w ogóle.

My precious.

Exactly.

Precious.

Tłumaczone jest jako skarb, mój skarbie.

Chociaż sam precious oznacza drogocenny.

Mamy precious stones, jako kamienie drogocenne, albo you're precious to me, jesteś dla mnie cenny, drogi.

Na razie jest easy.

O czym zobaczymy później.

W tym czasie Bilbo wyrusza w swoją podróż, a Gandalf zaczyna badać, że coś chyba jest nie tak z tym pierścieniem.

Gdy wraca, wrzuca pierścienek do kominka.

Jak powiedzieć taki kominek po angielsku?

Fireplace.

Dokładnie tak, fireplace.

I wtedy ujawnia się ukryte napisy, które nazwać możemy inscription.

Wtedy Gandalf nam mówi, trzymaj to w tajemnicy.

Keep it secret, keep it safe.

Pojawia się bardzo dobrze znany cytat, bo ta inskrypcja mówi One ring to rule them all, one ring to find them, one ring to bring them all, and in the darkness bind them.

Rule to rozumiemy, chyba że oznacza...

Zasada.

Tak, albo tutaj jako czasownik zładać, czyli jeden pierścień, żeby rządził innymi.

Find them, żeby je odnaleźć.

Bring them, sprowadzić je razem.

And in the darkness bind them, czyli złączyć je w ciemności.

Bind to jest jakoś złączyć.

Połączyć.

Więc dowiadujemy się, że pierścień tutaj tak naprawdę to jest brzemię, jakiś ciężar.

W angielsku burden.

Burden.

Także bear a burden.

To jest zadanie powiernika.

Frodo wyrusza w swoją podróż i rusza za nim też pogoń.

Gonią go Black Riders.

Black Riders.

Czyli czarni jeźdźcy, określeni też oczywiście jako Nazgule, ale są to też upiory pierścienia.

Też taka nazwa się pojawia, czyli Ringwraith.

Ring Wraith.

Wraith to zjawa upiór.

Wraith.

To prawie zaraz będzie mieć Halloween.

That's true.

I tak będzie pasowało.

Nasi dzielni podróżnicy Frodo i Sam idą dalej, próbują uciec.

Mają ze sobą takie drobne wyposażenie jak plecak, który określany jest mianem Knapsack.

Knapsack.

Tak, tam jest przez kapisownia, natomiast zostaje ono nieme.

Idą sobie ścieżką.

Ścieżka to będzie Path.

I każda taka podróż może być niebezpieczna, czyli po prostu it's a dangerous business.

Sam w swojej podróży w którymś momencie mówi też taki znany dobrze cytat.

Czyli, jak to rozumiesz?

Jak zrobię jeszcze jeden krok więcej, to będę najdalej niż kiedykolwiek w życiu.

Dalej od domu w sensie, nie?

Tak jest, dalej od domu.

I podróżują do miasta Bree.

Co ciekawe, w starym celtyckim języku wyrazem Bree albo Bre określano wzgórze.

Także Bree było na wzgórzu, ewidentnie.

Dobrze wiedzieć.

Docierają do miasta, zatrzymują się w gospodzie.

No bo byli umówieni, że spotkają się w gospodzie.

Gospoda po angielsku to jest inn.

In.

Albo tavern.

Tavern.

To już jest taka tawerna, taka jak w Grecji prawie.

Tawerna, karczma, to właśnie tavern.

Ona się nazywa pod rozbrykanym kucykiem, po angielsku prancing pony.

Prancing pony.

I tam też pierwszy raz spotykamy obieży świata.

Postać Aragorna, która po angielsku nazywa się strider.

Strider.

Right.

Stride to jest robić krok, kroczyć.

Stąd strider przetłumaczono jako obieży świat.

Ten, który dużo kroczył.

Strider.

Obieży świat ładne to jest po polsku ten wyraz.

It's a nice one, yeah.

Zupełnie niezwiązany z wyrazem strider, ale tak.

Gdy hobbici spotkają naszego obieży świata Aragorna, to mówi on.

You draw far too much attention to yourself, Mr. Underhill.

Draw too much attention, czyli... Za dużo uwagi przyciągasz.

Draw attention to przyciągać uwagę.

Bardzo fajna fraza.

No i Aragorn też opowiada nam o zjawach, o Nazgulach i mówi They feel the presence of the ring.

They feel the presence of the ring.

Czyli co oni robią?

Czują obecność pierścienia.

Czują obecność pierścienia.

Ciągle.

Exactly.

Pod opieką Aragorna ruszają dalej.

Zatrzymują się na wzgórze wiatru na jeden z noclegów.

Wzgórze wiatru, Amon Sul, to po angielsku jest jako Weather Top.

Weather top.

Także widzimy, że w niektórych miejscach tłumaczenia są troszkę bardziej opisowe.

Weather top.

Taki jak pogodowy szczyt.

Pogodowy szczyt, tak.

U nas było to wzgórze wiatru.

Śpią w ruinach, rozpalają ognisko, no i tam dochodzi do pierwszego stalcia z naszymi zjawami.

Frodo zostaje ranny ostrzem Morgulu.

Ostrze to będzie Blade.

Blade.

Znamy to z Blade Runnera.

Perfect, yeah, Blade Runner.

To zupełnie inny film na inny odcinek, ale true.

Już łączymy wątki.

I to ostrze jest zatrute, czyli poisoned.

Poisoned.

Ratuje go wtedy elfka, Arwena, która przewozi go na swoim koniu.

