Mentionsy

Tak doszło do tego, że dziesiątki tysięcy chłopów stanęło do walki o ocalenie Staropolskiej Rzeczpospolitej.

O chłopach, obywatelach, o powstaniu, które było rewolucją i o koniecznych korektach w ludowej historii Polski rozmawiam z profesorem Mateuszem Wyrzgą, historykiem z Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.

To jest podcast Muzeum Historii Polski.

Panie profesorze, wiosną 1794 roku Tadeusz Kościuszko porwał do walki masy polskiego chłopstwa jako pierwszy chyba w dziejach tak wyjątkowy człowiek.

bo był to fascynujący okres w historii Rzeczypospolitej.

Pierwszy rozbiór Polski to jest rok 1772, po ponad 20 latach w 1793 dochodzi do drugiego rozbioru Polski, który jest właściwie bezpośrednią konsekwencją przegranej wojny w obronie Konstytucji 3 maja, wojny z Rosją w 1792 roku, no a Konstytucja 3 maja, to chyba wszyscy w Polsce wiedzą, 3 maja 1791 roku.

I to zostało przecież wyrażone już w Konstytucji 3 maja, gdzie jest mowa o ludzie rolniczym, który jest najcenniejszym elementem, czy jednym z najcenniejszych elementów społeczeństwa polskiego, ponieważ daje temu krajowi bogactwo i tam jest deklaracja, że lud jest wzięty pod opiekę państwa.

Król Polski Stanisław August Poniatowski też się czuł zagrożony właśnie przez jakobińskie skrzydło ówczesnych przywódców Rzeczypospolitej.

O tym też ostatnio pisze Jan Lukasen w historii pracy.

To jest jedna z najcięższych prac w historii ludzkości.

I wydaje się, że powstanie objęło w różnym czasie, ale większość ziem Rzeczypospolitej, tak samo etnicznie niepolskich jak Litwa, jak Kurlandia,

to ja nie mogę nie zadać tutaj pytania, które się wiąże z popularnością w ostatnich latach nurtu historii ludowej, która pokazuje dzieje Rzeczpospolitej, zwłaszcza rozwiniętej gospodarki informatyczno-pańszczyźnianej, jako takie bardzo wyraźne, mocne przeciwstawienie chłopów i szlachty.

To tak źle było chłopu polskiemu czy innych etni, ale na ziemiach Rzeczpospolitej przed insurekcją kościuszkowską?

Zwrot Ludowy w polskiej humanistyce, bo to nie jest tylko historia, rozniecił dyskurs, który trwa już od dłuższego czasu.

W zasadzie zaczął się on w publicystyce staropolskiej.

I należy tu odróżnić głosy publicystyki oraz szermierkę słowem pańszczyzna, które jest wieloznaczne, a już w staropolskim okresie odniesienie się do słowa niewolnictwo, bo używano tego słowa.

Dodawanie sobie końcówki z ki, powiedzmy wyżga w wyżgowski, to jest normalność czasów staropolskich.

Czy insurekcja kościuszkowska to jest początek nowoczesnego narodu polskiego?

Jeden pojawia się w momencie, kiedy dogasa pierwsza ogromna Rzeczpospolita, drugi pojawia się, kiedy ta Rzeczpospolita w jakim przecież sensie tej długiej państwowości odradza się jak Feniks Popiołów, czyli mamy alfa i omegę tych części naszej historii, komendanta i naczelnika.

I chciałem powiedzieć, że w kontekście naszej historii narodowej te dwa kopce przecież w sposób materialny składają się z ziemi, która została zwieziona z pól bitewnych, z pól symbolicznych naszej historii.

Używane są, kiedy jest zagrożony byt, standard życia, wreszcie życie ludności polskiej.

A przecież popularny odbiorca widzi naszymi oczami odbiór historii i słyszy swoimi uszami naszą analizę.

Fakt, że kopce złożone są z ziemi, które, tak jak pan powiedział, są częścią warsztatu pracy chłopa polskiego, czy rolnika, byśmy dzisiaj powiedzieli,

A gdy dzisiaj patrzymy na Kościuszkę z perspektywy polityki pamięci, z perspektywy tego, jak dzisiaj dyskutujemy o historii, czy Kościuszko to jest pańskim zdaniem bohater aktualny?

Nie będę tutaj gołosłowny i odwołam się do takiej pozycji, która została wydana w dwusetlecie rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki przez Muzeum Ówczesne i Historyczne Miasta Krakowa pod tytułem Rozważny i Romantyczny.

Wydaje mi się, że to był bardzo dobry człowiek, który potrafił otworzyć drzwi do historii nowoczesnej.

Bardzo dziękuję, miałem przyjemność o Tadeuszu Kościuszce, o polskim chłopstwie, trochę o historii ludowej, rozmawiać z profesorem Mateuszem Wyrzgą z Krakowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego.

Podcastów Muzeum Historii Polski wysłuchasz na YouTube, Spotify, Google Podcast, w audiotece, a także na innych platformach podcastowych.

Subskrybuj kanał Muzeum Historii Polski.