Mentionsy

W jej konsekwencji śmierć poniósł generał Władysław Sikorski, premier Rzeczpospolitej, wódz naczelny, architekt polityki polskiej w pierwszych latach II wojny światowej.

Ale pytań otaczających śmierć Sikorskiego jest nadal bez liku.

Komu zależało na tworzeniu mitów wokół śmierci Sikorskiego?

Panie profesorze, czy premier Polski, Władysław Sikorski, 4 lipca 1943 roku padł ofiarą zamachu?

W wypadku Sikorskiego, w wypadku śmierci premiera Rzeczypospolitej i naczelnego woza w Gibraltarze, autorem pierwszej teorii spiskowej, która w gruncie rzeczy jest powielana w pewnych zmienionych wersjach po dzień dzisiejszy, była propaganda gebelsowska.

Więc 4 lipca 1943 roku, Gibraltar, tam jest Władysław Sikorski.

Odnotujmy też, że generał Sikorski jako w praktyce przywódca Polski był szefem koalicyjnego

Sikorski był osobą wysoce poważaną przez premiera Wielkiej Brytanii Winston'a Churchilla

I też jak można patrząc na zapisy rozmów z wizyt Sikorskiego w Stanach Zjednoczonych przez prezydenta Stanów Zjednoczonych Franklina Delano Roosevelta.

Mamy rozmowy Sikorskiego w grudniu 1941 roku na Kremlu.

No to tak na dobrą sprawę trudno powiedzieć, jaką opinię ten Stalin sobie wyrobił o Sikorskim.

Poruszyłem ten wątek, zanim przejdziemy do podróży Sikorskiego zakończonej tragicznie katastrofą gibraltarską, żeby odnieść się w jakiś sposób, czy spróbować narracji też do niej wrócimy, dotyczącej tego, czy ten Stalin rzeczywiście miałby jakieś plany, pomysły, żeby Sikorskiego usunąć.

Sikorski poleciał na Bliski i Środkowy Wschód, ponieważ tam znajdowała się Armia Polska dowodzona przez generała Andersa.

Szczególnie wśród młodszych oficerów, którzy wyszli z Sowietów, panowały dosyć nieprzyjazne Sikorskiemu nastroje, wynikające z tego, że rodziny tych oficerów bardzo często zostały nadal w Związku Radzieckim, mimo ewakuacji czy stu paru tysięcy ludności cywilnej.

Postrzegano politykę Sikorskiego wobec Związku Radzieckiego, dodajmy, że to i tak się zakończyło zerwaniem przez Moskwę po Katyniu, czyli w kwietniu 1943 roku stosunków polsko-radzieckich, jako politykę ustępliwą, co było w dużym stopniu nieprawdziwe.

Możliwości działania Sikorskiego były tutaj bardzo ograniczone.

I kiedy Sikorski wyruszył z zachętą Brytyjczyków, żeby

Takie, że tam są różnego rodzaju jakieś grupy, nie spiskowców, ale oficerów, którzy plotkują, którym się ten Sikorski nie podoba.

Ale nie było oczywiście mowy o tym, żeby ktokolwiek z nich zamierzał dokonać jakiegoś zamachu na Sikorski.

I rozumiem, że klimat był dobry, że ta wizyta zakończyła się jakimś sukcesem tym, co sobie... Czy udało się osiągnąć to, co sobie Sikorski zakładał?

Znaczy tak, no bo te rozmowy... Generał Anders był podwładnym Sikorskiego, ale nie ma ci niewątpliwości, że był on dowódcą przynajmniej w tym okresie, kiedy...

Niektóre z jego listów formalnych do Sikorskiego naczelny wódz traktował jako wręcz występowanie przeciwko dowódcy.

Takim symbolicznym gestem Sikorskiego było polecenie, żeby zagrać na pierwszą brygadę na jednym

Sikorski potraktował list Churchill'a grzecznościowy.

