Mentionsy

Wszystkie artykuły przeczytasz na enlat.pl Ku przekroczeniu demokracji liberalnej.

Obu wreszcie mamy dzisiaj do czynienia z silnymi sporami politycznymi o kształt demokracji i ożywioną refleksję intelektualną na ten temat.

Wielokrotnie wzorce demoliberalne promieniowały ze Stanów Zjednoczonych i Francji do innych krajów, w tym Polski.

Uniwersalizm a demoliberalizm

Podstawowym problemem każdej wspólnoty jest zdefiniowanie podziału między jej członkami a osobami z zewnątrz.

O problemie amerykańskiej tożsamości pisałem szerzej w numerze 25 Polityki Narodowej – Dekonstrukcja Ameryki.

Niekiedy także jej elementami liberalno-indywidualistycznymi, identyfikując siebie jako kraj wolnych ludzi, a realizacją własnego interesu narodowego utożsamiając z walką o wolność.

Kluczowym doświadczeniem, które także łączy współczesne Stany Zjednoczone i Francję, jest wreszcie zderzenie tej liberalno-uniwersalistycznej utopii z rzeczywistością społeczeństwa wielokulturowego.

XX wieku do ogromnej zmiany demograficznej wskutek otwarcia się na masową imigrację pozaeuropejską.

Równolegle hegemonię kulturową zdobyły nurty lewicy, wykorzystujące dziedzictwo obu XVIII-wiecznych rewolucji, dotąd często łączone z patriotyzmem, do dekonstrukcji historycznej tożsamości narodowej.

Głównym wyzwaniem dla laickiego państwa, także w oczach istotnej części francuskiego establishmentu, nie jest już dziś konserwatywny katolicyzm, ale islam sprzymierzony de facto z częścią lewicy i liberałów.

Demokracja nieliberalna, czyli partykularna.

Demokracja liberalna zaczęła być rozumiana jako ustrój, który nie tylko chroni mniejszości istniejące w punkcie wyjścia, ale także przyznaje osobom z zewnątrz prawo do przybycia i stania się owymi chronionymi mniejszościami.

Także w patriotycznej debacie nietrudno spotkać twierdzenia, że Polska jest jak Ameryka, z natury inkluzywna, różnorodna i indywidualistyczna.

Pierwszego dnia po powrocie do Białego Domu Donald Trump podpisał dekret stwierdzający, że obywatelstwo otrzymują tylko te osoby urodzone w Stanach Zjednoczonych, które mają rodzica będącego obywatelem Stanów Zjednoczonych lub legalnym stałym rezydentem.

Marine Le Pen miała z kolei w swoim ostatnim programie prezydenckim likwidację prawa ziemi i wpisanie do Konstytucji, że obywatelami Francji są tylko dzieci obywateli Francji oraz osoby, które skutecznie przeszły procedurę naturalizacji po uznaniu za w pełni zasymilowane i nie działające wbrew interesowi narodowemu.

Równolegle Marine Le Pen proponowała odbieranie obywatelstwa osobom, które przejawiają lub rozprzestrzeniają ideologię islamistyczną, zamykanie meczetów i organizacji zaangażowanych w islamizm oraz deportowanie wszystkich cudzoziemców popełniających wykroczenia lub przestępstwa.

Renacjonalizacja demokracji

Stąd zaproponowana przez Le Pen w 2023 roku Deklaracja Praw Ludów i Narodów wzorowana na ONZ-owskiej Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, która z kolei wywodzi się z rewolucyjnej Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela.

Żaden podmiot, bez względu na jego charakter oligarchiczny, finansowy, instytucjonalny czy ponadnarodowy, publiczny czy prywatny, nie jest powołany ani uprawniony do dysponowania narodem.

Państwa narodowe swobodnie decydują o swoim statusie politycznym oraz rozwijają się zgodnie z własną wolą, bez jakiejkolwiek zewnętrznej ingerencji.

W proponowanej deklaracji jasno podkreślona jest także suwerenność prawna i relatywność wszelkich norm międzynarodowych.

Można tu odnotować zmianę dwóch fundamentów demokracji liberalnej.

W postulowanym we Francji procesie renacjonalizacji państwa i demokracji ważna jest także zasada preferencji narodowej.

Pojęcie to wprowadził do debaty w latach 80.

