Mentionsy
Rewolucja przemysłowa na ziemiach polskich.
W XIX wieku doszło do, zdaniem gościa naszego podcastu, największej rewolucji w dziejach naszej cywilizacji. Rewolucja przemysłowa zmieniła oblicze nie tylko Europy Zachodniej. Jak wyglądała na ziemiach polskich, które podzielone pomiędzy trzech zaborców często były traktowane jako prowincja imperiów? Czy słusznie uznajemy kolej za symbol przemian cywilizacyjnych XIX wieku?
W którym zaborze powstała najgęstsza sieć kolejowa? Dlaczego tory w Imperium Rosyjskie były nieco szersze? Czym charakteryzował się przemysłowy rozwój w poszczególnych "dzielnicach"? Dlaczego istotna w tym kontekście jest historia Łodzi i Żyrardowa?
Czy rewolucja przemysłowa była hamowana w Galicji? Kim był Stanisław Szczepanowski i dlaczego jego książka "Nędza Galicji w cyfrach i program energicznego rozwoju gospodarstwa krajowego" wstrząsnęła współczesnymi? Wspomnimy też o Ignacym Łukasiewiczu i jego wielkich osiągnięciach.
O tym wszystkim w podcaście z serii Inne historie Polski rozmawiają Cezary Korycki i jego gość, prof. Michał Kopczyński z Muzeum Historii Polski.
Program zrealizowano w ramach zadania: kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego - Portal Historyczny Dzieje.pl
Szukaj w treści odcinka
Dzień dobry, to jest podcast Muzeum Historii Polski i seria Inne Historie Polski.
Nazywam się Cezary Korycki, a Państwa i moim gościem jest profesor Michał Kopczyński z Muzeum Historii Polski.
XIX wieku i to jest dość krótko po pojawieniu się w Anglii, dlatego że tam mamy 1825 Stockton-Darlington.
Jednym z takich indeksów jest długość linii kolejowej albo ich gęstość.
Otóż w roku 1848, czyli na samym początku rozwoju, to mamy 900 metrów linii kolejowej w Galicji na 1000 km2.
Galicja jest mniej więcej na poziomie Włoch, a Królestwo Polski jest na poziomie Rumunii.
W związku z tym podjęli budowę szeregu linii kolejowych, które prowadziły w kierunku granicy wschodniej, a także takich, które tam szły rokadowo, czyli równolegle do tej granicy.
Takim terenem, które jak wiadomo połowę trzeba będzie opuścić, żeby oprzeć obronę na linii Wisły.
Klasycznym przykładem w historiografii
W Anglii też są różne szerokości linie kolejowe, bo i sam Bart Kingdom Brunel uważał, że 1435 to jest głupie, znacznie fajniejsze, byłyby trochę szersze.
bo były stąd i stąd dotąd i należały do jednej kompanii, to nie było problemu.
No i podjęto taką decyzję w Anglii 1435.
W 1842 roku, właściwie w 1841 się zaczęła budowa linii kolejowej, tego co potem się stało koleją warszawsko-wiedeńską i ona jest na standardzie europejskim 1435.
No ale specjalnie jest tunel, żeby można go było wysadzić w powietrze i wtedy nie ma linii kolejowej.
Otóż w 1851 roku Mikołaj II wreszcie postanowił zrobić taką państwową linię, która będzie szła z Moskwy do Petersburga.
To jest oczywiście legenda, dlatego że tak naprawdę była komisja, której przewodniczącym był syn carski, późniejszy car Aleksander II, która bardzo długo obradowała jak ma ta linia iść.
Fabryka to jest tak zcentralizowane miejsce produkcji, w którym jest jedno centralne źródło energii.
To rozproszone źródła energii.
Jeżeli to źródło energii jest jedno i scentralizowane i to wszystko jedno, co to będzie, czy to będzie kierat,
I tutaj Baron von Reden, którego wysłano do Anglii, żeby zobaczył jak to wszystko tam wygląda, on się zastanawiał co powinno być źródłem energii właśnie w przypadku przemysłu śląskiego.
