Mentionsy

Człowiekiem tym był Tochtamysz, trzydziestoparoletni wataszka z leżącej na północnych stepach Białej Ordy, która niedawno oderwała się od Złotej Ordy.

Tochtamysz prosił Wielkiego Emira o wsparcie w rodzinnym konflikcie.

Tochtamysz miał za sobą realne pretensje do panowania w Białej Ordzie, a z czasem mógł namieszać także w jej złotej, zachodniej sąsiadce.

Z tą siłą Tochtamysz ruszył na północ i bardzo szybko poniósł klęskę.

Timur ponownie obsypał Tochtamysza złotem, wyposażył jego drużynę i pobłogosławił przed wymarszem.

Tochtamysz został pobity i kolejny raz musiał wracać do Timura.

Widząc wyraźnie, że Tochtamysz nie posiada wybitnych talentów militarnych, Timur postanowił osobiście wesprzeć go w kolejnej, trzeciej już kampanii, która tym razem przebiegła bardzo pomyślnie.

Tochtamysz w planach Timura miał być wdzięcznym junior partnerem, który w przyszłości mógł spłacić dług wdzięczności za pomoc w zdobyciu władzy nad Białą Ordą.

Tochtamysz miał się wkrótce okazać człowiekiem równie przewrotnym i niebezpiecznym jak jego mistrz z Samarkandy.

Po załatwieniu spraw Tochtamysza, wielki emir napadł na leżący w Afganistanie Herat, gdzie zmusił do hołdu lokalnego emira.

W tym samym czasie doszły do niego zaskakujące i dość niepokojące wieści z północy, gdzie Tochtamysz zdołał zająć Złotą Ordę i połączyć ją z Białą Ordą, którą rządził od zeszłego roku dzięki Timurowi.

Sukces Tochtamysza wziął się jednak w dużej mierze z nieudolności poprzedniego hana Mamaja, który we wrześniu 1380 roku poniósł druzgocącą klęskę w bitwie z wojskami ruskimi wielkiego księcia moskiewskiego Dymitra Dońskiego na Kulikowym Polu.

Upokorzony przez Rusinów Mamaj został wkrótce zgładzony przez stronników Tochtamysza, który sprawnie połączył ze sobą obie ordy.

W sierpniu 1382 roku Tochtamysz stanął pod Moskwą na czele armii liczącej ponad 40 tysięcy wojowników, znacznie przekraczającej całą ówczesną populację ruskiego miasta.

Trzydniowe oblężenie Moskwy przeciągnęłoby się zapewne znacznie dłużej, gdyby nie podstęp Tochtamysza, który zdołał przekonać Moskwian do kapitulacji na łagodnych warunkach, mówiąc, że nie żywił razy do nich, lecz do ich księcia Denitra.

Tochtamysz obiecał, że ich nie skrzywdzi.

Po strach jaki rzucił w buntującej się krainie Tochtamysz, prędko ugasił pragnienie wyrwania się spod mongolskiej dominacji, chociaż sukces Dymitra Dońskiego na Kulikowym Polu rozpoczął stopniowy proces wyzwalania Rusi, trwający całe kolejne stulecie.

Gdy Tochtamysz grzał się przy ognisku, w jakie zmieniała się Moskwa, Timur także miał ręce pełne roboty.

Jego dawny protegowany Tochtamysz stał się niepodzielnym władcą stepów, od Karpat na zachodzie, aż po stepy dzisiejszego Kazachstanu na wschodzie.

Hordy Tochtamysza wkrótce spadły na państewka kaukaskie, które Timur uważał za leżące w jego strefie wpływu.

Timur, zajęty ujarzmianiem kolejnych miast Persji i tratowaniem dzieci w Isfahanie, nie był jeszcze w stanie przeciwdziałać ambitnym zaczepkom Tochtamysza, którego ledwie 10 lat wcześniej sam osadził na tronie Białej Ordy.

Zdołał dotrzeć do niej jesienią i przegnać zagony Tochtamysza, które roztropnie wycofały się na północ, wywożąc ze sobą łupy i wielu jeńców.