Powoływanie się na założyciela i pierwszego prezydenta Piątej Republiki, wielkiego wroga dla Jean-Marie Le Pen, którego Marine także nie jest bynajmniej entuzjastką, ale jest pragmatyczna.

służy przy okazji legitymizowaniu się jako siła republikańska i zdejmowaniu z siebie odium ekstremizmu.

Chodzi tu przede wszystkim o silną władzę wykonawczą, mającą bezpośredni mandat od ludu w kontrze do parlamentaryzmu, sądownictwa i ośrodków zagranicznych.

O nieliberalnych elementach konstytucji Piątej Republiki i myśli Charla de Gaulle'a pisałem szerzej w numerze 28 Polityki Narodowej.

Dla realizacji programu kluczowa jest kompetencja prezydenta do rozpisania referendum.

także takiego które ma na celu zmianę konstytucji tą drogą marine chciałaby przeprowadzić nowelę konstytucyjną zawierającą omówione już wyżej elementy ale także między innymi przetworzonej idei

Zgodnie z jej programem prezydenckim w ustawie zasadniczej znalazłby się zapis o priorytecie narodowym dla obywateli francuskich w dostępie do zatrudnienia w sektorze publicznym i w sektorze prywatnym oraz dostępie do mieszkań i świadczeń socjalnych.

Zachowanie tożsamości narodowej Francji stałoby się konstytucyjnym obowiązkiem prezydenta jako głowy państwa, a zadanie to byłoby doprecyzowane.

W ramach tej samej reformy Le Pen postulowała też wprowadzenie do znowelizowanej konstytucji zapisu o jej wyższości nad wszelkimi umowami międzynarodowymi, w tym prawem unijnym oraz obwarowanie wprowadzonego przez prezydenta Sarkoziego do ustawy zasadniczej zapisu o członkostwie w Unii Europejskiej, że Francja należy do Unii Europejskiej w ramach konstytucji i interesów Francji.

Przeprowadzenie przez referendum noweli konstytucyjnej zawierającej wszystkie omówione wyżej zapisy miałoby dać prezydentowi podstawę prawną do działania i pokazać społeczne poparcie.

Głębszą i bardziej integralną kontrę wobec liberalizmu proponuje we Francji od lat Alain de Benoist.

Jego zdaniem prawdziwa, oryginalna demokracja to ta antyczna, której podstawą była homogeniczna i organiczna wspólnota.

Za fundamentalną ułomność demokracji liberalnej najważniejszy myśliciel szkoły Gresset uważa oświeceniowe postrzeganie społeczeństwa jako zbioru zatomizowanych jednostek, które decydują się zorganizować na bazie racjonalnej umowy.

Przykładowo we Francji aż 69% muzułmanów poparło w ostatnich wyborach prezydenckich reprezentującego ich polityczne interesy trockistę Jeana-Luca Melenchona.

W tym punkcie rzeczywistość przyznaje rację de Benoistowi.

De Benoist krytykuje demoliberalny i każdy uniwersalizm, broniąc prawa poszczególnych ludów do posiadania własnej tożsamości i specyficznej organizacji politycznej.

Patrzy przychylnie na demokrację bezpośrednią i niewielkie zżyte społeczności.

Filozof postuluje zastąpienie demokracji liberalnej demokracją organiczną.

Tak Le Pen jak Legalu czerpią przy tym z De Benoista mimo istotnych różnic między nimi wszystkimi.

Skądinąd warto odnotować, że filozof bronił Marin przed zarzutem ideowej zdrady w wywiadzie, którego udzielił nowemu ładowi w 2020 roku.

Jeśli taki lub podobny program renacjonalizacji demokracji zostałby kiedyś we Francji skutecznie dokonany, zapewne pojawiłyby się dyskusje nad jego dalszym pogłębieniem, by nie skończyło się na obronie liberalizmu przed islamem.

Po drugiej stronie Atlantyku najważniejszym teoretykiem demokracji nieliberalnej stał się w ostatnich latach prof. Patrick Denning, autor książek Why Liberalism Failed oraz Regime Change, katolicki konserwatysta i kolega obecnego wiceprezydenta J.D.

Denin postuluje pokojowe, ale energiczne obalenie skorumpowanej i korumpującej innych liberalnej klasy rządzącej oraz stworzenie porządku postliberalnego, w którym istniejące formy polityczne mogą pozostać na swoim miejscu pod warunkiem, że zasadniczo odmienny etos będzie kształtować te instytucje i personel zajmujący kluczowe stanowiska i urzędy.

