Mentionsy

Jak rewolucja przemysłowa wyglądała na ziemiach polskich, które podzielone pomiędzy trzech zaborców często były traktowane jako prowincja imperium.

Dzień dobry, to jest podcast Muzeum Historii Polski i seria Inne Historie Polski.

Nazywam się Cezary Korycki, a Państwa i moim gościem jest profesor Michał Kopczyński z Muzeum Historii Polski.

Dziś będziemy rozmawiać o czymś szalenie ciekawym, o czymś arcyciekawym związanym z XIX wiekiem i bynajmniej nie będą to polskie powstania narodowe, ale rzeczy związane z rewolucją przemysłową na ziemiach polskich.

Ta lokomotywa z tytułu, kiedy mogła pierwsza lokomotywa parowa wjechać na ziemię dzisiejszej Polski?

To zależy na którą część ziem polskich.

To pytanie o ziemie polskie, zapytałem o pierwszą lokomotywę, która wjechała na ziemię polskie, jest oczywiście pytaniem do dyskusji, ponieważ ziemie polskie pod zaborem rosyjskim z pewnością te koleje, tak podejrzewam, że tamte koleje były znacznie później niż na ziemiach niemieckich.

Zresztą wiele razy przywołujemy rozmaite mapki Polski, gdzie jest ten podział na Austrię, Niemcy i Rosję.

W Królestwie Polskim jest pełna nowoczesność, bo to jest 2,7 km na 1000 km2, a w dzielnicy pruskiej jest tylko 1,6.

Więc można było powiedzieć, dlaczego Królestwo Polskie jest takie zaawansowane wtedy.

W Królestwie Polskim 8, natomiast w Galicji 9,5.

W Galicji 52,5 kilometra, a w Królestwie Polskim tylko 29, czyli ten skok taki jest powiedzmy sobie w ciągu tych 40 lat, no tylko z 15 do 29, o 14 kilometrów na 1000 kilometrów kwadratowych.

Galicja jest mniej więcej na poziomie Włoch, a Królestwo Polski jest na poziomie Rumunii.

Jak idziemy bardziej na północ, czyli do Wielkopolski czy na Pomorze, to są w zasadzie regiony rolnicze, ale z racji takiej cywilizacyjnej jednak pewnych dużych miast, które tam są, skupisk ludności, to tutaj te linie kolejowe są gęściej rozmieszczone niż gdziekolwiek indziej.

No i mamy takie sytuacje, że jak się popatrzy tuż przed I wojną światową na ilość, znaczy na gęstość dróg bitych na przykład i porównuje się Galicję z Królestwem Polskim, no to Galicja jest lepsza.

Natomiast jeśli chodzi o Królestwo Polskie, nie ulega wątpliwości, że poza tym Małym Śląskiem,

to to jest najbardziej taka efektowna, jeśli chodzi o industrializację, część ziem polskich w XIX wieku.

Tyle tylko, że ta industrializacja jest wyspowa, bo na terenie Królestwa Polskiego możemy spotkać takie regiony, gdzie jeszcze spotkać można pług drewniany i to będzie gdzieś jakaś gubernia suwalska, cały ten północny wschód.

Będziemy się z tym wielokrotnie stykać, mówiąc o rewolucji przemysłowej na ziemiach polskich, bo...

Natomiast w przypadku ziem polskich, to właściwie to są interesy Niemiec, no to będzie interes powiedzmy ośrodka śląskiego, ale to będzie interes gdzieś tam jeszcze zagłębia rury i tak dalej.

W przypadku Królestwa Polskiego to Rosjanie się kierują interesem Rosji, a nie Królestwa Polskiego, które nie jest tutaj żadnym beneficjentem tej sytuacji, bo czym jest dla Rosjan Królestwo Polskie?

Bo to on się przy tym uparł, namiestnik Królestwa Polskiego.

dzisiejszej Polski na terenach Trzech Zaborów.

No to sporo lasów było, więc można było... Zresztą jak się popatrzy na ten tak zwany staropolski okręg przemysłowy, który ma jeszcze genezę osiemnastowieczną i taką staszycowską, no to tam jest tak, rzeka kamienna, czyli woda i do tej wody jest jeszcze drewno.

W Królestwie Polskim jest tak, zaczyna się od włókiennictwa.

W Królestwie Polskim jest trochę inaczej, dlatego że tu się zaczyna od włókiennictwa.

No więc jak szukano na województwie mazowieckim, szukał takiego terenu w czasach Królestwa Polskiego wojewoda mazowiecki Rajmund Rembieliński, który jest ojcem łódzkiego okręgu, szeroko rozumianego łódzkiego okręgu przemysłowego, no to znalazł ten teren.