Czesław Gibraltar Sikorski musiał wracać ze względów technicznych, logistycznych do Wielkiej Brytanii, ale pierwotnie on zamierzał polecieć do Algieru, posiadłości francuskiej, gdzie zamierzał spotkać się z władzami francuskimi, ale tam ciągle był konflikt między dwoma generałami, De Gaulle i Giroux.

Ten timetable, ten plan podróży Sikorskiego był oczywiście okryty ścisłą tajemnicą.

Stalin go wezwał do ZSRR nie po to, żeby on po drodze, czy jacyś tam towarzyszący mu, tu cudzysłów, siepacze mieli tego Sikorskiego mordować.

Dodajmy jeszcze raz, że Majski odleciał przed tym, zanim Sikorski wyruszył, jak się okazało, w ostatnią swoją podróż.

którego jestem redaktorem we współpracy z Piotrem Długołęskim i tam są dwa dosyć obszerne, moim zdaniem ciekawe raporty pokazujące właśnie te ostatnie, znaczy pierwszy pobyt jak leciał na Bliski Wschód i powrót zakończony tragicznie generała Sikorskiego.

No i mamy 4 lipca 1943 roku, Władysław Sikorski wsiada do samolotu, ten samolot kołuje.

W wypadku Sikorskiego pilotem był Czech Edward Pchal.

I on spodobał się na tyle Sikorskiemu, że Sikorski poprosił, żeby dowodził i pilotował w drodze powrotnej samolot, co było złamaniem tych procedur brytyjskich.

Samolot z pasażerami w tym Sikorskim i jego córką wzniósł się w powietrze.

Teraz porozmawiajmy może o tym, jak wyglądało po pierwsze propagandowe wykorzystanie tej tragedii i po drugie, co działo się ze śmiercią Sikorskiego i z kontrowersjami dalej.

Wspomniał pan na koniec pierwszej części naszej rozmowy, że hitlerowskie Niemcy i propaganda gebelsowska zrobiła urzędek ze śmierci Sikorskiego.

I co z tym wszystkim ma wspólnego z Prawa Sikorskiego?

Propaganda niemiecka uznała, że śmierć Sikorskiego da możliwość wydłużenia tej, jak to nazywano, propagandy katyńskiej poprzez wymyślenie spiskowej teorii, iż to Sowieci za zgodą Churchill'a zabili w Gibraltarze Sikorskiego.

Natomiast wydaje się, że w wypadku Sikorskiego ta, powiedzmy tak brzydko popłuczyna tej propagandy katyńskiej, jeśli ma pan tutaj rację, raczej nie dawały większych efektów.

Brytyjskie służby specjalne i dyplomacja były zaniepokojone, że ta teoria spiskowa o tym, że rzekomo Sowiety za zgodą Brytyjczyków zabili Sikorskiego, że to na ulicy Kairskiej to jest przyjmowane jako prawda.

Daleko przeszliśmy od Sikorskiego do Egiptu, wróćmy do polskiego Londynu.

To był oczywiście wielki cios dla sprawy polskiej, chociaż nie chciałbym przeceniać, też to byłoby ahistoryczne gdybanie, co by było, jakby Sikorski żył.

Czyli tutaj takie zastępstwo, że Sikorski by dalej rządził, to nie ustąpiłby.

Co jest ważne w kontekście właśnie śmierci Sikorskiego, to to, że polski Londyn...

Śmierć Sikorskiego nastąpiła na skutek wypadku lotniczego, nie podważała.

to nikt nie wysuwał teorii spiskowych dotyczących śmierci Sikorskiego.

Władysław Sikorski to była taka postać, która po 1945 roku nie zniknęła zupełnie w komunistycznej Polsce, a przede wszystkim, i to chyba było bardzo widoczne, tak sądzę, w latach osiemdziesiątych zaczęła być na nowo bardzo obecna.

Dwutomowo ja bym śmiał stwierdzić, że to jest nadal najlepsza biografia Sikorskiego.

I jedna sprawa, że jest biografia, ale też i liczne pomniki Władysława Sikorskiego, który był taką postacią w jakiś sposób dla historiografii, może jeszcze w większym stopniu dla polityki pamięci komunistów wygodną.

