Mentionsy

Jeśli uwzględnimy obu głównych agresorów, niemiecki Wehrmacht i radziecką Armię Czerwoną, to siły tych dwóch armii uderzyły na Polskę, czy też zaangażowały w konflikt zbrojny blisko 8 tysięcy czołgów i samochodów pancernych.

I zasadniczo Wojsko Polskie zostało pokonane przez Wehrmacht, ale kiedy jeszcze stawialiśmy opór, już w gruncie rzeczy beznadziejny, to 17 września 1939 roku runęła na nas kolejna fala nieprzyjaciół, uzbrojonych w kilka tysięcy czołgów i samochodów pancernych.

Armia Czerwona ostatecznie rzuciła do ataku na Polskę więcej czołgów niż Wehrmacht.

Rosjanie rzucili przeciwko nam ponad 4 tysiące czołgów i samochodów pancernych.

Sam tylko front ukraiński miał ponad 2 tysiące czołgów, czyli niewiele mniej niż wszystkie jednostki Wehrmachtu, które zaatakowały nas 1 września.

Dywizje strzeleckie, dywizje kawalerii mają własne organiczne pododdziały czołgów albo oddziały czołgów szczebla pułku.

Mamy w strukturach armii podporządkowane tym armiom brygady czołgów.

Zgrupowanie pancerno-konne nosi tytuł nieformalnie pierwszej armii konnej, ale bardziej chodzi tutaj już o to, że więcej jest tam czołgów niż tego komponentu kawaleryjskiego.

Zamierzają wykorzystać bardzo liczne dywizje kawalerii, korpusy kawalerii i właśnie brygady czołgów do ataku na Polskę.

W pas III Armii wchodzą dwie brygady czołgów, 22 i 25.

Armia Ogólnowojskowa i w pasie tej armii ma nacierać zgrupowanie czołgów 15.

I to jest ugrupowanie, gdzie mamy korpus czołgów, 15.

W skład tego korpusu wchodzą dwie brygady czołgów, 2. i 27. oraz 20.

Brygada Zmotoryzowana.

Jednocześnie działają tu dwie samodzielne brygady, 6 i 21 Brygada Czołgów.

Nieco bardziej na południe, w szeregach 4 Armii działać mają dwie brygady czołgów, 29 i 32.

A zatem tylko na kierunku białoruskim w pierwszej fazie uderzenia przeciwnik zamierza użyć 8 brygad czołgów, w tym dwóch korpuśnych i sześciu samodzielnych, jaki zamierza atakować dwoma korpusami kawalerii i samodzielną dywizją kawalerii.

Niezależnie od tego, jak powiedziałem, jednostki, pododdziały, oddziały pancerne są na szczeblu wspomnianych dywizji kawalerii, to są pułki czołgów, są na szczeblu wybranych dywizji strzeleckich.

Tylko w tych brygadach wojsk frontu białoruskiego 17 września 1939 roku to jest około 1700 czołgów i prawie 200 samochodów pancernych, a mówimy tylko o wyposażeniu bojowym.

brygad czołgów.

25, 22, 6, 21, 29, 32, 6 samodzielnych i 2 brygad 15 Korpusu Czołgów.

To jest 2 Brygady Czołgów i 27 Brygady Czołgów.

A ile czołgów miały takie brygady?

lekkich brygad czołgów i 4 ciężkie brygady czołgów, gdzie wyposażeniem są czołgi średnie T-28 bądź ciężkie T-35.

W zależności od tego, ile czołgów jest w plutonie, ile czołgów jest w kompanii, każda taka brygada czołgów o strukturze formalnej czterech batalionów czołgów na brygadę ma 200-250 czołgów.

Brygady czołgów ciężkich są mniej liczne.

Każda brygada radziecka ma tyle czołgów, ile każda albo prawie każda niemiecka dywizja pancerna.

Brygada Czołgów ma 251 czołgów T-26.

Brygada Czołgów ma takich czołgów 219.

29 Brygada Czołgów nie w pełni ukompletowana ma 190 czołgów T-26, a 32 Brygada Czołgów ma 220 czołgów T-26.

Z kolei 6 Brygada Czołgów jest wyposażona w czołgi BT, ma ich prawie 250.

Na kierunku białoruskim nacierać ma jedna ciężka Brygada Pancerna 21, elitarna, można by powiedzieć, najlepsza.

Ta brygada ma nie z pełna 150 czołgów, ale ponad setkę T-28.

W efekcie samych tylko czołgów i tylko w brygadach jednostek pancernych, nie licząc spółków czy batalionów organicznych innych wielkich jednostek,

Na Białorusi wystawiają Rosjanie do pierwszego uderzenia jakieś 1700 czołgów, a razem z czołgami kawalerii, razem z pododdziałami organicznymi dywizji strzelców, no już ta pierwsza fala uderzeniowa to jest ponad 2000 samych tylko czołgów w pasie frontu białoruskiego.

