Mentionsy

Człowiek z ADHD najczęściej latami, dziesiątkami lat chodzi myśląc, że jest niewystarczający, zły, niegrzeczny, głupi, leniwy.

Ja do tego Piotrka za DHD powiem, że w ogóle się dzisiaj nie... albo krzyknę wręcz na niego, że w ogóle się dziś nie nauczył i jedynka, siadaj.

to jeżeli Piotrek ma ADHD, to mogłem mu zrobić traumę.

Na drugim miejscu jest ADHD.

Pan jest psychiatrą, który specjalizuje się w różnych obszarach, ale ten, o którym chciałbym dzisiaj porozmawiać, to jest taki gorący temat ostatnich lat, czyli ADHD.

I prawdę mówiąc, to wydaje mi się, że za każdym razem, kiedy byłem pytany o to, co to jest ADHD, to odpowiadałem inaczej.

Jeśli byśmy chcieli zgodnie z kryteriami podejść do tej kwestii, też w zależności od tego, czy byśmy patrzyli na amerykańską, czy europejską klasyfikację chorób, chociaż ADHD to nie choroba, ale tak się nazywają klasyfikacje.

to byśmy mówili o tym, że ADHD to impulsywność, hiperaktywność i zaburzenia koncentracji, problemy z koncentracją.

Ale jeśli byśmy chcieli, żeby nasi oglądający i słuchający nas lepiej zrozumieli, co to jest ADHD, to ja bym proponował jednak nie stosować tej definicji, bo ona jest dalece niewystarczająca.

ADHD po raz pierwszy opisano, znaczy to, co my teraz nazywamy ADHD, po raz pierwszy opisano 250 lat temu.

I już on zauważył, że na przykład ADHD obejmuje emocjonalność, różne inne elementy, o których zupełnie nie pamiętaliśmy.

I to jest problem, który sprawia, że po pierwsze nadal bardzo nieadekwatnie, niedoskonale to eufemistyczne określenie diagnozujemy ADHD.

u dziewczynek i kobiet trudniej jest rozpoznać ADHD, gdybyśmy próbowali tylko tę definicję, którą przytoczyłem wcześniej.

Dlatego ja bym jednak inaczej definiował ADHD, oczywiście na potrzeby podcastu.

niedoskonałą, ale oficjalną definicją ADHD.

Człowiek z ADHD najczęściej latami, dziesiątkami lat chodzi myśląc, że jest niewystarczający, zły, niegrzeczny.

Więc w mojej głowie inny nie kojarzy się z gorszością, a tak jak mówię, osoby z ADHD jednak mają raczej, zdecydowanie częściej obniżone poczucie własnej wartości, stąd trochę inne przymiotniki.

I kiedy te osoby przechodzą diagnostykę, czy nawet nie idą na diagnozę, a tylko po prostu posłuchają podcastu, dowiedzą się, co to jest ADHD,

nie wiem, czy nie najważniejszej kwestii, czyli właśnie sprawienia, że człowiek z ADHD czuje się adekwatny, odpowiedni, wystarczający i to jest coś, co przeskoczyliśmy naprawdę od przeszłości, od tego, co 250 lat temu, do tego, co stanowi przyszłość ADHD, bo to, o czym teraz rozmawiamy, to jest

I to jest właśnie terapia, która powinna być według mnie stosowana w przypadku osób z ADHD.

Więc to jest, mówię, przeskoczyliśmy z tego, co 250 lat temu do czegoś, co mam nadzieję, że nie za 250 lat, ale że wkrótce, ale może będzie jakoś bardziej rozpowszechnione, no bo to na pewno, czyli terapia DBT w ADHD to na pewno pieśń przyszłości.

