Mentionsy

Jen, założona przez wielkiego Kubiłaja, wnuka Chingizhana, znanego szerzej głównie dzięki relacjom weneckiego kupca i podróżnika, Marco Polo.

Na stepie pontyjskim od Dunaju aż po Ural rozciągały się ziemie, które otrzymał od Chingizhana jego pierworodny syn Jochi, ojciec Batuhana, znanego nam z najazdu na Ruś, Polskę i Węgry.

Podobny los spotkał dzielnicę Chagataya, drugiego syna Chingishana, panującego przez jakiś czas w Azji Centralnej.

W tej części Imperium Mongolskiego historia zatoczyła koło, powracając do czasów młodości Czengizhana, gdzie na stepie panował chaos i rozbój.

Triumfalny marsz islamu przyspieszyli Hanowie ostatniego ważnego ułusu, Il-Hanatu, utworzonego na ziemiach Bliskiego Wschodu, zdobytych przez Hulagu, wnuka Czyngis-Hana po upadku i przerażającej grabieży Bagdadu w 1258 roku.

Kluczowa była konwersja Gazana w 1295 roku, ostatniego wybitnego władcy Ilhanatu, po którym wszyscy Hanowie byli już wyłącznie muzułmanami.

Ilhanat Hulagidów rozciągał się w najlepszych czasach od Anatolii i Syrii na zachodzie, przez państwa kaukaskie oraz Persję w centrum, aż po Dolinę Indusu i Mawarannar na wschodzie.

Hanat następców Hulagidów

Ulagu oficjalnie podlegał władzy wielkiego Hana urzędującego w Karakorum, a potem w Pekinie, jednak po śmierci Kubiwaja w 1294 roku nikt specjalnie nie przejmował się pretensjami słabnącej dynastii Yen panującej w dalekich Chinach.

Ilhanat, Złota Orda i Mogolistan dryfowały w kierunku niezależności, rozpadając się na coraz mniejsze i słabsze organizmy.

W kolejnych dekadach Mamelucy zdołali jeszcze kilka razy odeprzeć najazdy na Syrię, skutecznie zatrzymując pochód następców Chingizhana na zachodzie.

Rozpad Wielkiego Imperium natychmiast wywołał liczne konflikty, wśród których prym wiodły długotrwałe wojny toczone między Złotą Ordą a Ilhanatem o górskie pastwiska Azerbejdżanu i władze w sąsiednich królestwach – Gruzji i Armenii.

Pogardliwe lekceważenie Chingizhana i jego pierwszych następców zastąpiła bardziej polubowna chęć współpracy z niewiernymi przeciwko własnym krewniakom.

Złota Orda, Bizancjum i Mamelukowie współdziałali przeciwko Ilhanatowi, ten ostatni zaś razem z katolickimi krzyżowcami montował sojusze wymierzone w egipskich sułtanów.

Z czasem także oddzielą Złotą Ordę od jej blisko wschodnich partnerów handlowych i najwytrwalszych sojuszników, jakimi byli egipscy mamelukowie, przyspieszając tym samym agonię nadwołżańskiego hanatu.

Pewnym paradoksem jest fakt, że ich przodkowie przybyli do Azji Mniejszej uciekając niemal 100 lat wcześniej przed siejącymi zniszczenie w Azji Centralnej i chorezmie Tumenami czy Ingishana.

Świetność mongolskiego Ilhanatu prędko przeminęła, a okres agonii bliskowschodniej potęgi rozpoczął się na dobre już w 1304 roku, po śmierci Gazana.

Ilhanat prędko rozpadł się na mniejsze części, pogrążając region w chaosie, który miał trwać ponad pół wieku, aż do pojawienia się na scenie Timura.

Pandemia nieco łagodniej obeszła się z mniej zurbanizowanym Hanatem Złotej Ordy, aniżeli z ludnym Il-Hanatem czy Sułtanatem Mameluków, ale każdy musiał napić się z tego kielicha.

Depopulacja wielkich miast leżących na jedwabnym szlaku, z których wiele ciągle jeszcze nie podniosło się w pełni po trzynastowiecznych najazdach Chingizhana, wtrąciła Bliski Wschód i Azję Centralną w kryzys, potęgując wszechobecny chaos i anarchię.

Timur miał więc podobny start w życiu, chociaż jego dzieciństwo i wczesna młodość, o których nie wiemy prawie nic pewnego, z pewnością nie przebiegały tak dramatycznie jak w przypadku Chingiz Hana.