No i widać tą różnicę pomiędzy Niemcami a Rosjanami, gdzie Niemcy dokonują koncentracji czołgów wyłącznie na najważniejszych kierunkach, grupują je w dywizjach pancernych i to są dywizje, a więc związki taktyczne broni połączonych, podczas gdy Armia Czerwona, która ma wielokrotnie więcej czołgów niż Niemcy, rozprasza je w wymiarze operacyjnym i taktycznym, przekazując czołgi wszędzie.

Niemcy zaatakowali nas we wrześniu 1939 roku dwoma samodzielnymi batalionami czołgów.

ale jednak widzimy, że każda armia ogólnowojskowa może liczyć na wsparcie 500-700 czołgów na swoim obszarze operacyjnym w pasie swojego działania.

Na południu w ugrupowaniu 5 Armii rozwija się 1, 36 Brygada Czołgów.

W ugrupowaniu 6 Armii aż 3 Brygady Czołgów, to jest 10, 24 i 38.

10 Brygada Czołgów jest Brygadą Ciężką, ma wozy T28.

24 Brygada jest Brygadą Czołgów BT, a 38 Brygada jest Brygadą Czołgów T26.

Rosjanie wystawiają tam aż dwa korpusy kawalerii, koncentrują tam 25 Korpus Pancerny i jeszcze dodatkowo dwie samodzielne brygady czołgów, 26 i 23 Korpus Pancerny nr 25.

Komandarm 12 Armii, Iwan Tulieniew, ma do swojej dyspozycji potężny, liczący ponad tysiąc czołgów i samochodów pancernych, kółak.

A zatem to ugrupowanie czołgów ma przed sobą kilka potężnych barier wodnych.

To jest ponad 2000 czołgów i ponad 200 samochodów pancernych.

36 Brygada Czołgów ma 300 czołgów T-26.

24 Brygada Czołgów ma ponad 200 czołgów BT.

38 Brygada Czołgów najsłabsza 150 czołgów T-26.

Dziesiąta brygada czołgów elitarna, ciężka, prawie setka T-28 uzupełniana czołgami BT.

Dwudziesty piąty korpus pancerny, dwudziesty piąty korpus czołgów.

Ma dwie brygady czołgów, jedną brygadę piechoty zmotoryzowanej.

Ma czwartą i piątą brygadę czołgów.

Dwudziesta szósta brygada czołgów, dwieście trzydzieści czołgów T-26, dwudziesta trzecia brygada czołgów, dwieście czołgów BT.

W trzeciej dywizji kawalerii czterdziesty czwarty pułk czołgów, trzydzieści cztery BT.

W piątej dywizji kawalerii trzydziesty drugi pułk czołgów, trzydzieści pięć BT.

16 Dywizja Kawalerii, 39 Pułk Czołgów, 37 Czołgów BT.

Bataliony czołgów w wybranych dywizjach strzeleckich mają po około 30 maszyn.

Razem 17 września w ugrupowaniu uderzeniowym, w ugrupowaniu wyjściowym, licząc także bataliony czołgów w dywizjach strzeleckich, Armia Czerwona na Ukrainie wystawia ponad 1000 czołgów BT, 800 czołgów T-26, prawie setkę T-28.

49 Brygadę Czołgów czy 14 Brygadę Czołgów, które pozostają w miejscu tzw.

Można powiedzieć, że tylko ukraińskie zgrupowanie pancerne rzucone na Polskę ma niewiele mniej albo porównywalną liczbę czołgów z całym zgrupowaniem Wehrmachtu, które uderzyło na Polskę 1 września.

Łącznie 12 samodzielnych brygad czołgów i dwa korpusy pancerne zostają skierowane do uderzenia.

W taktyce, uwzględniając także brygady tyłowe, brygady odwodowe, Armia Czerwona kieruje przeciwko Polsce 17 września 1939 roku, nie kieruje połowy swoich czołgów jako takich, ale kieruje połowę swoich związków taktycznych broni pancernej.

Wedle radzieckich sprawozdań z października 1939 roku w owych 16 brygadach czołgów, tak korpuśnych jak i samodzielnych, wyszło w pole 3542 czołgi, 1865 czołgów w pasie frontu białoruskiego i 1677 czołgów w pasie frontu ukraińskiego.

Armia na ten przykład, ona ma korpus pancerny, dwa korpusy kawalerii, dwie brygady czołgów, w pierwszym uderzeniu zaledwie jeden korpus strzelców.

I można powiedzieć, że w jakimś zakresie radzieckie brygady czołgów i radzieckie korpusy czołgów, radzieckie grupy konno-zmechanizowane, one idąc do natarcia, koniec końców, kierowały się ku wielkim miastom.

