Mentionsy

I dlaczego bohaterowie trylogii stali się obiektem ataku innych polskich pisarzy?

Od dawnej kroniki do nowoczesnego muzeum, którą od 15 czerwca można zwiedzać w Muzeum Historii Polski na Cytadeli Warszawskiej.

Zapraszam na kolejny odcinek podcastu Muzeum Historii Polski z serii Inne historie Polski.

Dzień dobry, witam wszystkich w podcaście Muzeum Historii Polski, a dziś odcinek z udziałem profesora Michała Kopczyńskiego, co tym bardziej mnie cieszy, bo do podcastu wraca gość, z którym miałem przyjemność i zaszczyt zaczynać współpracę tutaj z Muzeum Historii Polski.

Dzisiaj będziemy rozmawiać o najnowszej ekspozycji Muzeum Historii Polski, ale też o temacie, o którym zawsze chciałem z panem profesorem porozmawiać.

To, co nas interesuje, to jest przejście, w którym momencie i w jaki sposób, bo przecież nie automatycznie i nie w jednym momencie, następuje przejście od tych ceremonii o charakterze religijnym do tych ceremonii o charakterze świeckim.

I to nie tylko takie muzeum, jak to, w którym teraz jesteśmy, historii Polski, narracyjne, czy powiedzmy powstania warszawskiego, czy jakiekolwiek innego.

To są też muzea, które by się wydawało, że wcale nie kojarzą nam się z opowiadaniem historii, typu muzea regionalne, takie przyrodnicze, muzeum tatrzańskie.

Ale jak się przejdzie przez muzeum tatrzańskie w Zakopanem, to tam zobaczycie Państwo pełno historii.

I to jest do tej historii takiej polskości polskości, prawda?

Nikt nie słyszał wtedy jeszcze nawet o elektryczności, ale tym samym Henryk Sienkiewicz akurat trafił w taki moment, w którym stał się dzieckiem epoki rozwoju tej technologii.

który w Niemczech w ogóle nikt nie mógł zrozumieć jego idei maszyny drukarskiej napędzanej maszyną parową, więc on wyjechał do Anglii, gdzie były maszyny parowe i byli ludzie, co rozumieli.

Jeżeli o wieku XVIII się mówi, że to jest epoka konwersacji, jest taka autorka włoska, nazywa się Benedetta Craveri, napisała Złoty Wiek Konwersacji i to jest o XVIII wieku, o kulturze salonów.

Ona się zaczyna w końcu XVII wieku na Wersalu, a potem w XVIII rozkwita.

Na studiach oczywiście on studiował historię i na studiach, na tym wydziale filologicznym studiował historię, na studiach oczywiście był bardzo taki rozczytany w epoce staropolskiej, bardzo dobry, był z różnych herbów, genealogii, to ludzie go wspominają, aczkolwiek mówią, on się nie wyróżniał jakoś specjalnie.

My znamy tych pisarzy, którzy potem zostali, po druku zostali, mieli powodzenie, wydawali, byli jako książki, oni zostali w historii literatury, ale za nimi podążają dziesiątki wyrobników pióra, którzy starają się ich naśladować, publikują w tych gazetach, nie trafili na stałe do historii literatury, ale produkują ogromną masę tych

W końcu XVIII wieku, w początku XIX wychodziły 14 czasopism, a przed I wojną światową wychodzi 935 tytułów czasopism.

że to się odwraca, to znaczy czytanie potopu zaczyna stawać, czy w ogóle trylogii, zaczyna się stawać zajęciem elitarnym, bo się trylogię ogląda.

Otóż Hipolit Wawelberg, przemysłowiec, bankier warszawski w 1896 roku przygotowuje takie wydanie w trylogii narodowe.

I w ten sposób całość tej trylogii za przystępną cenę staje się dostępna, bo przecież zebranie tych starych gazet odcinek po odcinku było w tamtych czasach niemożliwością.