Myślę, że to już powoli się dzieje, więc nie spodziewałbym się, że to zajmie te 250 lat, że ludzie słuchając właśnie takich podcastów i też zastanawiałem się, z czego to wynika, że taka popularność właśnie tego tematu związanego z ADHD, a potem zrozumiałem, że jeżeli ktoś, nazwę to tak już, że cierpiał przez większą część życia i miał się dostosowywać i starał się wpasować

w pudełko, do którego nie miał możliwości się wpasować, no to naturalnym jest, że w momencie, kiedy ten temat zaczyna być tak bardzo popularny, to ludzie, no może nawet czasami przeginają w drugą stronę, bo często ludzie tak właśnie boją się tego, że a to on ma ADHD, to mi teraz będzie wszystko po prostu usprawiedliwiał tym ADHD i spóźnianie i zawalanie terminów i to, że on nie słucha i się kręci na krześle biurowym, jak mamy spotkanie,

że ma ADHD, czy jest diagnozowane, czy tak silnie podejrzewa, a myślę, że jeszcze jakaś część po prostu o tym się nie wie, nie zastanawiała i nie myślała o tym, albo po prostu nie było przestrzeni do tego, żeby o tym wspomnieć.

ADHD, no bo jeżeli ktoś, powiedzmy, że jest ekspertem w swojej dziedzinie i te osoby są bardzo takie żywe, w sensie, że oni robią życie z nadgodzinami, to znaczy robią dużo różnych rzeczy w różnych obszarach i też dużo w tych obszarach osiągają.

Ja jestem bardzo ostrożny z używaniem słowa supermoc, dlatego że jeśli będziemy mówić o tym, że ADHD to supermoc, to z kolei będziemy unieważniać te osoby z ADHD, które nie mogą wyjść z łóżka i mają niski poziom energii.

Kiedy usłyszą, że ADHD to supermoc, to bardzo, bardzo źle się poczują, bo to nie jest żadna supermoc.

ADHD to zaburzenie skrajności.

I oczywiście znacznie częściej osoby z ADHD będą takimi osobami, dlatego, że to jest dopamina, to jest źródło dopaminy, wystąpienie tutaj, a już szczególnie

Czyli są osoby, które mogą częściej korzystać z tego, że mają ADHD i są osoby takie, które częściej tracą na tym, że mają ADHD.

O tyle powiedzenie, że ADHD to supermoc na pewno rani tych, co po prostu bardzo cierpią z powodu ADHD.

Jak tak stereotypowo mówi się o ADHD, to raczej mówimy o takim funkcjonującym

No więc i wracamy troszkę do początku, czyli definicji ADHD i tej nieadekwatności definicji i dlaczego mówiłem, że ja nie stosowałbym przynajmniej na potrzeby podcastu, nie stosowałbym tamtej definicji, bo ona sprowadzi nas na manowce po prostu i nie obejmie tych nastoletnich dziewczynek.

ADHD jest bardzo skomplikowanym zaburzeniem.

i z objawów ADHD, które zaraz mogę wymienić, takie jak ja bym to zdefiniował, można ulepić bardzo wiele różnych osób, które z boku, dla osoby stojącej z boku i patrzącej i nie będącej specjalistą od ADHD, mogą bardzo się różnić i nawet nie mieć...

No bo jak tego, żeby użyć kogoś, kto wiemy, nie wiem, Paris Hilton albo, bo ona mówi otwarcie, że ma ADHD, czyli różne inne gwiazdy, celebryci, którzy są pełni energii, co chwilę mają nowe pomysły i korzystają z życia pełnymi garściami.

No dzięki, to pewnie jest powodem, dla którego jest tak wiele mitów, jednym z wielu powodów, dla którego jest tak wiele mitów dotyczących ADHD, dlaczego wiele osób mówi, że nie ma ADHD, że właśnie, że wymyślają sobie te osoby różne uzasadnienia jakichś swoich niedociągnięć, czy jakichś swoich problemów.

no, ja często żartobliwie, znaczy żartobliwie prawdziwie, ale tak trochę właśnie żartem mówię pacjentom, jeśli pan słyszy w jakimś podcaście, na jakiejś rolce widzi pan, że coś jest cechą ADHD, to proszę od razu to odwrócić o 180 stopni i od razu panu mówię, że to też jest cechą ADHD, czyli jeżeli ktoś się nie jest w stanie skupić,

to hiperfokus też jest objawem ADHD.

