Mentionsy

Zygmunt III Waza rządził Polską w latach 1587-1632.

Bez kompleksów wobec innych Zygmuntów, którzy dzierżyli berło Królewstwa Polskiego, często bez respektu wobec magnatów i bez kompleksów wobec sąsiadów Polski.

Zygmunt w pewnym momencie marzył o stworzeniu superimperium Wazów.

Wnuka Jagiellonów, bo takim przecież był pochodzący ze Szwecji monarcha Zygmunt III Waza.

Trudno znalezienie polskiego władcy okresu noworzędnego, który jednak wzbudzałby tak duże kontrowersje jak Zygmunt III Waza, ale nie dlatego, że jest powiedzmy obwijany o błędy, ale dla jednych jest władcą ważnym, znaczącym, pełnym sukcesów, dla innych niekoniecznie.

To może zacznijmy od samego początku, osoby Zygmunta III Wazy, którego kojarzymy powszechnie z władcą szwedzkim, ze Szwedem.

Jedni wybrali Zygmunta Wazę i ci byli pod przewodnictwem właśnie Stanisława Karnkowskiego jako arcybiskupa gnieździeńskiego, ale ci drudzy wybrali arcyksięcia Maksymiliana i to nastąpiło trzy dni później i tam chyba Jakub miał na imię biskup Woroniecki, który z kolei przewodził temu stronnictwu i mógł być uważany za takiego biskupa, który namaścił.

nie tylko z powodu Bałtyku i trudności żeglugi, ale w ogóle fizycznie jest bliżej do Krakowa z Wiednia niż Sztokholmu czy cokolwiek tam było portem wyjazdowym dla Zygmunta Wazy.

do zajęcia Krakowa, a więc uniemożliwia mu koronację i czeka na tego Zygmunta, który jak słusznie Pan mówi, jedzie i jedzie.

między Zygmuntem a Habsburgami, bo jak wiadomo Zygmunt nie chciał być wrogiem Habsburgów.

Jest taki artykuł Kazimierza Lepszego, wróg Habsburgów Jan Zamoyski, który narzucił pewne sposoby myślenia o kanclerzu i o Zygmuncie, ale tak naprawdę Zygmuntowi w Azie nie było daleko do Habsburgów i nie szukał tutaj trwałego konfliktu, tylko jakiegoś porozumienia, do którego doszło.

Zanim przejdziemy do panowania Zygmunta III Wazy, zapytam może o niego jako o człowieka.

Mi się wydaje, że tak i że słusznie go pan tak nazywa, chociaż to jest sprzeczne z podręcznikowym nomenklaturą okresów redesans, tam barok czy odrodzenie, reformacja, kontrreformacja, bo oczywiście Zygmunt już trzeci tym razem, nazywajmy go już królem, jest człowiekiem...

Jest to zawsze zestawienie między Zygmuntem III, mojego synem Władysławem.

Władysław jest taki sympatyczny, tolerancyjny, a Zygmunt III jest taki bardzo kontrreformacyjny i rzeczywiście jego długie panowanie doprowadza do

Narracja źródłowa jest bogatsza, ale żeby się pokusić o taki profil psychologiczny Zygmunta, to ja nie wiem.

Skąd się brał ten turbokatolicyzm Zygmunta III?

No to jeszcze ciekawostka związana z tym, jakim to człowiekiem renesansu był Zygmunt III.

Ale ten obraz ilustruje zainteresowanie Zygmunta III sprawami chemii, nauki.

To prawda, ale skoro Pan już mnie dopuścił do tej matejkowskiej refleksji, to pozwolę sobie zwrócić uwagę, bo zastanowiłem się przed naszym spotkaniem, na których obrazach Matejki pojawia się Zygmunt III i doliczyłem się czterech, a właściwie trzech.

Dlatego, że to jest pierwszy historyczny obraz Matejki, Carowie Szujscy przed Zygmuntem III.

Natomiast dwa pozostałe, na których się dopatrzyłem Zygmunta III, to jest właśnie wspomniany alchemik Sędziwój, gdzie on jest w towarzystwie jeszcze Mikołaja Wolskiego, a więc kolejnego takiego człowieka, który...

eksperymentów sędziwoja, ale typ zainteresowania i jednocześnie fascynacja Matejki wydaje mi się tutaj wielomówiąca i wreszcie jest kazanie skargi, na którym Zygmunt jest najważniejszym bodal słuchaczem czego?

Przestrogi, skargi, no bo taki mamy ten schemat jego kazań, czy one istniały, czy nie istniały, rzeczywistości, czyli przestrogi przed słabością Polski i tutaj Zygmunt jest tym człowiekiem, który ma wysłuchać

ale jakby Zygmunt i jego działania, które generalnie mają doprowadzić do wzmocnienia władzy królewskiej, do wzmocnienia państwa, do jednoznaczności stolicy Warszawy, dworu, decyzji personalnych, do tego stopniowego wymieniania składu Senatu na ludzi o właściwej...

To zawsze wywołało moją refleksję, nie to, żebym miał jakąś tutaj konkluzję, ale to znaczyło, że te emocje, które wywoływał Zygmunt, jego panowanie nie dotyczyły tylko Zamojskiego, bo Zamojski wydaje się być tu prosty.

