Mentionsy

Tu Mówi Pism, a ja nazywam się Tomasz Zając i jestem analitykiem do spraw Unii Europejskiej w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych.

Więc surowce krytyczne to jest grupa 34 surowców, które zostały zdefiniowane przez Unię Europejską jako te, które są szczególnie ważne dla europejskiej gospodarki, a także te, w stosunku do których łańcuchy dostaw mogą zostać w łatwy sposób naruszone i wobec których jesteśmy zależni od ich importu z kraju trzecich.

Czy możesz nam powiedzieć, właśnie takie trochę intelektualne tło tutaj zarysować, jak wygląda stosunek Unii Europejskiej do tego tematu?

Czy w twojej ocenie taka elita polityczna, która podejmuje jakieś decyzje na poziomie Unii Europejskiej w taki rzeczywisty sposób, że to był wstrząs dla niej, ten COVID, ta pandemia i to, co się stało w Ukrainie, że to był taki wstrząs i że rzeczywiście ten temat stał się jednym z priorytetów polityk publicznych Unii Europejskiej, bo...

Ja wiem, o czym ty mówisz, że tam w 2011, tak, była ta lista, no i jako osoba też, która śledzi to, co się dzieje w Unii Europejskiej, no to znam multum takich dokumentów, które ogólnie są słuszne, ktoś tam wie, że to jest ważne, napisze dokument, ktoś tam się pod tym podpisze i nic z tego nie będzie.

Moje pytanie jest takie, czy ty uważasz, że to jest rzeczywista zmiana i że to bezpieczeństwo gospodarcze to jest taki temat, który będzie na tej agendzie europejskiej się piął trochę w górę i że rzeczywiste, takie mocne działania będą podejmowane w tym temacie?

Ale jeśli chodzi o ogólne bezpieczeństwo gospodarcze, no to tym, co obserwujemy w ostatnich miesiącach, no to jest zwrócenie większej uwagi na zagrożenie ze strony Chin w dziedzinie towarów przemysłowych, czyli tego, jak mocno my się uzależniamy od subsydiowanego chińskiego przemysłu i jakie to może mieć negatywne efekty dla europejskiej gospodarki.

Więc mamy tutaj ten konsensus zarówno geograficzny, jak też i ponadpartyjny, bo to, co dzieje się obecnie, czyli na przykład nałożenie ceł na chińskie pojazdy elektryczne, to jest coś, co zostało poparte w Radzie Unii Europejskiej przez rządy z różnych odcieni ideologicznych i coś, co lat temu 15 byłoby uznane za pomysł gospodarczo fatalny, pomylony i...

Czyli tak, wiemy już czym są surowce krytyczne, wiemy dlaczego są ważne, wiemy, że wytwarza się ten konsensus na poziomie przywódców Unii Europejskiej.

Jeśli chodzi o te działania na poziomie wewnętrznym i przyjęte wskaźniki, no to przyjęto, że zdolność wydobywcza Unii powinna pokrywać co najmniej 10% rocznego zużycia tych surowców, zdolność do przeróbki co najmniej 40% i zdolność w zakresie recyklingu 25%.

Tak jak widzimy, to nie są poziomy, które zapewniłyby 100%, czyli one nie zapewnią Unii Europejskiej całkowitej autarki, całkowitej samowystarczalności w dziedzinie surowców krytycznych, ale jednak pomogą, ponieważ obecnie te zdolności są dużo niższe, zwłaszcza w zakresie wydobycia, gdzie to jest kilka procent.

Ten drugi wymiar aktu o surowcach krytycznych to jest wymiar już stricte relacji zewnętrznych, Unii z krajami trzecimi.

I to może być realizowane zarówno poprzez reshoring, czyli ściąganie tego przetwórstwa do Unii Europejskiej, jak też poza szukanie większej liczby partnerów, którzy byliby w stanie te surowce wydobywać, bądź też je przetwarzać.

Teraz trzeba to rozważyć z punktu widzenia Unii Europejskiej, jak do tego podejść, no bo oczywiście z jednej strony, z punktu widzenia europejskiego przemysłu, najlepiej byłoby sprowadzać te surowce, następnie je przetwarzać, wytwarzać produkt gotowy, no tak, żeby jak największa część tej wartości dodanej pozostawała w gospodarce unijnej.

Bo po pierwsze, w momencie, w którym to przetwórstwo prowadzone jest w kraju trzecim, nie będącym Unią Europejską, ale również nie będącym Chinami, to bardzo często będzie zmniejszało naszą zależność od Chin, które stają się geopolitycznym rywalem dla Unii Europejskiej jako całego bloku.

Po drugie, nawet jeśli ta polityka przemysłowa będzie szła dalej i nie będzie dotyczyła już tylko przetwórstwa, ale też produkcji jakichś towarów przemysłowych, no to ma to pewną wartość dodaną dla Unii, ponieważ znowuż te towary nie będą sprowadzane z Chin, a tak ostatecznie nie chodzi przecież tylko o to, żeby wytwarzać te konkretne produkty przemysłowe, no ale żeby móc z nich korzystać, jeśli mówimy o...

I nawet jeśli przemysł europejski nie będzie mógł dodać wartości stworzyć dobrych miejsc pracy w Unii Europejskiej, no to jednakowoż lepiej jest być zależnym od kilku dostawców, niż popadać znowuż w zależność od Chin.

Czy jako obywatel Unii Europejskiej masz takie poczucie, że za pięć albo dziesięć lat jest szansa, że rzeczywiście będziemy mieli takie poczucie, że dobra, jeżeli znowu nastąpi jakaś katastrofa, to będzie ciężej, ale będziemy mieli na tyle przygotowane różne instrumenty działania, że...