Jeżeli ktoś ma bardzo dużo energii, to niewstawanie z łóżkiem z łóżka też jest objawem ADHD.

Jeżeli ktoś robi coś impulsywnie cały czas, to prokrastynacja też jest objawem ADHD.

Jeżeli ktoś jest bardzo emocjonalny i ma bardzo duże huśtawki nastroju, to nieczucie niczego emocjonalnie też jest objawem ADHD.

ADHD to zaburzenie skrajności.

Czyli charakterystyczne dla ADHD jest to, że ja nie mogę się nad czymś normalnie skupić.

No i to rzeczywiście utrudnia życie, jeżeli się tym... Dlatego człowiek za DHD nie jest w stanie odpoczywać.

Te następstwa ADHD dzielimy na dwa rodzaje.

Jedne to są objawy ADHD, czyli na przykład niski poziom energii albo impulsywność, a drugie to są właśnie następstwa ADHD i tutaj powiedzmy problemy z organizacją, problemy z planowaniem.

Przede wszystkim jest to psychoterapia ADHD.

Więc w zależności od tego, gdzie dana osoba ma główne problemy swoje, albo stosujemy jedno, albo drugie, ale najczęściej jedno z drugim, czyli farmakoterapię i psychoterapię ADHD.

podałem przybliżony obraz, dlatego, że wiadomo, że w pewnym stopniu, jak nie będę miał objawów, to trochę to wpłynie oczywiście na następstwa posiadania ADHD i na odwrót, jeżeli będę bardzo pracował z terapeutą i bardzo starał się na przykład za pomocą mindfulness, uważności, będę bardzo starał się ćwiczyć tą moją koncentrację, no to trochę się da na to wpłynąć.

ale generalnie leki działają na objawy, psychoterapia działa na następstwa posiadania ADHD wynikające z tego, że mam ADHD, mam te objawy.

Bo spotkałem się też z takim określeniem, że strukturyzowane terapie, czyli właśnie bardziej w stronę CBT-owej, lepiej sprawdzają się u osób właśnie z ADHD przez to, że jest konkretny plan, konkretne kroki i mamy konkretną instrukcję, w którą stronę mielibyśmy iść.

obowiązującym schematem postępowania z osobami z ADHD jest CBT-ADHD, czyli terapia poznawczo-behawioralna nakierowana na ADHD.

Ale tak jak powiedziałem, ta definicja nie jest idealna i według mnie lepszą formą terapii ADHD jest terapia DBT, bo ona obejmuje również emocjonalność ADHD-ową, a te nieliczne badania, w których bada się dysregulację emocji, czyli tą emocjonalność ADHD,

Te nieliczne badania, które mamy do tej pory pokazują, że to jest najważniejszy objaw ADHD.

Czyli mówi pan o tym, żeby bardziej, jeżeli ktoś czuje, żeby zająć się tą kwestią, czyli CBT z takim nacechowaniem na pracę ADHD-ową już by było dobrym rozwiązaniem, a idealnym podejściem.

Przed chwilą mówiliśmy o tym, że bardzo dużo człowiekowi z ADHD daje to, że on zrozumie, na czym polega problem.

I myślę, że tutaj jest wartość tego, że powiedzieliśmy, że DBT jest taką terapią, która najlepiej będzie odpowiadać emocjonalności, czyli według mnie najważniejszemu objawowi ADHD.

I w samej szkole terapii DBT tam oczywiście będzie się wspominać, czy wspomina się o ADHD, ale nie jest to osią, podczas gdy ja mówię, że powinno być osią, że terapia DBT została stworzona dla osób z ADHD i że jeżeli dodamy do DBT,

wiedzę o ADHD, to to będzie pełnia szczęścia.

te ogromne nerwy przed wystąpieniem publicznym, to ten problem z pójściem do szkoły i byciem wśród innych moich kolegów, koleżanek, odpowiadaniem być może w klasie, odpytywaniem przez nauczyciela, to jest coś typowego dla ADHD.

