Mentionsy

Kto zaprojektował nowe centrum polskiej stolicy?

W dzisiejszym podcaście Muzeum Historii Polski opowiemy o pasjonującej historii odbudowy Warszawy.

Gościem odcinka jest dr Andrzej Skalimowski, historyk z Instytutu Historii Nauki PAN oraz Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki.

To jest podcast Muzeum Historii Polski.

Nie można było tego zrobić z oczywistych względów, ponieważ miasto było okupowane i Niemcy mieli swoje plany w odniesieniu do tego miasta, czy również innych polskich miast, ale do Warszawy w szczególności chcieli z niej zrobić po prostu prowincjonalne miasto, quasi obóz pracy przymusowej, który byłby takim węzłem komunikacyjnym, obsługującym przejeżdżające wojsko w kierunku wschodnim.

To się na szczęście nie ziściło, ale w roku 1944 i 1945, kiedy Warszawa właściwie przestała istnieć w takim rozumieniu potocznym, komuniści, czy właściwie władze, które były kreowane przez Sowietów na przyszłych wielkorządców, jak się okazało Polski, przystąpili do prac nad odbudową Warszawy, a jednocześnie nad przebudową tego miasta.

To był pomysł dobry, ponieważ Łódź wypada w tych nowych pojałtańskich granicach w centrum Polski.

Jednocześnie było takim miastem, nie chciałbym tu nikogo urazić, ale miastem bez historii, miastem dziewiętnastowiecznym, którym można było łatwo tę historię napisać na nowo, a jednocześnie dysponowało niezłą bazą lokalową, bo poza oczywiście kamienicami i budynkami dla robotników było tam sporo pałaców mieszczańskich, a każda władza lubi mieszkać wygodnie.

W Londynie władze emigracyjne, które oczywiście są traktowane, czy uznawane jako legalne władze polskie i one nie podnoszą w ogóle kwestii społeczności Warszawy, jest to rzecz oczywista, no to on nie będzie robił rewolucji.

Zresztą w ogóle taktyka salami przyciągania intelektualistów do swojego zadania, jakim była odbudowa Polski przecież, prawda?

No bo z jednej strony, kiedy patrzy się na przykład na kroniki filmowe z przełomu lat 40. i 50., to widzimy tłumy warszawiaków, ale w ogóle Polaków zjeżdżających z całej Polski.

To jest dzieło polskich architektów i urbanistów, którzy owładnięci właśnie tą myślą, o której mówiłem, że stworzą miasto nowoczesne,

Rząd polski.

Rząd polski.

I to nawet nie biuro polityczne, tylko rząd polski, ponieważ to była transakcja na szczeblu rządowym.

To był rząd Związku Sowieckiego, który przekazywał rządowi polskiemu.

Mamy rok 51, rząd polski absolutnie nie jest suwerenny, już nie mówiąc o tym, żeby reprezentował jakikolwiek naród polski.

Czy mamy rozumieć, że to była presja sowiecka, czy wola Polski?

Zresztą okoliczności były takie, że przyjechał do Polski Wiaczesław Mołotow i on zadał pytanie polskiej delegacji, a jakbyście widzieli taki wieżowiec jak u nas?

Akurat sytuacja Polski jest szczególna, ponieważ w ogóle pytano polskich architektów, gdzie to ma stanąć i dopuszczono ich do konsultowania tego projektu.

O tym się mało mówi, ale on zostaje odwołany, ponieważ z całej Polski płyną głosy, że już dość rekonstrukcji zabytków Warszawy, czyli budowania ich na nowo, kiedy przez lata podupadły i były zaniedbane prawdziwe zabytki Krakowa i innych miast.

To, o czym pan wspomniał, czyli budowa, oczy odbudowa Warszawy, czy budowa, ja uważam, że budowa Warszawy za czasów Edwarda Gierka jest jakby kolejnym, kolejną odsłoną propagandowego wykorzystania Warszawy w kontekście w tym przypadku budowy drugiej Polski.

Zarówno prezydenta Polski, Rzeczpospolitej Polskiej do roku 1952, sekretarza Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, przewodniczącego różnych komisji, komitetów.

No dobrze, a wróćmy w takim razie jeszcze do przedstawicieli polskiej emigracji, no bo byli przecież i tacy architekci, którzy z emigracji przybyli do kraju, żeby włączyć się w ten proces.

I w tym momencie architekci i urbaniści, to o czym pan mówił, którzy wiedzieli, że to jest szansa działania przede wszystkim w ogromnej skali, raz naprawdę na kilka pokoleń, podejmowali często bardzo ryzykowne i tragiczne wybory powrotu do Polski.

Osoby, które się interesują historią, powojenną wiedzą, jak to było w przypadku członków Armii Krajowej, czy sił zbrojnych na Zachodzie, którzy wracali do Polski w drugiej połowie lat 40.

Wybitnego architekta i urbanistę, a jednocześnie postać o pięknej karcie okupacyjnej, który był cicho ciemnym, zrzuconym na spadochronie do okupowanej Polski, a później bohaterem Powstania Warszawskiego, który zresztą wyszedł z Warszawy jako adiutant generała Bora Komorowskiego i rzeczywiście ten Jankowski decydował o powrocie w roku 1946 do Warszawy.

Bez wątpienia, nawet nie tylko w Warszawie, ponieważ wielokrotnie w swojej historii, jak i współcześnie jest wykorzystywane jako narzędzie rozgrywek czy przepychanek politycznych.

Chodziło o wciągnięcie jednak Polski w taką orbitę wpływów zachodnich.

Podcastów Muzeum Historii Polski wysłuchasz na YouTube, Spotify, Google Podcast, w audiotece, a także na innych platformach podcastowych.

Subskrybuj kanał Muzeum Historii Polski.