Na miejscu Timur przekonał się, że brawurowy plan Tochtamysza powiódł się częściowo dzięki nieudolności lokalnych dowódców oraz wsparciu piątej kolumny, jaką były zbuntowane miasta Horasanu oraz rozbójnicy ze spacyfikowanego ponad 10 lat temu Mogolistanu.

Wielki Emir postanowił przed ostateczną rozprawą z Tochtamyszem zapewnić sobie spokój na tyłach.

Krwawa rozprawa z Urgenczem przyspieszyła uspokojenie innych miast stojących na krawędzi buntu, widzących w Tochtamyszu zbawienie i ratunek przed zachłannym Timurem.

W jego trakcie kilkadziesiąt tysięcy ludzi i kilkaset tysięcy zwierząt przedzierało się przez zaspy stopniowo tającego śniegu, aby zaskoczyć Tochtamysza, zanim ten zdoła zgromadzić wszystkie siły.

Razem ze swoimi ludźmi podążał będący w szóstej dekadzie życia Timur, zdeterminowany, aby dać nauczkę Tochtamyszowi.

Na przełomie maja i czerwca Tochtamysz spróbował negocjacji, przesyłając do obozu przeciwnika wysłanników z darami pod postacią dziewięciu wspaniałych ogierów i sokoła przybranego cennymi klejnotami, prosząc przy tym o wstrzymanie inwazji.

Timur przejrzał zamysł Tochtamysza, który z pewnością grał jedynie na czas.

18 czerwca 1391 roku wojska Pana Szczęśliwych Koniunkcji z jednej, a Tochtamysza z drugiej strony spotkały się nad rzeką Kondurczą w okolicach Samary w dzisiejszej Rosji, gdzie wkrótce rozpętała się wielka bitwa.

Gdy Timur poderwał swoje centrum do frontalnego natarcia w sam środek armii Tochtamysza, rozrywając jego linie.

Tochtamysz musiał wycofać się na zachodni brzeg Wołgi, pozostawiając wschodnią część swojego hanatu na pastwę wojsk Timura.

Timur nie był jeszcze gotowy do marszu na zachód i zadania decydującego ciosu Tochtamyszowi.

Timur nie mógł się zaangażować w konflikt z Mamelukami, ponieważ ciągle groziła mu inwazja Tochtamysza.

Sułtan z nad Nilu faktycznie zaczął nawet mobilizować armię i maszerować na jej czele w kierunku Syrii, gdy z drugiej strony kaukaskie przełęcze zaroiły się od wojsk Tochtamysza.

Tochtamysz musiał samotnie przyjąć atak Timura, ten zaś spadł na niego już wkrótce.

Prowizoryczna armia zdołała na pewien czas odwrócić uwagę sporej części sił Tochtamysza, gdy w tym samym czasie Timur dopadł z resztą wojsk do jednego ze słabo obronionych Brodów i przedostał się na drugą stronę rzeki Terek.

Z początku szala wydawała się nawet przechylać na stronę Tochtamysza, którego wojska wdzierały się już do obozu Timurydów.

W tym samym czasie prawe skrzydło armii Timurydów zdołało złamać opór lewego skrzydła Tochtamysza, zmuszając walczących na tym odcinku wojowników do rozpaczliwej ucieczki.

Ponownie rozgromiony Tochtamysz ratował się ucieczką tak samo jak niemal cztery lata wcześniej nad rzeką Kondurczą.

Tochtamysz zaś zdołał co prawda uciec i dalej kontynuował walkę o utracony tron hanatu, bezskutecznie jednak.

W 1399 roku Tochtamysz po raz ostatni podjął poważną próbę odzyskania władzy nad utraconą Ordą, ale pomimo wsparcia Polaków, Krzyżaków i Litwinów księcia Witolda, tak, tak, tego Witolda, brata Jagiełły, od Bitwy Grunwaldzkiej i obrazu Jana Matejki.

Bitwa nad Warsclaw na zawsze przekreśliła szansę Tochtamysza na odzyskanie władzy w Hanacie.

Nie wiadomo, czy było to działanie celowe, czy po prostu efekt uboczny wojny przeciwko Tochtamyszowi.

Wcześniej jednak postanowił zebrać siły i odetchnąć po trudach wojny z Tochtamyszem w ramionach swojej ukochanej Samarkandy.