Nie czujcie się z tym dziwnie, inaczej, bo jeśli oczywiście macie ADHD, to tak wygląda emocjonalność osób z ADHD i na to odpowiada bardzo dobrze terapia DBT, ale tak jak pan mówi, nie jest łatwo uzyskać pomoc z tej strony.

To często dochodzimy do takiego wniosku, jak opowiadam Ministerstwo Edukacji, prosi, żebym zrobił wykład dla kuratorów czy nauczycieli na temat ADHD i ja opowiadam o ADHD i na co zwrócić uwagę przy pracy z uczniem z ADHD i ktoś mówi, ale to przecież to samo dotyczy osób bez ADHD.

Na te same rzeczy należy zwrócić uwagę, tylko różnica jest taka, że osoba z ADHD, jeżeli załóżmy, że jestem nauczycielem i dziś mam zły dzień, nie wiem, pokłóciłem się z żoną, nie wyspałem się, dziecko mnie wkurzyło rano i ja do tego Piotrka z ADHD powiem, że w ogóle się dzisiaj, albo krzyknę wręcz na niego, że w ogóle się dziś nie nauczył i jedynka, siadaj.

to jeżeli Piotrek ma ADHD, to mogłem mu zrobić traumę.

Jeżeli Piotrek nie ma ADHD, to wkurzy się pewnie na mnie, pójdzie na skarży rodzicom, a może w ogóle do dyrektora pójdzie i powiedzieć, że co on sobie wymyśli, robi tutaj.

Więc w przypadku osób z ADHD to jest po prostu bardzo ważne, żeby zwracać na to uwagę i szacunek okazywać.

ale po prostu powinniśmy się traktować z szacunkiem i dla człowieka z ADHD w każdym wieku to jest super ważne, a dla człowieka bez ADHD, no ok, czasem to też go dotknie, ale znacznie mniejsze ryzyko, że go to dotknie.

Już panu daję powiedzieć, przedwczoraj była konferencja, mieliśmy konferencję ADHD Forum na Stadionie Narodowym i tam Ela Bonda opowiadała o ADHD w pracy, jak pomagać osobom z ADHD w środowisku pracy i powiedziała, słuchajcie, to samo oczywiście dotyczy wszystkich ludzi, nie tylko ludzi z ADHD, więc jeżeli pracodawcy wprowadzą te zasady, które wam tu pokazałam,

To będzie służyć wszystkim, tylko właśnie dla osób z ADHD to jest super ważne.

neuroróżnorodności, czyli właśnie potencjalnie z autyzmu, ADHD i tam się wiele wrzuca.

I tak jak pan o tym opowiadał, to od razu to słowo wrażliwość przyszło mi jako ta pierwsza rzecz, czyli że ta osoba z ADHD byłaby no właśnie mniej odporna na takie czynniki stresowe.

To ja od razu przypominam, ADHD to zaburzenie skrajności, niech ta Maksyma będzie z nami przez cały wywiad, bo ta osoba z ADHD na inne rzeczy jest z kolei znacznie bardziej odporna niż ludzie bez ADHD i osoby z ADHD najlepiej funkcjonują.

Niektóre osoby z ADHD.

To są strażacy, zawsze się śmieje, pracownicy służb specjalnych, mało kto sobie wyobraża, że żołnierze wojsk specjalnych to są po prostu w ogromnej części osoby z ADHD.

Tak jak u człowieka bez ADHD byłoby tysiąc myśli, co tu zrobić, o Boże, strzelać, nie strzelać, biec, skakać.

I więc mówię, osoba z ADHD, tak jak mówię, to zaburzenie skrajności, czyli i to ta dziewczynka, przepraszam, że mówię o dziewczynkach, bo to może być też chłopiec z ADHD, który jest w klasie, się nie odzywa i jest bardzo niskoenergetyczny.