Zazwyczaj oni przedstawiali Sikorskiego jako zwolennika porozumienia ze Związkiem Radzieckim, który starał się zrobić co się da.

Trochę to się w zasadzie wpisywało w propagandę radziecką, ponieważ po zerwaniu stosunków z rządem polskim 25-26 kwietnia 1943, to propaganda sowiecka w taki sposób podchodziła, że tego Sikorskiego bezpośrednio nie atakowano, natomiast wskazywano, że on ma tam jakieś...

Rzeczywiście po 1956 roku, po październiku ta postać Sikorskiego była obecna coraz bardziej w literaturze naukowej i nie tylko, a słusznie pan wskazał, że to koniec lat 70., lata 80.,

W miarę rzetelnych też raczej, chociaż akurat właśnie co do śmierci Sikorskiego, no to po 1956 roku ukazuje się parę publikacji Sztrumpa Wojtkiewicza, Barut Miszcza Klimkowskiego, który był jednym z tych spiskowców

przeciwko Sikorskiemu na Bliskim Wschodzie, traktując go jako zdrajcę sprawy polskiej.

U Klimkowskiego te teorie spiskowe się pojawiają, ale oczywiście ze Związku Radzieckiego nikt nie oskarża o zabijanie Sikorskiego.

Dodajmy jeszcze raz, że Sowieci nie mieli fizycznych możliwości, gdyby nawet chcieli, a wcale nie jest to takie oczywiste, żeby tego Sikorskiego likwidować w lipcu 1943 roku.

Panie profesorze, zdążyliśmy sobie powiedzieć też już o tym, że w niedawnych czasach, 2009 rok, jeżeli dobrze pamiętam, tak chyba padło, ciało Władysława Sikorskiego było ekshumowane.

Może tam rzeczywiście jest jakaś teczka, w której ta prawda na temat Sikorskiego jest?

Brytyjski wywiad, czyli Secret Intelligence Service, tym Sikorskim się w ogóle nie zajmował.

Instytucją, która teoretycznie mogłaby do tego Sikorskiego dotrzeć, było MI5, czyli Security Service, Brytyjska Służba Bezpieczeństwa.

Filby nigdy nie był w Gibraltarze, znaczy nie był w tym czasie, kiedy Sikorski tam przebywał i był odpowiedzialny w brytyjskim wywiadzie za zwalczanie niemieckiej penetracji wywiadowczej na terenie Polski.

Tego Sikorskiego nigdy nie mordował.

Czyli patrząc na te tajne służby brytyjskie, to możemy jednoznacznie stwierdzić, że mamy dokumentację MI5 i ona w żaden sposób nie dotyczy Sikorskiego, bo go nie dotyczyła w Gibraltarze.

było zaniepokojone ewentualnymi groźbami oficerów piłsudczykowskich na terenie Wielkiej Brytanii, Polaków, którzy też nam różne opinie wrogie Sikorskiemu wygłaszali w 1941-1942 roku i Brytyjczycy poprosili, żeby Polacy sami zwiększyli ochronę Sikorskiego, tą zewnętrzną i też przydzielili paru dodatkowo policjantów pod tymi budynkami.

w tym podlondyńską rezydencją, gdzie Sikorski przebywał, czyli byli jak najbardziej zainteresowani w tym, żeby on pozostał cały i żywy.

Ale oczywiście są też przypadki, gdzie możemy być krytyczni, chociaż one nie dotyczą Sikorskiego, gdzie jeszcze raz podkreślę, ta dokumentacja jest raczej w miarę kompletna.

jakieś pogłoski, że tutaj Brytyjczycy utajnili wczoraj akt o śmierci Sikorskiego na kolejne 50 czy 100 lat i trzymają jej tam w jakichś szafach pancernych, no to wypowiada to osoba, która w ogóle nie ma pojęcia o czym mówi.

No i cóż, o archiwach brytyjskich i o śmierci Władysława Sikorskiego, która jak się okazuje nie jest aż tak tajemnicza, choć nie wszystko wiemy.