Stabilność, porządek, ciągłość oraz poczucie wdzięczności za przeszłość i zobowiązanie wobec przyszłości.

Denina od typowego amerykańskiego konserwatysty wyraźnie odróżnia głębokie zakorzenienie w tradycji europejskiej myśli politycznej.

Tomasz Zakwinu czy Alexis de Tocqueville.

Zdecydowanie odrzuca amerykański konserwatyzm, głęboko zakorzeniony w tradycji liberalno-oświeceniowej.

Chce powrotu do wiecznych prawd, których źródła widzi w tradycji antycznej i chrześcijaństwie, ale zarazem podkreśla, że wszelkie przedsięwzięcia mające na celu konserwowanie muszą być poprzedzone radykalnym obaleniem liberalnej ideologii postępu.

Zachowuje dystans wobec Donalda Trumpa, którego potrafił krytykować jako pozbawionego głębszych poglądów demagoga, zarazem dostrzegając pozytywne efekty niektórych jego działań.

Choć obaj uważają się za konsekwentnie antyliberalnych, Denin jest w swoich konkluzjach zupełnie inny niż de Benoist.

Znajdziemy na nieliberalnej prawicy konserwatywno-katolickich Francuzów i Amerykanów dużo bardziej nacjonalistycznych niż Denin.

Denin konstatuje kres liberalizmu, który zawiódł, ponieważ został zrealizowany.

Denin chce raczej nadać ramy aksjologiczne nowej epoce, która i tak następuje po wyczerpaniu się liberalizmu, a drogę do tego widzi w oczyszczeniu konserwatywnej myśli, politycznej z liberalizmu jako szkodliwego i anachronicznego.

Przykładem jest dla niego milowska pochwała eksperymentów w sposobie życia, zamiast zdrowej afirmacji wielopokoleniowych mądrości, tradycji i zwyczajów, która legła w optyce Denina u podstaw celebrowania permisywizmu i jego rozlicznymi negatywnymi konsekwencjami.

Zasadniczym zadaniem oprócz odrzucenia ideologii postępu, przyjęcia klasycznej definicji wolności i realistycznej antropologii oraz afirmacji wspólnotowości jest dla niego przepracowanie napięcia między elitą a ludem.

Specyficzne dla naszej epoki jest jednak, że liberalny porządek polityczny wytworzył formę elity najbardziej odpowiadającą jego podstawowym zobowiązaniom dotyczącym postępu.

liberalne elity menedżerskie denin chętnie odwołuje się do jamesa burnhama nie są tworzone ani przez arystokrację i posiadaczy ziemskich ani przez przemysłowców opierających bogactwo na wydobyciu i przetwarzaniu surowców

Filozof krytykuje także liberalną merytokrację i kult specjalistycznej wiedzy, przeciwstawiając im klasyczne oczekiwanie od elity przede wszystkim cnoty i wszechstronnego spojrzenia na rzeczywistość w duchu tradycji artes liberales.

nie dzieje się wbrew porządkowi opartemu na dominacji wiedzy eksperckiej, ale z powodu nieuniknionych konsekwencji łączenia specjalistycznej wiedzy i powszechnej ignorancji wynikającej z dezintegracji wiedzy.

Pozytywny program Denina to symboliczny związek między wieloma i nielicznymi, w których wielu w dużej mierze rozwija zdolność do rządzenia sobą w swoich codziennych sprawach poprzez rozwój zwyczaju, podczas gdy elita akceptowalna, a potencjalnie wybrana przez wielu, rządzi ze znacznym szacunkiem dla utrwalonych zwyczajów ludu.

Chce, by silny i zdecydowany muskular populizm obalił elity liberalne, a następnie zastąpił je zdrowymi elitami, samoświadomymi arystoi, którzy rozumieją, że ich główną rolą i celem w porządku społecznym jest zabezpieczenie podstawowych dóbr, które umożliwiają przeciętnym ludziom rozwój podstawowych dóbr rodziny, społeczności, dobrej pracy, sprawiedliwej sieci zabezpieczeń społecznych wspierającej te dobra.

ograniczeń władzy korporacyjnej, kultury, która zachowuje i promuje porządek i ciągłość, a także wsparcia dla wierzeń i instytucji religijnych.

Fundamentalne dla Denina są zatem pojęcia cnoty i kształcenie ku niej oraz dobra wspólnego.

Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych przekonuje w nim, że potrzebujemy ofensywnego konserwatyzmu, który nie ogranicza się do powstrzymywania lewicy przed robieniem rzeczy, których nie lubimy.

To być może kluczowy element myśli nieliberalnej demokracji.

Wszyscy wspomniani – Le Pen, De Benoist, Denin, Vance, Roberts – mimo różnic zgadzają się, że dominacja elit liberalnych wynika w ogromnej mierze z przejęcia przez nie instytucji pozapaństwowych, międzynarodowych, finansowych i kulturalnych.

Nie jest przypadkiem, że amerykańscy politycy tacy jak Trump czy gubernator Florydy Ron DeSantis patrzą przychylnie na Węgry Wiktora Orbana.

Vance deklaruje, że celem polityki państwa powinno być tworzenie optymalnych, materialnych i kulturowych warunków do zakładania stabilnych rodzin, które nie mogą być tylko dla uprzywilejowanych.

O globalizacji mówiła, że to ideologia, która dąży do uniformizacji kultur, wspierania wędrówek ludów, permanentnego krążenia wykorzenionych ludzi z jednego kontynentu na drugi, uczynienia ich nieodróżnialnymi od siebie, uczynienia z nich ostatecznie anonimów.

Potępiała kapitulację państwa przed pieniądzem, rynkami finansowymi, miliarderami, którzy rozbierają nasz przemysł, wpędzają miliony mężczyzn i kobiet naszego kraju w bezrobocie, prekariat i nędzę.

Zdaniem Robertsa Ameryka nie jest ideą, ale ekosystemem.

Ta fraza dobrze oddaje przejście od eidetycznej do organicznej koncepcji narodu.

Cytat, trzeba zniszczyć instytucje, których nie da się uratować, nie da się zreformować komórki rakowej, deklaruje.

każdą uczelnię Ivy League, FBI, New York Times, Departament Edukacji, 80% katolickiej edukacji wyższej.

BlackRock, Fundację Billa i Melindy Gatesów, Światowe Forum Ekonomiczne, Komunistyczną Partię Chin i Narodowy Fundusz na Rzecz Demokracji.

Roberts jasno deklaruje też, że należy zerwać z postrzeganiem człowieka jako racjonalnej, autonomicznej jednostki, a nie istoty uwarunkowanej przez konkretne więzy z konkretnymi ludźmi.

Demokracja nieliberalna powinna dostrzegać wspólnoty, zwłaszcza naturalne ciała pośredniczące oraz zapewniać im partycypację w życiu publicznym.

De Benoist powiedziałby, że rządy zbioru jednostek nie są prawdziwą demokracją, bo nie są rządami ludu.

Denin rozszerza tę perspektywę na klasyczne ujęcie narodu jako wspólnoty umarłych, żyjących i przyszłych pokoleń.

Typowe dla demokracji liberalnej jest natomiast uznanie za normalne kierowanie się wyłącznie aktualnymi, egoistycznymi i krótkofalowymi zachciankami w imię praw człowieka oraz autonomii wyemancypowanej jednostki.

Zbudowaliśmy społeczeństwo, które alienuje każde kolejne pokolenie od poprzednich.

Demokracja nieliberalna powinna mieć też jasny, przećwiczony, pozytywny model, który promuje, zamiast afirmować, eksperymenty w sposobie życia.

a nie abstrakcyjnym deklaracjom ekonomicznym jakiegoś dawno nieżyjącego austriackiego arystokraty.

W latach 90. wyrzucony na margines debaty zamyślenie kategoriami białej rasy.

Używanie tego terminu przez prezesa najważniejszego think tanku partii republikańskiej w książce promowanej przez wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych jest widowiskowym przykładem przebijania się do głównego nurtu refleksji dawniej zdecydowanie mniejszościowych.

To także dobre podsumowanie procesu deliberalizacji, prawicowej debaty, nawet w tak silnie naznaczonym uniwersalizmem kraju jak Stany Zjednoczone.

Zachęcamy Państwa serdecznie do polubienia i skomentowania tego nagrania, czym pomogą nam Państwo w docieraniu do nowych odbiorców.

To dzięki Państwa zaangażowaniu, w tym przede wszystkim cyklicznemu wsparciu finansowemu, możemy kontynuować naszą działalność i stale się rozwijać.