Na kierunku północnym aż trzy brygady czołgów, 25., 22. i 6. zostały koniec końców zaangażowane w rajd na Wilno.

W pasie 3 Armii 22 i 25 Brygada Pancerna przekroczyły granice i przez Święciany, które opanowano 18 września skierowały się na Wilno.

Od południa z rejonu Mińska nacierała w tym kierunku 6 Brygada Czołgów.

Innymi słowy, Rosjanie rzucili około 900 czołgów i samochodów pancernych w kierunku samego tylko Wilna, które nie miało już wtedy żadnej poważniejszej możliwości obrony.

24 Dywizja Kawalerii ze swoim pułkiem czołgów, 22 i 25 Brygada Pancerna.

I to były siły III Armii, do której dołączyły związki taktyczne XI Armii, 6 Brygada Czołgów i 36 Dywizja Kawalerii.

I zobaczmy do dziennika działań 25 Brygady Czołgów.

Do rana 19 września razem z 24 Dywizją Kawalerii i 22 Brygadą Czołgów działając w kierunku północno-wschodnim opanować Wilno.

Poruszając się marszrutą podstawy chodu Ciszki w końcu dnia 18 września brygada osiągnęła rubież rzeki Komajka.

O godzinie 5 rano pierwsza weszła do Wilna grupa rozpoznawcza pod dowództwem starszego lejtnanta Akułowa, która zapobiegła spalaniu Zielonego Mostu i razem z czołgami BT pułku czołgów 24 Dywizji Kawalerii, które również podeszły do miasta, wdarła się do centrum miasta przystępując do likwidacji punktów oporu.

W końcu dnia 19 września brygada zebrała się w lesie na północny schód od Wilna.

W ciągu 18 i 19 września brygada przebyła 308 kilometrów.

Z kolei według sprawozdania 6 Brygady Czołgów.

Godzina 7 rano 17 września brygada przekroczyła granicę w rejonie miejscowości Raków.

Posuwając się dwoma kolumnami o godzinie 20.18 września brygada doszła w rejon radiostacji, a stąd ruszyła do ataku na miasto.

Tocząc bój uliczny z oddziałami polskiej armii, grupkami oficerów i studentów broniącymi się w domach, do godziny 11 brygada dotarła do północnych dzielnic miasta i utrzymywała podejścia do Wilna do czasu nadejścia 24 Dywizji Kawalerii, która to dywizja przybyła o godzinie 13.

W czasie ulicznych bojów o Wilno 6 Brygada Czołgów z dużym powodzeniem wykorzystywała czołgi artyleryjskie do zwalczania gniazd karabinów maszynowych ustawionych na dachach i strychach domów mieszkalnych.

70 czołgów 27 Brygady Czołgów oraz prawie tyle samo czołgów z 2 Brygady Czołgów znajdowało się 5-7 km na zachód od Wołkowyska, ale bez paliwa.

Dwudziesta brygada zmotoryzowana podchodziła do Słonima.

20 września do godziny 14 druga brygada czołgów zdobyła Sokółkę, a przednie oddziały brygady zajęły Dąbrowę.

27 Brygada Czołgów w składzie 50 maszyn w tym czasie podeszła do południowych przedmieść Grodna.

Bój o miasto rozpoczął batalion rozpoznawczy 27 Brygady Czołgów liczący 12 czołgów i jeden samochód pancerny.

Potem podeszły jeszcze pierwszy batalion czołgów, to jest 17 wozów oraz drugi batalion czołgów, 19 wozów.

W ten sposób w ciągu 20 września walkę ogrodno toczyła tylko 27 Brygada Czołgów licząca 50 maszyn bez piechoty i wsparcia artyleryjskiego oraz kompania rozpoznawcza 20 Brygady Zmotoryzowanej.

119 Pułk Strzelców przeprawił się na łodziach na północny brzeg, po czym odbudowano mosty dla czołgów.

101 Pułk Strzelców, który przeprawił się w ślad za 119 razem z kompanią czołgów 27 Brygady Czołgów zlikwidował grupę około 250 oficerów brojących się na zalesionym wzgórzach z 1,5 km na wschód od Grodna, a następnie nacierał w kierunku północno-wschodnim i do końca dnia zdobył stację kolejową.

Brygada Czołgów, kombryga Kliwoszajna.

I 22. września bataliony czołgów T-26, 29.

Brygady Czołgów, razem z Guderianem i jego niemieckimi wojskami szybkimi wzięły udział we wspólnej defiladzie zwycięstwa.

Każda brygada czołgów Armii Ogólnowojskowej była przydzielana do określonego Korpusu Strzeleckiego bądź Korpusu Kawalerii.

