Mentionsy
1. Czy język nasz jest filozoficzny? // HERBICH // WYSZKOWSKI
W pierwszym odcinku podcastu „Filozofować po polsku” dr Tomasz Herbich rozmawia z dr. Konradem Wyszkowskim o Janie Nepomucenie Kamińskim, który oprócz istotnego wkładu w rozwój galicyjskiego teatru w stopniu znaczącym przyczynił się także do rozwoju polskiej myśli filozoficznej jako autor dwóch artykułów poświęconych filozoficzności naszego języka, opublikowanych w 1830 roku w piśmie „Haliczanin”. Wraz z Kamińskim rozmówcy stawiają to samo pytanie, które niemal 200 lat temu on zadał: czy język nasz jest filozoficzny? I co to miałoby znaczyć, że jakiś język jest (lub nie jest) filozoficzny? _____________________________
Aby być wolni, musimy mieć własne myśli. Samodzielna tradycja filozoficzna – jako jedna z kluczowych części polskiej kultury umysłowej – przyczynia się do ich kształtowania. W trakcie cyklu podcastów Filozofować po polsku dr Tomasz Herbich wspólnie z zaproszonymi gośćmi będzie przyglądał się wybranym wątkom oraz postaciom tworzącym polską tradycję filozoficzną. Celem podcastu jest nie tylko udzielenie odpowiedzi na pytanie, co oryginalnego wniosła do historii myśli filozoficznej polska filozofia, lecz przede wszystkim zwrócenie uwagi na to, w jaki sposób myśliciele polscy reagowali na wyzwania dziejowe, kulturowe i cywilizacyjne, przed którymi stali oni oraz ich ojczyzna.
Tomasz Herbich wraz z zaproszonymi gośćmi porozmawia o poglądach filozoficznych autorów z różnych epok rozwoju naszej kultury umysłowej. Pojawią się wśród tych filozofów między innymi Stanisław Orzechowski, Piotr Skarga, Jan Śniadecki, Stanisław Staszic, Maurycy Mochnacki, August Cieszkowski, Stanisław Brzozowski, Edward Abramowski, Kazimierz Twardowski, Jan Łukasiewicz, Roman Ingarden, ks. Józef Tischner, Karol Wojtyła, Leszek Kołakowski, Andrzej Walicki i wielu innych.
Zaciekawiły Cię nasze podcasty? Wesprzyj ich produkcję, uczestnicząc w zbiórce: https://teologiapolityczna.pl/podcasty
Rozdziały (14)
Podróżnicy do świata filozofii języka z Janem Nepomucenem Kamińskim, analizując jego tezę o filozoficzności języka polskiego.
Konrad Wyszkowski omawia tezę Mochnackiego na temat znaczenia Kamińskiego dla polskiej filozofii i literatury.
Kamiński wprowadza koncepcję filozoficzności języka jako przedmiotowej i podmiotowej, krytykując scholastykę.
Kontekst publikacji Haliczenina i jego znaczenie dla polskiej kultury i filozofii.
Kamiński na przykładzie gramatyki i etymologii podkreśla znaczenie języka dla narodu i jego świadomości.
Kamiński omawia konwencjonalizm języka i koncepcję swawolności, wskazując na różnice między jednostkową a grupową wolnością.
Podsumowanie i refleksje na temat umu i jego znaczenia dla języka i narodu w dziele Kamińskiego.
Rozmówcy kontynuują analizę umu u Kamińskiego, porównując go z Heglem i skupiając się na relacji między umem, racjonalnością i poezją.
Rozmówcy porównują teorie Kamińskiego i Twardowskiego dotyczącej relacji między myśleniem a mową, podkreślając zbieżność ich koncepcji.
Rozmówcy analizują koncepcję symbolu u Kamińskiego, podkreślając jego znaczenie w relacji między słowem a rzeczywistością.
Rozmówcy omawiają koncepcję podmiotowości u Kamińskiego, skupiając się na relacji między ja, się i mnie, oraz na etymologii pojęcia ja.
Rozmówcy skupiają się na znaczeniu historii i języka dla Kamińskiego, podkreślając ich rolę w kształtowaniu świadomości zbiorowej.
Autor cytuje Chłędowskiego, który porównuje brak polskiej filozofii do hańby dla narodu. Rozważa sytuację Polski i Niemiec w 1836 roku oraz rozwój filozofii niemieckiej.
Podcasty Teologii Politycznej powstają dzięki hojności naszych stałych darczyńców.
Sponsorzy odcinka (1)
"Podcasty Teologii Politycznej powstają dzięki hojności naszych stałych darczyńców."
Szukaj w treści odcinka
I porozmawiamy na temat tekstu szczególnego dla tego pierwszego odcinka naszego podcastu, mianowicie na temat tekstu Jana Nepomucena-Kamińskiego, czy język nasz jest filozoficzny, oraz jego kontynuacji w drugim tekście, wywód filozoficzności naszego języka.
A więc spróbujemy dowiedzieć się od Jana Nepomucena-Kamińskiego, czy można filozofować po polsku, o czym mówi tytuł naszego cyklu podcastów.
I odpowiedź Jana Nepomucena-Kamińskiego jest jednoznaczna.
Być może zatem będziemy mieli o czym w trakcie tych podcastów rozmawiać, ale zastanówmy się nad tym, dlaczego tak według Jana Nepomuceny-Kamińskiego jest.
Koniec cytatu z Kamińskiego.