Prędko uświadomił sobie przy tym, że nigdy nie zostanie prawowitym Hanem i następcą Chingiz Hana,

W 1366 roku ludzie ci zdołali uratować Samarkandę przed armią Iliasa Chodży, co było tym większym osiągnięciem, że miasto od czasów inwazji Chingizhana półtora wieku wcześniej nie miało nawet murów obronnych, rozebranych na rozkaz Mongołów.

Do tego w jego żyłach płynęła krew Chingizhana, podnosząca prestiż każdego jej posiadacza.

Używał go do śmierci, aby podkreślić chociaż taką koligację z krwią wielkiego mongolskiego hana.

Nie będąc bezpośrednim potomkiem Temudżyna, nie przybrał tytułu hana.

W 1372 roku skierował się na zachód, na ziemię bogatego Chorezmu, przytulonego do wschodnich wybrzeży Morza Kaspijskiego, które w dużej mierze zdołały się już podnieść po potwornym najeździe Chingizhana z początków poprzedniego stulecia, przynajmniej w niektórych regionach.

W ich trakcie władca chorezmu, Jusuf Sufi, zgodził się uznać wyższość Timura i oddać jego pierworodnemu synowi, Jahangirowi, swoją córkę, Han Zade, w której żyłach płynęła cenna krew czyngis Hana.

Jak przystało na człowieka aspirującego do imitowania Chingizhana, natychmiast zawrzał uzasadnionym gniewem i ruszył z powrotem w kierunku krnąbrnego chorezmu.

Armia Timura paliła i rabowała, a wojska Jusufa Sufiego ukryły się w fortecach takich jak Urgencz, który dopiero w poprzednich dekadach podniósł się ze zgliszczy, w jakich zostawiły go wojska synów Chingizhana.

Timur nie mógł spodziewać się lepszego prezentu, oto bowiem na jego własnym dworze pojawił się potomek Jochiego, w którego żyłach płynęła krew Chingishana.

Wielki Emir był zaskoczony szybkością, z jaką pokonywany wcześniej raz za razem młody Han zdobył pozostałe ziemie Hanatu, rozciągając swoje wpływy aż po Karpaty i północne rubieże Rusi.

Sukces Tochtamysza wziął się jednak w dużej mierze z nieudolności poprzedniego hana Mamaja, który we wrześniu 1380 roku poniósł druzgocącą klęskę w bitwie z wojskami ruskimi wielkiego księcia moskiewskiego Dymitra Dońskiego na Kulikowym Polu.

Różnił się tym wyraźnie od Chinggis-Hana, który w późniejszych kampaniach nie brał czynnego udziału, delegując zadania swoim synom lub krewniakom.

Mongołowie wznosili je już za czasów Chingizhana, ale raczej nie tak metodycznie.

Mongolska poczta państwowa utworzona jeszcze przez Chinggis Khana rozkwitła za Timura.

Tochtamysz musiał wycofać się na zachodni brzeg Wołgi, pozostawiając wschodnią część swojego hanatu na pastwę wojsk Timura.

Los jego hanatu był przypieczętowany.

Timur ruszył na północ na czele zwycięskiej armii, która bez większego trudu zdobywała, łupiła i puszczała z dymem kolejne miasta północnego Hanatu.

Ludność stolicy Hanatu pognano przed armią w niewolę niczym stado baranów.

Timur przez kilka miesięcy plądrował ziemię Hanatu, zataczając wielkie kręgi i pętle.

Po rozgromieniu Złotej Ordy osadził na jej mocno osłabionym tronie kolejnego marionetkowego hana, tym razem roztropniejszego od poprzednika.

Tochtamysz zaś zdołał co prawda uciec i dalej kontynuował walkę o utracony tron hanatu, bezskutecznie jednak.

Poniósł klęskę w bitwie nad Warsclaw z siłami hana Temura Kutługa, protegowanego Timura z Samarkandy.

Bitwa nad Warsclaw na zawsze przekreśliła szansę Tochtamysza na odzyskanie władzy w Hanacie.

Grabież najważniejszych miast Złotej Ordy i osadzenie na tronie w Saraju marionetkowego Hana zażegnało ryzyko zmontowania potężnego sojuszu łączącego Egipt, Mameluków, Turcję, Osmanów i Złotą Ordę.