Ale częściej badania mówią, że to częściej dotyczy jednak dziewczynek z ADHD, dlatego mówię dziewczynka.

Bo ja tak słyszę o tym, że różne kwestie związane z taką, ile osób w populacji miałoby mieć to ADHD i raczej mówi się o tym, że a tutaj procent, 3%, no ale... Nie, to tak nisko to nigdzie nie ma.

Rzeczywiście badania, jeżeli weźmiemy pod uwagę Europę, no trudno brać Afrykę, bo niestety tam diagnostyka ADHD nie jest zbyt dobra, aczkolwiek w Europie też są kraje takie jak Polska, przynajmniej zgodnie z najnowszymi danymi, one chyba są za dwudziesty drugi rok,

Więc jeżeli byśmy 0,2% w populacji polskiej ma, zgodnie z ostatnimi danymi, one są sprzed 3 lat, ma ADHD.

Natomiast cały czas, nawet w DSM-ie piątym, dysregulacja emocji nie jest objawem ADHD.

I badania pokazują, że tracimy część pacjentów, w sensie nie możemy zdiagnozować im ADHD, przez to, że cały czas dysregulacja emocji nie jest elementem ADHD.

Fakty są takie, że w Stanach 11, w Europie rzeczywiście 3-5, znaczy w większości krajów, no poza Polską, Rumunią i paroma innymi krajami, gdzie w ogóle się nie podaje, bo pewnie tam zero jest ADHD.

Kiedyś na jakiejś międzynarodowej konferencji chyba w Paryżu rozmawiałem z lekarzem z Norwegii i przedstawiam mu się i mówię, że jestem lekarzem z Polski, a on mówi, a Polska to ten kraj, gdzie nie istnieje ADHD.

Jeżeli będziemy o tym pamiętać, to mi jest obojętne, czy człowiek ma ADHD, czy nie ma ADHD, tylko na czym polega jego... Po pierwsze, czy w ogóle ma jakiś problem, bo przypominam, można mieć objawy ADHD, ale mogą one nie powodować negatywnych konsekwencji.

Tak, ale ja to specjalnie podkreślam, bo warto, żeby też oglądający nas pamiętali o tym, że to nie znaczy, jeżeli ja się identyfikuję i widzę to, co ja wymieniłem jako objawy ADHD, to nie znaczy, że muszę przybiegać na diagnozę, bo jeżeli dobrze żyję i nie mam problemów, to po co?

No i teraz ta ewentualna diagnoza służy tylko do tego, że ewentualnie wtedy wiemy, jak mu pomóc, ale przez cały czas się zastanawiamy, a może jednak nie ma ADHD i jak, nie wiem, włączymy leczenie na przykład i to leczenie nie tak postępuje, jak powinno postępować.

czy włączymy psychoterapię ADHD, a on mówi, że to zupełnie mu nie pomaga, no to cały czas myślimy o tym, okej, dobra i nie upieramy się przy tym.

Kiedyś przyszła do mnie pacjentka, przyjechała do mnie, bo z daleka, z innego miasta i mówi, że przyjmuje, ma rozpoznanie od dwóch lat ADHD, przyjmuje lek w jakiejś tam dawce, jakiś lek w jakiejś dawce i ja ją pytam, no i jak efekty?

Po pierwsze dlatego, że myślę, że w tym kraju nadal jest bardzo niedodiagnozowane ADHD, ale oczywiście na pewno, zgodnie ze statystyką...

Na pewno zdarzają się sytuacje, na pewno, no u nas też oczywiście takie istnieją, że z czasem uznajemy, że ktoś jednak nie miał ADHD, że fałszywnie, pozytywnie go zdiagnozowaliśmy.

Na drugim miejscu jest ADHD.

