Mentionsy
Z nieludzkiej ziemi. Ewakuacja Armii Andersa ze Związku Sowieckiego
24 marca 1942 r. rozpoczął się pierwszy etap ewakuacji Polskich Sił Zbrojnych w Związku Sowieckim. Od decyzji Józefa Stalina, do rozpoczęcia ewakuacji minęło zaledwie 6 dni. Generał Władysław Anders i jego podwładni sprostali zadaniu. Do listopada 1942 r. wysłano do Iranu ponad 115 tys. osób, z czego 37 tys. to cywile, w tym dzieci. W tym odcinku podcastu historycznego „1000 lat. Prześwietlenie” spróbujemy prześwietlić kulisy tych wydarzeń. Czy ewakuacja polskiej armii i cywili była jedynym wyjściem? Jak udało się przewieźć ponad 100 tys. osób do Iranu? Jak uchodźców przyjęła miejscowa ludność? Powiemy też o dalszej drodze cywili, którzy trafili m.in. do Indii, Nowej Zelandii, czy Afryki. Rozmówcą Łukasza Starowieyskiego w tej audycji był Grzegorz Rutkowski, historyk pracujący w Dziale Programowym Wystawy Stałej Muzeum Historii Polski. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Podcast zrealizowano w ramach zadania: kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego - Portal Historyczny Dzieje.pl
Szukaj w treści odcinka
Zwłaszcza, że na progu tej śmierci znajduje się dużo więcej osób, bo przecież tak naprawdę większość ludzi, a zwłaszcza ludności cywilnej, cierpiała choroby, o czym będzie jeszcze za chwilę, jak powiem o tym, w jakim stanie wielu uchodźców, trzeba ich tak nazwać, dojechało do Iranu.
1941 roku i wówczas w trakcie tych rozmów podnoszono kwestię bardzo ciężkiego położenia polskich jednostek i polskich cywili i wtedy generał Sikorski właśnie stwierdził, że istniałaby przecież szansa, żeby polskie oddziały zostały przerzucone do Iranu.
42 roku, 11 marca Winston Churchill zaproponował generałowi Sikorskiemu, aby oddziały polskiej siły zbrojnej w Związku Sowieckim zostały przyewakuowane do Iranu.
Czas i także zorganizowanie tego po stronie Iranu.
Też wyjaśniając kontekst, Iran był w tym momencie państwem...
Po prostu okupowany, północna część Iranu była okupowana przez Sowietów, a południowa była okupowana przez Brytyjczyków.
To chodziło o to, żeby Iran
Tam prowadziły bardzo ważne szlaki zaopatrzeniowe, więc ponieważ Iran pod naciskiem dyplomatycznym nie zgodził się, żeby zgłosić swój akcyzm do aliantów, po prostu znalazł się pod kontrolą aliantów i te wojska wyszły dopiero w 1946 roku.
Jeżeli by nawet w Iranie miała wymrzeć część ludzi, tutaj na pewno wymrą wszyscy.
W Persji, przepraszam, w Iranie, bo od końcówki lat 30 Persja zmieniła swój nazwę na Iran.
Natomiast z punktu widzenia polskich cywilów, że polskich żołnierzy, nawet ta ciężka sytuacja w Iranie, bo nie było lepsza niż w Związku Sowieckim.
Chorzy często albo prawie na skraju śmierci głodowej, więc docierali do Iranu i tam niestety nie wszyscy z nich byli w stanie dojść do pełnej sprawności.
Więc to także odbywałoby się ze stratą dla jakości polskiego wojska ewakuowanego do Iranu.
A my teraz, za chwilę, udamy się do Iranu, do tego miejsca, gdzie polscy uchodźcy się przemieścili, czy zostali przemieszczeni.
Przystanek Iran.
W krótkim czasie w Iranie znalazło się ponad 100 tysięcy uchodźców, tak chyba ich trzeba nazwać, pamiętając o niuansach i o tym, że dużą część stanowili tu żołnierze, to nawet oni są w pewnym sensie uchodźcami.
Jak czytamy fragmenty wspomnień, to choć może w Iranie nie było idealnych warunków, bo straszny tłok, bo gorąco, problemy z aprowizacją, to jednak wiele osób odbiera może tę ziemię irańską może nie jako ziemię obiecaną, ale jako ziemię ogromnej ulgi.
To jest też kwestia taka, że w momencie, kiedy fale polskich uchodźców i polskich żołnierzy znalazły się na terenie Iranu, oni jeszcze nie znaleźli się na terenie wolnym od żołnierzy Armii Czerwonej, bo północna część przecież Iranu była, jak tutaj wspomniałem, okupowana.
Stan tych naszych rodaków ewakuowanych do Iranu zdrowotny był koszmarny.
to też jeszcze bardziej obciążał ich organizm, więc mamy sytuację taką, że ten szlak uchodźczy już na tej powiedzmy w tym wolnym świecie, bo Iran możemy w ten sposób już oczywiście z pewnym cudzysłowiem nazwać
wypadków albo ciężkich warunków w samym Iranie, tylko po prostu już nie były w stanie, pomimo tej pomocy, która by została im zaoferowana, dojść do siebie, lecz także pamiętając, że z punktu widzenia warunków w Związku Sowieckim, warunki w Iranie, jakie zorganizowali Persowie oraz Brytyjczycy, także dzięki pomocy amerykańskiej,
Natomiast postawa Iranu i ludności irańskiej była pozytywna.
Więc tutaj władze Iranu, też możemy uznać, że Iran mógł traktować tych uchodźców jako zło konieczne.
Dość powiedzieć, że przecież mamy sytuację jeszcze sprzed roku niespełna, z punktu widzenia oczywiście Iranu.
Natomiast pomimo tego tutaj nawet szach Iranu, Mahmet Rıza Pahlavi, który też zastąpił brata, który znajdował się przecież w areszcie domowym,
Ostatnie odcinki
-
Czerwiec 1976. Początek końca PRL?
18.06.2026 14:00
-
Marionetka czy król? Rządy Stanisława Augusta P...
11.06.2026 14:00
-
Jak wyglądały wakacje w PRL?
04.06.2026 14:00
-
Początki króla Stanisława Augusta Poniatowskieg...
28.05.2026 14:00
-
II RP pod francuskim parasolem. Francja i Pols...
21.05.2026 14:00
-
Zamach stanu Piłsudskiego. Przewrót majowy i rz...
14.05.2026 14:00
-
Telefon - historia rewolucyjnego wynalazku
07.05.2026 14:00
-
Rewolucja informacyjna. Wynalezienie druku i hi...
07.05.2026 07:38
-
Katastrofa jądrowa w Czarnobylu. Wybuch elektro...
23.04.2026 14:00
-
Tolerancja religijna w Rzeczpospolitej. Państwo...
16.04.2026 14:00