Mentionsy

Dziś, próbując dalej drążyć tę skan, pochylmy się nad postacią zapomnianego w kręgach narodowych filozofa i działacza politycznego Karola Libelta.

Zanim przejdziemy do charakterystyki filozofii narodowej Libelta, krótko opiszmy to, kim był nasz bohater.

Od roku 1838 współpracował z Towarzystwem Demokratycznym Polskim, tworząc tzw. Komitet Libelta, odpowiadający za przygotowanie przyszłego powstania w Wielkopolsce, w międzyczasie prowadząc działalność oświatową z ramienia Towarzystwa Naukowej Pomocy.

W świecie akademickim często wskazuje się na paradoksalność postaci Libelta jako mesjanisty i organicznika jednocześnie.

Biorąc sobie do serca Ladę Libelta możemy współuczestniczyć w dziele ożywiania debaty o tożsamości myśli polskiej.

Filozofia Libelta, jak wspomniano, była wielokrotnie krytykowana, także jako nie dość konsekwentna.

Według warszawskiej szkoły historii idei ta gradacja postępowości od szlacheckiego rewolucjonizmu przez szlachecką demokrację do narodowego rewolucjonizmu stawia Karol Libelta w szeregu szlacheckich demokratów.

Marksiści zaklasyfikowali poglądy owych półśrodkowców jako demokratyzm burżuazyjny ze względu na ich uszanowanie dla pojęcia elit lub, jak w przypadku samego Libelta, inteligencji.

Należy się przed tym wzbraniać, gdyż spuścizna Libelta, mimo że nie została, jak on sam chciał, zwieńczona filozofią woli, pozostaje urodzajna i ponadczasową myślą.

Choć krytyka idealistycznej filozofii niemieckiej ma swoją długą tradycję w filozofii polskiej, to właśnie na kartach samowładztwa rozumu Libelta dochodzi do przezwyciężenia w sposób dialektyczny największego dogmatu historii Europy – wiary w jedno władztwo i absolutność rozumu.

Przedstawiona powyżej linia krytyki nie jest charakterystyczna wyłącznie dla tekstów Libelta.

Postępowość myśli Libelta polega na tym, że pomimo krytyki nie odrzuca on kategorii rozumu, lecz nadaje kategorii postępu wymiar organiczny, zamiast ograniczać ją do czysto rozumowego ujęcia.

Libelta realizuje swój lideowy przewrót, współtworząc definicję postępu jako tego, co człowiek tworzy rozumowo w zgodzie z wyobraźnią i wolą.

Innymi słowy, postępowość Libelta polega na tym, że wykazuje on w proroczy sposób nadchodzącą dominację pojęcia filozofii narodowej, mającej stanowić odpowiedź na kryzys myśli w kręgu cywilizacji europejskiej.

Ta ambitna praca nabiera znaczenia nadzwyczaj symbolicznego, ukazuje się nam bowiem cel filozoficznych dążeń Libelta, uspójnienie nurtu, który uwierzytelniony filozoficznie miałby nie tylko ocalić losy samej filozofii, lecz także człowieka, a zwłaszcza Polski.

Diagnoza powyższego problemu w samowładztwie rozumu Libelta zaczyna się od historycznego momentu, w którym pewien człowiek stwierdził, iż być i myśleć to to samo.

Cogito ergo sum w ujęciu polskim, w interpretacji Libelta, jawi się jedynie jako atrakcyjna aberracja, jak bowiem można mieć pewność co do istnienia samego rozumu, jeśli ten najpierw nie będzie wystawiony na bodźce świata materialnego.

Dlatego u Libelta fundamentem samopoznania nie jest czysta refleksja rozumu, lecz żywy stosunek człowieka do rzeczywistości, w której wyobraźnia i wola współtworzą tożsamość.

Jeśli przepuścimy postać Karola Libelta przez uwspółcześnioną siatkę kategorii, okaże się, że mamy do czynienia z myślicielem ponadczasowym, filozofem egzamplifikującym w ramach polskiej tradycji vita activa bardziej niż vita contemplativa.

Odpowiednio, polskość, w której charakterologiczne ramy zostały w doskonały sposób określone w filozofii Libelta, przedstawia się nie tylko jako siła przewodnia w odrodzeniu narodowego ducha, ale i inspiracja dla każdego innego narodu do skierowania się ku swojej żywotności.

Jeden ze współczesnych filozofów i badaczy myśli polskiej, Konrad Wyszkowski, ujął w swoim artykule Kwintesencję teologii politycznej Libelta w następujący sposób.

Postaci Libelta jako zwiastunce polskiego jutra zawdzięczać można wiele.