Przed chwilą zasygnalizował pan profesor naturę konfliktu politycznego pierwszych lat panowania Zygmunta III, którego Jan Zamoyski miał określić mianem niemej zmory ze Szwecji.

Czy w jakiś sposób sygnalizowały to dalsze problemy i dalsze konflikty Zygmunta III?

Ale Zygmunt nie może powtórzyć tej drogi, bo jest...

Natomiast z drugiej strony nie udało się Zygmuntowi całkiem wyeliminować Zamoyskiego z gry.

Zamoyski przed śmiercią miał wypowiedzieć kolejne inne słowa, które są mu przypisane, czyli to słynne przemówienie skierowane w stronę Zygmunta III.

Co ono znaczyło i co te słowa tak naprawdę znaczyły i gdzie ten Zygmunt III był aż tak niewygodny dla mas szlacheckich, że aż wywołały, nazwijmy wprost ten rok, aż wojnę domową.

Oczywiście było i porwanie Stanisława Augusta Poniatowskiego i domniemany strzał z różnicy skierowany w stronę Zygmunta Starego, ale tutaj taki najbardziej konkretny w epoce nowożytnej zamach.

W poprzedniej części nakreśliliśmy przynajmniej ten początek panowania Zygmunta III, który nie zawsze wszystkim przypadał do gustu.

Finalnie 45 lat panowania Zygmunta III to naprawdę dość dużo.

Władca nasz, Zygmunt III, traci tron szwedzki, ale nie traci ani muszu.

Okrągłą rocznicę bitwy pod Kirchholmem to także panowanie Zygmunta III, triumfy polskiej husarii, hołdy carów szujskich, ruskich i pobyt polskiej załogi na Kremlu, uznany i nazywany często wręcz podbojem państwa moskiewskiego czy Rosji przez Rzeczpospolitą.

Ale ja chciałbym zapytać z drugiej strony, który z tych rozpoczętych konfliktów, które podjął Zygmunt III, można uznać za jego polityczny międzynarodowy błąd?

W 605 musieliśmy z Maryną Miszchówną, z nowym carem wymyślać tę całą interwencję magnacką, której Zygmunt III ponoć sprzyjał, a potem kontynuować ten konflikt, aż do wspomnianego przez Pana zajęcia Moskwy przez Żółkiewskiego i okupacji.

Także gdybym myślał o tej, oczywiście można było zagrać wabanki, jak wiadomo, bojarowie, z którymi rozmawia Żółkiewski, proponują tron carski Władysławowi Wazie, synowi Zygmunta i jest ta wersja obowiązująca, że Zygmunt III się nie zgadza, bo sam chce być carem.

Więc tutaj nie mam żadnych zastrzeżeń do polityki Zygmunta, natomiast ta moskiewska sprawa chyba jednak nie była konieczna.

Proszę pamiętać, że Zygmunt III to jest ten kolejny król, który doprowadza po długim i ciężkim oblężeniu do odzyskania Smoleńska.

No tutaj muszę przyznać, że ostatnio rozmawiałem z takim dość znanym w Szwecji popularyzatorem historii historykiem Hermanem Lindqvistem, który stwierdził, że rozmawialiśmy właśnie o czasach wazów i stwierdził, że nasz waza udławił się nieco swoją ambicją, bo był to taki pomysł, to co pan profesor powiedział wcześniej, gdybyśmy to wszystko połączyli i zerknęli na mapę Europy, to był to taki pomysł na władanie pod rządami wazów terenami od Laponii aż po Morze Czarne i od Wielkopolski aż daleko za Moskwę.

Ja sobie mogę wyobrazić, że zwłaszcza po Unii Brzeskiej, o której żeśmy tu nie wspomnieli, a która też jest takim ważnym wydarzeniem w czasie panowania Zygmunta III, prawda, ta próba

Największy sukces Zygmunta III, czy był jakiś?

że wybór Władysława jest oczywisty i to w sytuacji, kiedy on był przecież pierworodnym synem, ale już nie tej królowej, znaczy królowa już umarły obie żony Zygmunta w momencie elekcji, ale doprowadzenie do czegoś takiego, że jest oczywista sukcesja po mnie w postaci mojego syna, wydaje mi się sukcesem panowania i może tak bym się próbował wymknąć z tego pana.

I Sobieski już ma łatwiej niż miałby Zygmunt III.

To bym przypisał Zygmuntowi jako sukces.

Wspomniał Pan o synu Zygmunta III Wazy, czyli Władysławie IV.

O to jeszcze zapytam na końcu, o tą całkowitą ocenę Zygmunta III.

Jak wiadomo kolumna Zygmunta potem żyła swoim życiem i stała się, to też ciekawe, takim symbolem najbardziej polskim.

Nieważne, nie chcę teraz opisywać jego dziejów, natomiast pewne podobieństwo między kapicą moskiewską a kolumną Zygmunta i niechęcią do obu tych wizerunków, czy też budowli ze strony naszego wschodniego sąsiada warto podkreślić.

A Zygmunt Stary jeszcze.

Zygmunt Stary też na pewno powyżej 40 lat panowania i 81 lat życia, czyli najdłużej żyjący polski król.

Dlatego go starym nazywamy w konfrontacji z Zygmuntem Augustem.

Zygmunt III jest niesympatyczny, a jednocześnie przemawia za nim ta długość panowania.

I tutaj właśnie Zygmunt Stary walczy z Zygmuntem Trzecim.