I to jest polityka lubeckiego, no bo przecież po 1815 roku to Królestwo Polskie, po tych szalonych zniszczeniach i wyczerpaniu też takim finansowym Księstwa Warszawskiego,

No ale z tych pieniędzy, które były, założył Bank Polski, jakoś w miarę zrównoważył, poprawił stan finansów, no i zaczął inwestować w przemysł.

Z jednej strony to był przemysł taki ten klasyczny, metalurgiczny, czyli to jest ten właśnie Staszicowski Okręg Staropolski i do tego doszedł ten przemysł włókienniczy.

Oni tutaj przychodzą, chronią się za barierą celną Imperium Rosyjskiego i bariera celna Imperium Rosyjskiego to jest tam chyba 10% cło, natomiast między Królestwem Polskim a Rosją to cło jest dużo niższe, więc się nagle opłaca.

Tereny pogranicza Śląska i Zagłębia, czyli tego rejonu dzisiejszej Polski, które rozdziela rzeka Przemsza, już nie wnikam czy czarna, czy biała, czy inna, ale jest taka rzeka Przemsza, która rozdziela dwie historyczne krainy, dzisiaj znajdujące się na terenie Polski, Śląski i Zagłębie.

Natomiast Królestwo Polskie, to zagłębie produkuje dla Królestwa Polskiego.

Natomiast w Królestwie Polskim zaczyna się budowa, jak już wspomniałem, przemysłu, przede wszystkim przemysłu metalurgicznego wokół Zawiercia, Będzina i Częstochowy.

To jest inicjatywa Banku Polskiego, przy czym tak samo jak z włókiennictwem, tak samo i tutaj, po 1932 roku, po powstaniu listopadowym zaczyna się klęska.

Pojawia się bariera celna między Rosją a Królestwem Polskim.

Ona zostaje zniesiona dopiero w 1950 roku w ramach włączania Królestwa Stopniowego, takiego włączania Królestwa Polskiego w taki też administracyjny obręb rosyjski, co zresztą jest bardzo ożywiające dla...

okręg staropolski z Zagłębiem Dąbrowskim, no to wtedy się pojawia możliwość rozwoju górnictwa z uwagi na istniejące przede wszystkim zakłady metalurgiczne.

W związku z tym ona docierała do Królestwa Polskiego, rujnując tutaj wielką własność.

Gdybym miał zapytać pana profesora, co można uznać za ikonę rewolucji przemysłowej na ziemiach dzisiejszej Polski, to będzie to miasto, które już chyba wymieniliśmy.

Jak zbliżamy się do schyłku XIX wieku, czyli tak powiedzmy połowa lat 80., to okazuje się, że 5 kilo bawełny rocznie na głowę mieszkańca w Królestwie Polskim.

Najciekawszy, który był założony przez Woli Guzowskiej też w okresie Królestwa Polskiego i tutaj działał Girard, który wcześniej działał na Marymoncie, a potem właśnie w Żyrardowie.

Jest willa Dietrichów, tam jest muzeum w tej chwili się mieści.

Narzędzi, maszyn i wszelkich wyrobów żelaznych dostarczają nam Anglia, Prusy, Istyria i Królestwo Polskie, a wielka część prowincji naszej leży na pokładach rudy żelaznej.

I stąd jest też takie sławne jego stwierdzenie, on porównuje jak wygląda liczba ludności i rozwój tej liczby ludności w Królestwie Polskim i w Galicji.

Wychodzi mu na to, że w Królestwie Polskim szybciej ludność przyrasta i mówi tak, w Galicji umiera z głodu 50 tysięcy ludzi rocznie.

To znaczy, mówi, gdyby nie choroby, gdyby nie to niedożywienie, to ludność Galicji mogłaby rosnąć znacznie szybciej, mogłaby rosnąć w takim tempie, jak rośnie w Królestwie Polskim.

Najwybitniejszym, jednym z dwóch chyba najwybitniejszych polskich historyków gospodarczych przełomu XIX-XX wieku był Franciszek Bujak.

Drugi to jest Jan Rutkowski z Wielkopolski.

Znaczna część emigracji z ziemi polskich to jest emigracja z Galicji.

Stąd większa liczba, większe zagęszczenie sieci kolejowej, większe zagęszczenie, większe niż w Królestwie Polskim, większe zagęszczenie dróg bitych, no i gigantyczna różnica jeśli chodzi o edukację.

To znaczy, z punktu widzenia edukacji Królestwo Polskie jest najgorsze.

I to jest człowiek, który tak stworzył takie podstawy polskiej terminologii chemicznej.

Jest, że Walter zaczął, wow, polskim aptekarzu Łukasiewiczu też jest wspomniane.

Dziękuję, to był podcast Muzeum Historii Polski z serii Inne Historie Polski.

Zapraszamy do subskrypcji kanału Muzeum Historii Polski, tak aby nie ominęły państwa kolejne odcinki.