Więc tutaj definicja ADHD na tyle sprawia, że możemy... To, co przecież ja cały czas mówię, że według mnie za mało, ona jest za wąska i raczej tych, co diagnozujemy, jeżeli zgodnie z definicją, to raczej...

Mało jest, stosunkowo w każdym razie, zawsze można dyskutować, ale stosunkowo mało jest takich osób, u których nie ma ADHD, a my im diagnozujemy ADHD.

Czy osoby z ADHD słyszą zarzut, że oszukują?

To jest ADHD.

Tam wylistowałem różnego rodzaju problemy wynikające z ADHD.

ciekawostka, ponieważ jednym z elementów dysregulacji emocji jest silne, gwałtowne narastanie emocji, szybkie narastanie emocji i to dotyczy obydwu kierunków tych emocji, zarówno do góry, czyli jest cudownie, jaki jestem najgorszy na świecie i co ciekawe, osoby z ADHD

To zanim odpowiem i ustosunkuję się do tego, co pan powiedział, to jeszcze przypomnę, że nieleczenie ADHD prowadzi do depresji, nerwic, uzależnień, tików, bulimii, anoreksji i mnóstwa innych problemów.

Czyli znowu badania mówią, że ogromna, ogromna większość ma co najmniej jeszcze jedno zaburzenie towarzyszące oprócz ADHD, a...

Więc nakładają się na ADHD mnóstwo innych problemów.

Bardzo wiele problemów somatycznych, chorób, zaburzeń ma większą częstość w ADHD.

Prawie wszystkie zaburzenia immunologiczne częściej występują w ADHD.

Zapalenia płuc i oskrzeli częściej występują w ADHD.

Jak był COVID, to osoby z ADHD częściej chorowały na COVID.

Więc jeśli wracam do pana pytania, co jest największym problemem w ADHD, no to teraz widzimy, że oprócz objawów ADHD mamy zaburzenia psychiczne towarzyszące, mamy zaburzenia somatyczne.

Ogromna większość osób z ADHD nawet sobie nie zdaje sprawy, że ich zaburzenia depresyjne na przykład wynikają z ADHD, albo że PCOS, albo bóle głowy dwa razy częściej wynikają z ADHD.

przeprowadzić ich przez psychoedukację i dopiero moglibyśmy ich spytać wtedy, co jest największym problemem w ADHD.

No i ja bym zasady Jóźwiaka do tego dodał, czyli ADHD-owiec zmuszany do czegoś albo mocno namawiany prędzej zrobi odwrotnie, a przynajmniej straci ochotę na to coś.

Kiedyś jedno z moich dzieci z ADHD w przedszkolu, przychodzę po niego do przedszkola, a pani mówi, proszę pana, pana synek jest złośliwy.

zwiększa, nasila objawy ADHD.

Albo nie są w stanie i wtedy wyrzucają z siebie te emocje, to są zazwyczaj chłopce ADHDowi, wtedy wysyłają ich na diagnozę, prowadzą ich na terapię, no, starają się coś tam, coś zrobić.

Albo internalizują swoje problemy, zamykają się w sobie, to są częściej dziewczynki z ADHD i one się dostosowują, a płacą za to depresjami, nerwicami, próbami samobójczymi.

Bo też jeżeli chodzi o ADHD, to dosyć przytłaczające są statystyki dotyczące spożywania i alkoholu i substancji psychoaktywnych.

Na razie przebadaliśmy 200 osób z ADHD, u których mierzymy poziom dysregulacji emocji i pytamy ich o różne fakty i dane demograficzne.

Znowu trochę postawię społeczeństwo, a osoby za DHD, że tak jak tutaj mówiliśmy o szkole i o tym prusko-komunistycznym modelu wychowawczym i jak to jest prawie skrajnie nieodpowiednie dla osób za DHD,

Chodzi mi o to, że to jest po prostu osoba, która nie radzi sobie i która bardzo woła o pomoc, ale nikt jej ani nie rozpoznał ADHD, ani nie wiedział, co to jest ADHD, ani nie wiedział, że emocjonalność to jest element ADHD, nawet gdyby to wiedział, to i tak prawie na dziewięćdziesiąt parę procent by nie wiedział, co na to ma poradzić.

