Mentionsy
Z nieludzkiej ziemi. Ewakuacja Armii Andersa ze Związku Sowieckiego
24 marca 1942 r. rozpoczął się pierwszy etap ewakuacji Polskich Sił Zbrojnych w Związku Sowieckim. Od decyzji Józefa Stalina, do rozpoczęcia ewakuacji minęło zaledwie 6 dni. Generał Władysław Anders i jego podwładni sprostali zadaniu. Do listopada 1942 r. wysłano do Iranu ponad 115 tys. osób, z czego 37 tys. to cywile, w tym dzieci. W tym odcinku podcastu historycznego „1000 lat. Prześwietlenie” spróbujemy prześwietlić kulisy tych wydarzeń. Czy ewakuacja polskiej armii i cywili była jedynym wyjściem? Jak udało się przewieźć ponad 100 tys. osób do Iranu? Jak uchodźców przyjęła miejscowa ludność? Powiemy też o dalszej drodze cywili, którzy trafili m.in. do Indii, Nowej Zelandii, czy Afryki. Rozmówcą Łukasza Starowieyskiego w tej audycji był Grzegorz Rutkowski, historyk pracujący w Dziale Programowym Wystawy Stałej Muzeum Historii Polski. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Podcast zrealizowano w ramach zadania: kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego - Portal Historyczny Dzieje.pl
Szukaj w treści odcinka
Ewakuacja armii Andersa ze Związku Sowieckiego.
Ponad 100 tysięcy taką rzeszę ludzi udało się w sumie wyprowadzić ze Związku Sowieckiego wraz z ewakuacją armii Andersa.
Czy była możliwa jakaś inna droga niż ewakuacja tej armii ze Związku Sowieckiego?
Cel istnienia polskich sił zbrojnych w Związku Sowieckim, a druga to było położenie cywili oraz także żołnierzy w tejże armii.
Polskie Siły Zbrojne w Związku Sowieckim miały tworzyć oddziały, które miały walczyć podporządkowane, operacyjne u boku Armii Czerwonej i tym samym lepiej zabezpieczać interesy państwa polskiego, czyli mielibyśmy formacje polskie uznające legalne władze Rzeczypospolitej, które walczyłyby u boku zachodnich aliantów oraz także u boku Związku Sowieckiego.
Politycznie pozostanie w Związku Sowieckim oddziałów Polski stwarzało pewne korzyści natury politycznej, natomiast z punktu widzenia logistyki, pytowania ludzi i też ogromu strat sprawiałoby to, że większość tych ludzi po prostu by zginęła albo zmarła w wyniku chorób bądź w wyniku głodu.
Chodziło tutaj o Polaków, którzy znaleźli się na terenie Związku Sowieckiego.
w odtajnionych dokumentach sowieckich znalazło się bądź na zesłaniu, przymusowym osiedleniu w Związku Sowieckim, na tak zwanej Syberii, a także w Kazachstanie, a 100 tysięcy obywateli Rzeczpospolitej trafiło do więzień i kilkadziesiąt tysięcy z nich znalazło się w łagrach.
Więc normalizując stosunki ze Związkiem Sowieckim, na mocy właśnie porozumienia Sikorski-Majski, ono jest od nazwisk ambasadora Związku Sowieckiego przy Wielkiej Brytanii oraz premiera i naczelnego wodza Władysława Sikorskiego.
Generał Władysław Ander został mianowany dowódcą Polskich Sił Zbrojnych w Związku Sowieckim.
Bo najczęściej wyobraźmy sobie sytuację taką, że mamy rejony takie jak wschodnie rubieże Imperium Sowieckiego, czyli na przykład taka Kołyma.