Przewozi go za rzekę, która zabezpiecza go i mówi w tejże rzece... If you want him, come and claim him.

Chodźcie i zażądajcie go, odbierzcie mi go.

Claim him.

Taka ładna fraza.

Bo Frodo staje się coraz bardziej blady, coraz bardziej chory.

Słyszymy w tekście he's fading.

He's fading.

Czyli on gaśnie, on znika.

He's fading.

I tym samym dochodzimy do momentu, gdy Frodo ma się już lepiej i mamy radę u Elronda, czyli Council of Elrond.

Council of Elrond.

Tak, council to jest jakaś rada, grupa ludzi, która się zbiera, żeby coś ustanowić i doradzić.

To brzmi właśnie jak jakiś rząd, coś takiego, coś.

Tak, dokładnie tak.

Więc mamy naszą radę.

Spotykają się wszyscy w Rivendell, miasto elfów, Rivendell.

Riven Del.

I co ciekawe, to jest połączenie dwóch angielskich wyrazów.

Riven to jest rozdarty, jak zwykle gwałtownie i brutalnie.

Oraz Del to jest mała dolina, zwykle z drzewami.

I tam pierwszy raz spotykamy elfy, które Tolkien specjalnie pisał przez V, a nie przez F. Więc to będą elves.

Tak, a przymiotnik o nich to elven.

Elven.

Tak, raczej niż Elfish.

No słowotwórstwo.

Tak samo na krasnoludy.

Spokojnie, właśnie specjalnie pisał ja jako Dwarves przez V. Dwarves.

Dwarves.

Tak, i dwarven, jako krasnoludzki.

Dwarven.

Żeby podkreślić i rozróżnić je troszkę, Tolkien zdawał sobie sprawę, że to nie jest gramatycznie.

Natomiast chciał bardzo podkreślić, że to nie są wróżki elfy, takie małe, latające, tylko to są dostojne postaci.

Zwłaszcza, że w Wielkiej Brytanii one też mają swoją historię, nie?

Te wszystkie małe takie... Mamy taki folklor, tak, jako fairies, właśnie elves.

Wiecie, elfy to mogą też być skrzaty, tak jak rozmawialiśmy zresztą przy Harrym Potterze, prawda?

House elf to był Dobby z Gredek.

I on też był elf.

A w polskim był skrzatem.

Yep.

Stąd właśnie Tolkien zdecydował się, że po angielsku rozróżnimy to.

Będę pisał przez V. To jest taki rud.

Rud krasnoludów.

I zawsze z wielkiej litery elf, że to nie jest wróżka, nie jest to skrzat, tylko dostojna postać.

Wróżki też są fajne.

Tak, nie ma nic do wróżek.

I tutaj szukamy sprzymierzeńców, sojuszników, czyli Eloy.

I formułuje się pewnego rodzaju przymierze, albo ślubują sobie wierność uczestniczącej w wyprawy, czyli they swear allegiance.

Tak jest.

Czyli ślubują, przysięgają wierność.

Trudne.

Tutaj padają też takie trzy bardzo dobrze znane cytaty.

Po pierwsze to Boromir, który mówi...

czyli nie można tak po prostu wejść.

Tutaj to one będzie oznaczało, że dowolna osoba.

Pamiętajmy, że w angielskim musi być jakiś podmiot, często w zdaniu.

I to jest taki podmiot generyczny, określający cokolwiek i wszystkich.

Po prostu one.

To nie oznacza, że ty, tylko że ktokolwiek.

One does not simply walk.

Więc tłumaczenie bardzo fajne.

Nie można, forma bezosobowa, nie można tak po prostu wejść do mordoru.

Frodo mówi natomiast.

I co to oznacza to though tutaj?

Chociaż, tak jest.

Wezmę pierścień do Mordoru, choć, chociaż.

Także though ma dokładnie to samo znaczenie co although i tak samo będzie używane w większości przypadków.

Tworzy się nasza drużyna, określana jako fellowship.

Fellowship.

No bo część cała się nazywa Fellowship of the Ring.

Drużyna pierścienia.

I fellowship to jest po prostu grupa ludzi lub organizacja z tym samym celem.

Taka jest definicja słownikowa.

That's a fellowship.

Więc po polsku to może być towarzystwo, stowarzyszenie, związek, no albo właśnie tak jak zostało to przetłumaczone.

Drużyna.

Right.

I na koniec słyszymy jeszcze jak właśnie wszyscy oferują swoją pomoc z każdej rasy i słyszymy.

You have my sword.

And you have my bow.

And my axe.

Sword?

Miecz.

Fantastic, bo to będą bronie.

Łuk.

I axe, mówi krasnolud.

No to jest oczywiście topór.

To, że każdy zaoferował swoją.

To była pierwsza część naszej wyprawy do Śródziemia.

Poznaliśmy początki historii Pierścienia, Shire, Gandalfa, Froda i jego towarzyszy.

Wasze zadanie domowe to obejrzeć scenę Rady u Elronda, The Council of Elrond, w oryginale bez napisów.

Posłuchajcie uważnie, jak bohaterowie mówią One does not simply walk into Mordor, albo You have my sword, my bow and my axe.

I sprawdźcie, ile z tych słów rozpoznajecie.

W kolejnym odcinku zajmiemy się dalszymi przygodami drużyny Pierścienia.

Od przeprawy przez góry, po spotkanie z Balrogiem i kolejne wyzwania, które ich czekają.

That is all for today.

Thanks for staying till the end.

We'll talk to you next Thursday.