On wyjechał w 1876 roku do Kalifornii, tam właściwie był trzy lata.

gdzieś tam w Kalifornii, w Anaheim, a Sienkiewicz wziął zaliczki za pisanie listów z Ameryki.

Sienkiewicz podróżował po Kalifornii, w pewnym momencie jednak ta praca rolnicza mu się trochę znudziła.

Otóż my pokazujemy na wystawie dla trylogii, jak jest skonstruowany wykres jest po prostu.

I w związku z tym możemy sobie wymyślać postacie i wprowadzać je w te punkty, w te puste miejsca, których historia nie opisała, ale nie możemy zmieniać historii.

Wbrew temu opowiadaniu, że jednostka w historii nic nie znaczy, trzeba było wrócić pod Waterloo.

I czyniono tak nie tylko na polu historii.

Był taki zbiór najważniejszych cytatów Sienkiewicza wydany w roku 1926 i to jest naprawdę zadziwiające, jak wiele niesamowitych cytatów gdzieś tam powplatanych jest w kwestię bohaterów, ale także jakiś diagnoz, diagnozy historii polskiej dokonywanej przez Henryka Sienkiewicza.

I Sienkiewicz, myślę sobie, nie ma drugiego pisarza w historii polskiej literatury.

Niezależnie od tego, co sądzimy o tych powieściach, o obrazie historii, o tym sobie jeszcze powiemy.

Najbardziej mi się podobał taki chłop z Kujaw, który opuścił wieś i potem trafił do Warszawy, potem był gdzieś tam w Turkestanie jako żołnierz Armii Rosyjskiej, potem był w Stanach Zjednoczonych.

A potem dał mu Sienkiewicza i ten chłopak czytał i miał takie, jak to jest, że Polski już nie ma, że w szkole nas uczyni, że to Aleksander II jest dobry, co dał ziemię chłopom, a tu przecież Polska miała takich wspaniałych oficerów i ten autor ich znał i to wszystko opisywał.

No ale część z tych ochotników, co się zaciągnęła do Legionów, czy do tych jednostek Armii Ochotniczej, to oni czytali.

Jest bardzo dużo pseudonimów legionowych, które się odwołują do bohaterów trylogii.

W czasie II Wojny Światowej w Armii Krajowej tutaj jest ten, zbadaliśmy sobie ten zestaw postaci, które są udokumentowane w Powstaniu Warszawskim.

To była wtedy, Mikołaj II był od niedawna carem, generał gubernatorem był księże Imeretyński, Aleksander księże Imereti, gruzin.

No i wreszcie 1905 rok, rok rewolucyjny, kiedy Mikołaj II musi iść na ustępstwa, dekret październikowy, zgoda na powstawanie stowarzyszeń i powstaje Polska Macierz Szkolna.

To są ci, którzy zamiast zająć się budowaniem fabryk cały czas siedzą na tych majątkach ziemskich, które są coraz zresztą mniej dochodowe i Polska zamiast iść śladem krajów rozwijających się, Anglii i tak dalej,

A jako historyk, jak ocenia Pan dobór wydarzeń XVII wieku, dobór pewnych procesów, dobór postaci dokonany przez Sienkiewicza?

Generalnie rzecz biorąc, wielu moich kolegów, może trochę starszych, to dotarło w ogóle do XVII wiecznej historii, do XVII wiecznej historii wojennej, dotarło przez Sienkiewicza.

Więc ja myślę sobie tak, no, tu jest okej, ja mu się tej historii, to mu się nie czepiam.

Naszym gościem był prof. Michał Kopczyński z Muzeum Historii Polski, współtwórca koncepcji i jeden z kuratorów wystawy Potęga Opowieści, na którą serdecznie Państwa zapraszamy od 15 czerwca.

Dziękuję bardzo za wysłuchanie odcinka i zapraszam do subskrypcji kanału Muzeum Historii Polski, bo dzięki temu nie przegapicie Państwo kolejnych naszych materiałów.