Dziękujmy niebu za taki język, a miejmy we czci i poważaniu naszego spółziemienina Kamińskiego, który szeroko otworzył drogę wyszukiwań pod względem filozoficzności mowy polskiej.
Jeżeli ktoś tak ważny, bez wątpienia uznany jak Maurycy Mochnacki, uważa z kolei Kamińskiego za ważnego dla siebie, i to właśnie pod względem filozoficznym, to jest ślad tego, dlaczego warto się nim zainteresować.
Jedno z najważniejszych słów dla Mochnackiego, a potem także dla kolejnych wielkich filozofów polskich, Libelta i Trentowskiego, czyli słowo um, także zostaje wprowadzone przez Jana Nepomucena-Kamińskiego właśnie w tym dwuczęściowym tekście z Haliczanina.
Tak, to są niewątpliwie kwestie bardzo istotne związane z recepcją Jan Nepomucena-Kamińskiego tekstów dwóch z Haliczeniny.
I oczywiście Jan Nepomucena-Kamińskiego interesuje nie tylko, a nawet nie przede wszystkim to pierwsze znaczenie, czyli przedmiotowe.
Czym jest ta filozoficzność języka dla Kamińskiego?
Pierwszy tom jest opatrzony wizerunkiem Aleksandra Fredry, drugi właśnie Jana Nepomucena-Kamińskiego, tak jako wybitnych halicjan, powiedzmy, używając tej wersji słowa Galicja, galicjanin.
Tak właśnie już by nawiązać do tego ważnego dla Kamińskiego słowa.
No i to jest ten etap, na którym można tak domniemywać, jest już język polski i są inne zresztą języki nowożytne, europejskie, zdaniem Kamińskiego.
Dlatego, że zdaniem Kamińskiego to co jest filozoficzne w języku to związek pomiędzy słowami.
Otóż dla Kamińskiego
I w tym sensie byłby to, może pewnie będziemy jeszcze rozwijać ten temat, ale teraz pozwolę sobie zakończyć takim sformułowaniem, że ze strony Kamińskiego byłby to protest przeciwko
Więc można by zaryzykować twierdzenie, że zdaniem Kamińskiego różnice narodowe wynikają właśnie z różnic w różnych tych umach, czyli w różnych tych sposobach organizowania się.
I tutaj w ogóle jest ciekawe porównanie Kamińskiego, być może z nieoczekiwanym kontekstem, a mianowicie z Heglem.
O tyle wydaje mi się, że u Kamińskiego jest jeszcze próba włączenia w ten um jeszcze większego zakresu pojęć, a mianowicie nie tylko pojęć racjonalnych, ale także pojęć powiedziałbym, to jest kwestia problematyczna, bo sam Kamiński nie pisze tego całkowicie wprost, ale powiedziałbym estetycznych albo lepiej może bym powiedzieć poetyckich czy poetycznych używając jego języka.
Więc wydaje się, że um Kamińskiego jest nie tylko władzą racjonalną, choć także w tym sensie, że rozum jest pochodny i umysł są pochodne w stosunku do umu u Kamińskiego,
Jeszcze jednym kontekstem filozoficznym, w który można byłoby wpisać Jana Nepomucena-Kamińskiego, zaskakującym kontekstem filozoficznym, ale odkrywanie takich właśnie zaskakujących połączeń będzie jednym z zadań, które ja i moi rozmówcy będziemy sobie stawiali w trakcie tych podcastów, jest oczywiście skojarzenie z Kazimierzem Twardowskim i z jego klasycznym dla Szkoły Lwowsko-Warszawskiej tekstem o jasnym i niejasnym stylu filozoficznym.
Tak, to jest bardzo ciekawy temat, także dlatego pozwolę sobie na początku zaznaczyć, że jest to poniekąd zabawne, że wydaje się, że na gruncie wspomnianego tekstu Twardowskiego o jasnym i niejasnym stylu filozoficznym Kamińskiego nie należałoby czytać, przynajmniej gdyby podrektować wskazówkę Twardowskiego dosłownie.
Dla Kamińskiego ta konieczność zapośredniczenia poprzez medium języka, używa tego terminu medium wielokrotnie, to zapośredniczenie poprzez medium języka jest powodem, dla którego uważa on, że
Mówię już jakie byłyby implikacje twierdzenia samego Kamińskiego.
Ostatnie odcinki
-
26. STRACHOWSKI // JASINA // Kiedy Europa zaczę...
17.06.2026 18:00
-
1. O KSIĄŻKACH // SZERSZEŃ // HERBICH // Nowocz...
10.06.2026 18:00
-
25. STRACHOWSKI // KASPEROWICZ: Czy historia sz...
03.06.2026 18:20
-
Krzysztof Kieślowski. Intuicja, los, transcende...
01.06.2026 11:50
-
24. STRACHOWSKI // KASPEROWICZ: Czym naprawdę z...
27.05.2026 18:00
-
1. HERBICH // KITA // Czy świat skręca w prawo?
20.05.2026 18:00
-
23. STRACHOWSKI // JASINA: Dlaczego Polacy nie ...
13.05.2026 18:00
-
22. STRACHOWSKI // JASINA: Dlaczego Polacy nie ...
06.05.2026 18:00
-
Protokół uzasadniania. Wokół myśli J. Habermasa...
04.05.2026 11:11
-
4. CZAJKOWSKA // GOŁĘBIOWSKI: Antoni Lange. Rea...
29.04.2026 18:00