No i z drugiej strony, myślę, że też ADHD jest tematem współczesnym, a jeszcze 20-30 lat temu, no to weź się w garść, weź się do roboty po prostu, a nie wymyślasz tutaj jakieś problemy.

Na szczęście tak, to na pewno, szczególnie, bo teraz mówimy o Polsce, na pewno w Polsce jest boom teraz na wiedzę o ADHD, na mówienie o ADHD.

Mówiliśmy o tym, że bardzo różne osoby mogą mieć ADHD, czyli jeśli patrzymy z boku, to osoby zupełnie różnie wyglądające mogą mieć ADHD.

Dlatego też pomaganie osobom z ADHD powinno być bardzo zindywidualizowane, bo taka osoba może inne problemy zgłaszać jako najważniejsze dla tej osoby.

Więc bardzo dobrze, że mamy w tej chwili, nie wiem, 7, 8, mówię nie wiem, dlatego, że różne substancje można uznawać za lek na ADHD.

Chodzi mi o to, że jeśli chodzi o zarejestrowane, no to jest ich zarejestrowane do leczenia ADHD, to jest ich parę.

Ale z badań wiemy, że jest parę leków, które nie są zarejestrowane do leczenia ADHD, ale też mają 30-40% skuteczności w leczeniu, więc też się nadają w konkretnych sytuacjach.

Wymieniałem objawy ADHD T8 i ustąpienie tych objawów będą te osoby raportować jako...

Ponieważ w Polsce zdecydowana większość specjalistów powie, że ADHD to problem z koncentracją.

No to jakie leki na ADHD?

Po co pani chce mu dawać leki na ADHD?

To ja chciałbym, żebyśmy nie powtarzali mitów, bo leki na ADHD działają na wszystkie osiem, które wymieniłem, objawów ADHD.

Jak to jest z tego, skąd się to ADHD wzięło?

Czy mamy jakiś gen ADHD?

No bo jeżeli już pan trochę tutaj zaspoilerował odpowiedź, bo powiedział, że pańskie dzieci mają ADHD, więc zakładam, że jest to genetyczne.

No, jak w przypadku większości pytań o ADHD, odpowiedź brzmi i tak, i nie.

Ponieważ ADHD, nie ma genu ADHD, są tysiące genów predyspozycji do ADHD, czyli warianty genowe, które...

Nie są mutacjami, czyli nie są patologicznymi wariantami genów, tylko to są warianty genowe, które nieco minimalnie, bardzo minimalnie, o 0,05% zwiększają ryzyko posiadania ADHD.

Więc to są, to jest parę tysięcy takich wariantów genowych i w związku z tym zrobienie genomu, analizy genomu nic nie daje, bo nawet gdyby, może na świecie istnieje taka osoba, która ma wszystkie te parę tysięcy, to nadal ma prawdopodobieństwo, bardzo duże prawdopodobieństwo, czy ryzyko właściwie posiadania ADHD, czyli nie ma sensu robienia żadnych badań genetycznych, bo to nadal będzie tylko ryzyko.

jak pan spytał, skąd się biorą, to ja miałem skojarzenie, że pyta pan o prehistorie, no to, bo często to jest jeden z setek mitów na temat ADHD, że ADHD to jest ewolucyjny, korzyść ewolucyjna.

Badania genetyczne pokazują, że zmniejsza się liczba genów ADHD w czasie, na przestrzeni tysięcy lat.

Także coraz mniej jest ADHD, a nie coraz więcej.

I też to, z czym się często spotykają, to jakieś określenie związane, że jakiś rodzaj trudności w trakcie porodu miałby, że ludzie wyjdą taki związek pomiędzy tym, a występowaniem ADHD.

trudności w czasie porodu zwiększają ryzyko ADHD.