XIX wieku zaczął się masowy napływ zboża do Europy Zachodniej i to było zboże do Anglii, do Francji, było zboże z Stanów Zjednoczonych przez Atlantyk, natomiast do Niemiec to było zboże rosyjskie.
No i całe to zboże miało iść do Niemiec, ewentualnie do Anglii, do Niemiec.
Ponieważ lata Aleksandra II to są lata podbojów Azji Środkowej i oczywiście car początkowo nie chciał tej Azji Środkowej podbijać, bo zdawał sobie sprawę, że są kłopoty finansowe i że w ogóle deficyt i tak dalej.
Były takie badania historyków gospodarczych łódzkich stosunkowo niedawne, gdzie zestawiano Manchester, Tampere w Finlandii, też takie miasto włókiennicze i właśnie Łódź.
To samo jest zresztą w przypadku Anglii, no bo w ogóle z bawełną jest taka fajna historia, że przecież Europa to jest kultura lniano-wełniana.
I dopiero gdzieś tam w czasach nowożytnych, czyli tak naprawdę w XVII wieku, dociera tutaj w większych ilościach bawełny.
To wszędzie następowało, w Ameryce, w Anglii, bo stalowe są lepsze.
To jest zjawisko typowe dla Anglii, typowe dla Stanów Zjednoczonych, że po prostu powstaje miasteczko, które jest całkowicie uzależnione.
Tego jest bardzo dużo w Anglii, takich przypadków.
One się jeszcze z XVIII wieku biorą, kiedy trzeba było fabryki włókiennicze lokalizować tam, gdzie były dobre warunki hydrologiczne, a niekoniecznie byli ludzie.
Więc Austrii specjalnie nie zależy.
Indii i w pewnym momencie w 1879 roku miał do wyboru albo pojechać do Indii,
Jako taki no dość wybitny, zdolny urzędnik od Indii.
Albo pojechać do Indii, no i wtedy już tam zostać na dłużej czy krócej.
To drugie albo to było do tych Indii Europejskich, czyli wrócić do Galicji.
Szczepanowski pisze w kategoriach demografii potencjalnej.
I to jest człowiek, który tak stworzył takie podstawy polskiej terminologii chemicznej.
Właśnie wczoraj sprawdzałem w amerykańskiej Wikipedii.
Ale w kontekście rafinacji tutaj muszę się, muszę, muszę argumentować, że w kontekście rafinacji też sprawdzałem w amerykańskiej Wikipedii i tam jest, to jest inna wersja.
To już nie są czasy jak w czasach nowożytnych, że jeden geniusz wpada na coś, czy jeszcze w XVIII wieku.
Dziękuję, to był podcast Muzeum Historii Polski z serii Inne Historie Polski.
Zapraszamy do subskrypcji kanału Muzeum Historii Polski, tak aby nie ominęły państwa kolejne odcinki.
Ostatnie odcinki
-
Czy bitwa pod Wiedniem była błędem? Jan III Sob...
29.01.2026 15:00
-
Niekorzystne sojusze i zdrada magnatów? Sobiesk...
22.01.2026 18:00
-
Pierwszy kryzys klimatyczny? Mała epoka lodowco...
15.01.2026 18:00
-
Czy Jan Sobieski był ratunkiem dla Rzeczpospoli...
08.01.2026 18:00
-
Jan Sobieski. Cienie młodości — ambicja i klęsk...
01.01.2026 18:00
-
Wojsko na ulicach. Polska 1981 między strachem ...
18.12.2025 18:00
-
Jak komunistyczna partia zniewoliła Polskę?
11.12.2025 18:00
-
Koniec węgla? Jego polska historia
04.12.2025 18:00
-
Rosyjski kolonializm, czyli podbój bez mapy?
27.11.2025 18:00
-
Krzyżacy przejmują Gdańsk. Nowe rozdanie
20.11.2025 18:00