Mentionsy

Jak Państwo zapewne pamiętają, w poprzednim odcinku podcastu rozmawiałem z doktorem Jakubem Wolakiem o Stanisławie Orzechowskim.

Natomiast w tych złotych czasach polskiej kultury, wtedy gdy spróbujemy spojrzeć na filozofię czy na poglądy filozoficzne, które wówczas się rozwijają, znajdujemy pewne istotne tony kasandryczne, tak można byłoby je nazwać, o których już częściowo rozmawialiśmy w poprzednim podcaście z Jakubem Wolakiem, gdy rozmawialiśmy o Stanisławie Orzechowskim.

Stanisław Orzechowski jest oczywiście taką paradygmatyczną postacią dla tych tonów kasandrycznych.

Była między innymi dosyć gorąca jak na tamte czasy polemika właśnie Stanisława Orzechowskiego z Rotundusem, czyli takim pisarzem, który działał na Litwie, chociaż Litwinem nie był.

Stanisław Orzechowski właściwie jest właśnie takim emblematycznym przykładem autora, który przedstawia te czarno-futurologiczne, czy tam mesjanistyczne, chociaż czas jako dosyć bardziej kontrowersyjne stwierdzenie wątki.

Widzimy choćby u Stanisława Orzechowskiego czy Piotra Skargi, że wydaje się odgrywać fundamentalną, zwłaszcza u Orzechowskiego, które oczywiście bardzo wyraźnie rozszerzanie się protestantyzmu czy nieodpowiedzialnym, czy współodpowiedzialnym za kryzys ustrojowy państwa.

I rzeczywiście było wiele sporów, ale takim na pewno sporem, który był żywy i nie był zaprojektowany, był spór Orzechowskiego z Fyczem Modrzewskim.

Orzechowski z kolei był katolikiem, który szedł w taką bardzo konkretną, wręcz prejezuicką koncepcję, ponieważ jeszcze kiedy funkcjonował przede wszystkim Orzechowski, jezuici w Polsce działali w sposób marginalny, pod sam koniec dopiero zaczęli działać w jakikolwiek sposób.

I nie mieli po prostu jeszcze siły, natomiast rzeczywiście Orzechowski na przykład współpracował ściśle z Hoziuszem, czyli człowiekiem, który sprowadził Jezuitów do Polski.

Bo już rozumiemy, jak sądzę, jakie są obawy Stanisława Orzechowskiego jako tego wczesnego przedstawiciela kultury kontrreformacyjnej, zresztą bardzo oryginalnego przedstawiciela kultury kontrreformacyjnej w Polsce.

Trzeba jeszcze powiedzieć, że te teksty atlantyczne były dosyć często interpretowane w dosyć swobodny sposób i Wybiórczy i Orzechowski jest tutaj najlepszym przykładem, że gdzie trzeba to pisze Aristotelesem, a gdzie nie trzeba to tak ten Aristoteles jest trochę zmieniający się.

Otóż, żeby jeszcze zamknąć ten wątek polemiki z reformacją, czy w ogóle reformacyjny, kontrreformacyjny w polskiej kulturze filozoficznej tamtego czasu, chciałbym sięgnąć do relacji międzyzwierzchności a urzędem ujmowanej tak, jak ujmują Orzechowski w Policji i Królestwa Polskiego.

To jest to fundamentalne założenie Orzechowskiego.

A z drugiej strony oczywiście jako tę zwierzchność określa się, Orzechowski określa jako tę zwierzchność, zwierzchność kapłańską.

Jakie znaczenie powinniśmy przypisać tym rozważaniom Orzechowskiego na temat relacji zwierzchności i urzędu?

Orzechowski jest zupełnie osobną kategorią, jeżeli chodzi o pierwszą myśl XVI-wiecznej Polski.

Moja sympatia intelektualna zawsze była po stanie Orzechowskiego, chociaż jest to również człowiek, którego trzeba czytać, że głosił w tym roku daną tezę, ale w innym roku już głosił zupełnie inną tezę, bo rzeczywiście u niego jest myśl ewolucyjna i to bardzo wyraźnie widać.

Orzechowski obawiał się tego, co się stanie, przecież urząd króla jest urzędem na wpół mistyczny.

No jeszcze gdyby, mówię o Orzechowskim, ten lud szlachecki był ludem katolickim, to nie byłoby problemu.

No bo rzeczywiście też może akurat muzułmańscy szlachcicy nie za bardzo funkcjonowali, no ale Orzechowski projektował rzecz, że może dojść do sytuacji zupełnego dowolności wyboru, który zresztą miał rację, no bo jednym z kandydatów, których wybrała, z kolei proponowała strona litewska, był car rosyjski podczas pierwszej wojny elekcji.

I rzeczywiście to, jak Orzechowski, Orzechowski myśli w takiej koncepcji jeszcze bardzo silnie pod tym względem średniowiecznej,

Natomiast rzeczywiście to jest ta koncepcja Orzechowskiego, która była absolutnie