Czyli tak, powiedziałem, że jest parę tysięcy genów, które zwiększają predyspozycje do ADHD, dają predyspozycje do ADHD.

I środowisko ma bardzo duży wpływ na to, jaka będzie ekspresja tych genów, czyli czy ADHD u tej osoby będzie prawie niewidoczne, czy będzie bardzo nasilone.

wyobraźmy sobie osobę, która ma ADHD, w tym sensie, że ma te geny i ma bardzo niewielkie problemy z koncentracją.

To tak, jeżeli zostanie sportowcem, to ten sport, wiemy, że sport podnosi poziom dopaminy, leczy w cudzysłowie ADHD.

no to jeśli będzie uprawiać jakiś sport, pewnie w ogóle nie będzie widać tego jego ADHD.

życzliwie pomoże wrócić do lekcji, nikt Janka nie będzie wysyłał na diagnozę ADHD.

Czyli to, w jakim środowisku znalazł się ten Janek, ma bardzo duży wpływ na to, czy mu rozpoznamy ADHD, czy mu nie naślimy, bo mówiłem przed chwilą, że jeżeli będzie w nieakceptującym środowisku się rozwijał,

Więc środowisko ma bardzo duży wpływ, już pomijając takie rzeczy jak pora roku, bo osoby z ADHD są bardzo wrażliwe na skrócenie się dnia, czyli słońce leczy ADHD.

Oczywiście ogólnie rzecz biorąc, tak wiadomo, że u każdej osoby z ADHD jest inaczej, ale teraz generalizuję.

Więcej słońca sprawia, że lepiej się znacznie czuję, jak mam ADHD.

U kobiet z ADHD cykl miesięczny ma bardzo duży wpływ na nasilenie objawów.

W ciąży kobiet, 70% kobiet z ADHD ma duże nasilenie objawów ADHD, czyli depresję okołoporodową.

To nie było tak, że ja zajmując się osobami, czy kobietami w tym przypadku z ADHD postanowiłem zgłębić bardziej psychiatrię okołoporodową, bo te kobiety po prostu tego potrzebują.

Jeszcze chciałem zapytać o kwestię związaną ze związkami osób z ADHD, że jednak te trudności w budowaniu relacji się u nich pojawiają.

powodem, dla którego tak trudne jest bycie w związku, ale tak naprawdę wszystkie te objawy, wszystkie objawy ADHD utrudniają funkcjonowanie, no bo jeżeli ja robię rzeczy, dopaminę dają mi rzeczy, które są nowe, ciekawe, fascynujące, no to wiadomo, że bycie z tą samą osobą, no...

Dla osoby za DHD to są zadania bardzo trudne, takie, które się codziennie powtarzają.

To są bardzo trudne obowiązki, które dla osób z ADHD bardzo ciężko są wykonywalne, ale ciekawostka, którą chciałem powiedzieć, to to, że wiele związków ADHD-owych znowu na skrajnościach funkcjonuje, czyli albo ze względu na dysregulację emocji jestem...

ADHD to nadwrażliwość, ta dysregulacja emocji jedną z jej twarzy jest ogromna nadwrażliwość na odrzucenie i szukanie tego odrzucenia wszędzie.

bo ADHD to zaburzenie skrajności.

Objawem dorosłego ADHD jest ciągłe, stałe uczucie napięcia, stałe uczucie, że coś się nie tak, zaraz pójdzie, zaraz się okaże.

Ja na jakiś czas, to od razu mi się skojarzyła taka z kolei sytuacja, jak czasami rozpoznaję u dorosłej osoby ADHD i mówię, skoro pan, pani ma ADHD, to znaczy, że pana dzieci z dużą prawdopodobieństwem mają ADHD.

Ale ono nie będzie się tak męczyło, bo pani już wie, że on ma ADHD.

Jest jeszcze masa rzeczy, które byśmy mogli omówić, ale mam wrażenie, że taką pigułkę dotyczącą właśnie ADHD mamy ujętą.