Brygadę Czołgów użyto w natarciu w kierunku na Łuck, następnie na Włodzimierz Wołyński, a wreszcie i ostatecznie w kierunku na Chełm.

Ta brygada 25 września 1939 roku szturmem Chełma w jakimś zakresie spinała klamrą tą radziecką agresję wojsk pancernych.

Bardzo silne zgrupowanie czołgów, parę brygad rzucono na Tarnopol, a stamtąd na Lwów.

23 Brygada Czołgów 18 września zajęła Kołomyję.

Do 20 września większość brygad czołgów działających na tym kierunku dotarła do Stryja.

Niemniej sama Armia Czerwona w swoich raportach przyznaje, że bezpośrednio w walce zniszczyliśmy bezpowrotnie kilkadziesiąt czołgów Armii Czerwonej.

Na ogół pojedyncze brygady miały bezpowrotne straty idące w 2, 4, 6, czasem 12 czołgów.

12 czołgów bezpowrotnie straconych stracił 25.

Korpus Pancerny w swoich dwóch brygadach.

Na 3500 użytych w walce czołgów zniszczyliśmy bezpowrotnie 42.

Łącznie straty ludzkie radzieckie w brygadach czołgowych to 260 wyeliminowanych żołnierzy, z czego 90 poległych.

W brygadzie czołgów było 21 zabitych, w 27 brygadzie 20 zabitych czołgistów i żołnierzy nielicznych pododdziałów wsparcia.

W pasie frontu ukraińskiego według oficjalnych statystyk żadna brygada nie straciła więcej jak 10 zabitych.

Na 4 października meldowano, że na 3500 czołgów, które znajdują się w brygadach, które uderzyły na Polskę, w tych 16 zasadniczych brygadach, jest co prawda 3500 czołgów, ale przy jednostkach jest 3000.

A to jest 4 października, kiedy już część czołgów udało się docholować w rejon rozwinięcia i stacjonowania poszczególnych brygad.

Kombryk Krivoszajn, dowódca 29 Brygady Czołgów, która 22 września doszła do Brześcia.

Brygada przekracza granicę i do godziny 12 opanowuje Nieśwież.

Spuszczono paliwo z czołgów trzecich kompanii w poszczególnych batalionach i zatankowano nimi wozy pierwszych i drugich kompanii.

Dzięki temu po 40-kilometrowym marszu w końcu dnia brygada zajęła Baranowicze i wzięła do niej woli blisko 5 tysięcy jeńców.

Przeciwdziałanie wroga, którego oczekiwano w rejonie umocnionym Baranowicze, uprzedzono śmiałym posunięciem dowódcy 29 Brygady Czołgów, który nakazał przelać paliwo z czołgów 3 Batalionu do maszyn 1 i 2 Batalionu.

z 32 Brygadzie Czołgów, na ten przykład, która wyruszyła do walki mając ponad 200 T-26.

Ta brygada w ciągu zaledwie kilku dni musiała skierować do naprawy 50 czołgów tego modelu.

Paradoksalnie w odróżnieniu od czołgów BT, czołgów kołowo-gąsienicowych, które zyskały po raz kolejny, tak jak i po Hiszpanii, pozytywne opinie.

Tutaj szczególnie deprymująco wypadła 38 Brygada Czołgów w pasie frontu ukraińskiego.

Ta brygada zaczynała natarcie mając 140 czołgów T-26 i w ciągu pierwszej doby operacji straciła 40 czołgów z przyczyn technicznych.

Do 18 września ta brygada praktycznie została czasowo obezwładniona z przyczyn technicznych bądź z braku paliwa.

W efekcie w momencie zakończenia podboju wschodniej Polski, na dzień 28 września, chociaż ten podbój trwał jeszcze kilka dni, w brygadzie pozostało 30 na 140 czołgów, które atakowały 10 dni wcześniej.

Dowódca tej brygady, Kombrich Wołoch, on się potem tłumaczył, że przecież i tak doszli do Lwowa, że musieli przebyć 748 kilometrów przy stratach własnych 8 zabitych i 6 rannych, że narzucono brygadzie nienormalną dynamikę natarcia, że musiała przejść łącznie w działaniach bojowych prawie 750 kilometrów i nie należy oskarżać brygady o to, że większość czołgów zepsuła się po drodze.

W przypadku czołgów T-37 ocena negatywna.

Jak trudno będzie Armii Czerwonej sprawnie operować wielkimi masami wojsk pancernych, bo czołgów mieli mnóstwo, ale zaplecza adekwatnego do liczby czołgów nie.

Organiczne pododdziały czołgów na szczeblu dywizji i brygad.

Samodzielne bataliony czołgów, brygady czołgów w armiach ogólnowojskowych, wreszcie grupy konnozmechanizowane, coś w rodzaju armii pancernych, na najważniejszych kierunkach natarcia.