Ta informacja, która niekiedy też docierała wiele miesiące, miesięcy po jej faktycznym ogłoszeniu, a zapewne do niektórych łagrów, łagrupunktów po prostu nie dotarła, do momentu ewakuacji armii Andersa ze Związku Sowieckiego,
I tutaj było wspomniane moment, kiedy zapadła decyzja o przebazowaniu jednostek, jednostek polskich w kierunku południowo-wschodnim, czyli wizyta generała Sikorskiego w Związku Sowieckim, czyli grudzień.
Tam odbudowały się, tam się przeszkoliły i wróciły do Związku Sowieckiego.
42 roku, 11 marca Winston Churchill zaproponował generałowi Sikorskiemu, aby oddziały polskiej siły zbrojnej w Związku Sowieckim zostały przyewakuowane do Iranu.
żołnierz polski mógł po prostu się w wielu operacjach wykrwawiać i po prostu nie wiemy, czy z tych Polaków w Związku Sowieckim zdolnych do noszenia broni ktokolwiek by mógł przetrwać.
On miał zabrać sieroty, polskie sieroty z sierocińców w Związku Sowieckim.
w Związku Sowieckim, pomimo, że większość żołnierzy wziętych do niewoli w 1939 roku jest wypuszczana, znamy oczywiście tragiczny los oficerów zbrodni katyjskiej, ale też część żołnierzy, podoficerów, około bodaj 25 tysięcy, jest internowana i znajduje się w obozach pracy przymusowej, które mają troszeczkę inny status, jak...
I tak warunki są o niebo lepsze jak w Związku Sowieckim, ale dla nich jest to kryzys, widmo kryzysu humanitarnego.
Natomiast z punktu widzenia polskich cywilów, że polskich żołnierzy, nawet ta ciężka sytuacja w Iranie, bo nie było lepsza niż w Związku Sowieckim.
Ponieważ przez port wówczas Krasnowodzku, teraz to jest Turkmenbasha, tak zmieniło się po rozpadzie Związku Sowieckiego nazwę to miasto, statkami przez Morze Kaspijskie polscy żołnierze i polscy cywile na bardzo słoczonych statkach byli transportowani do portu w Pachlewi.
Znaczy granice Związku Sowieckiego.
Tak, Związku Sowieckiego dla obywateli polskich.
Z jednej strony naturalnie kwestii czysto wizerunkowych, kwestii gospodarczych, bo przecież na systemie Guagu opierała się gospodarka Związku Sowieckiego.
I znowu, to był pragmatyzm Związku Sowieckiego, bo najchętniej od razu te jednostki by wysyłali po prostu niedoszkolone na front, niedoposażone, tak jak wysyłali swoich obywateli.
A to był akurat okres, w którym za bardzo nie chciał opuszczać albo decydować się na jakąś dalszą podróż poza granicę Związku Sowieckiego.
Żołnierzy i cywilów, chłodców, którzy wydostali się ze Związku Sowieckiego.
wypadków albo ciężkich warunków w samym Iranie, tylko po prostu już nie były w stanie, pomimo tej pomocy, która by została im zaoferowana, dojść do siebie, lecz także pamiętając, że z punktu widzenia warunków w Związku Sowieckim, warunki w Iranie, jakie zorganizowali Persowie oraz Brytyjczycy, także dzięki pomocy amerykańskiej,
było niebelepsze jak w Związku Sowieckim, ale one nadal z punktu widzenia właśnie tego świata zachodniego, to nie były warunki optymalne.
Z drugiej strony teści przybysze ze Związku Sowieckiego byli nietypowi, u zupełnie innego wyznania, zupełnie wyglądający, więc to była konfrontacja wręcz cywilizacji.
W Polsce to mniej więcej funkcjonuje w ten sposób, że Armia Andersa to jest taki troszeczkę monolit, że to co wyszło ze Związku Sowieckiego to tylko to zmieniało nazwę, czyli najpierw Polskie Siły Zbrojne w Związku Sowieckim, później Armia Polska na wschodzie, drugi korpus i cały czas jest to samo.
I tutaj ogromny dług wdzięczności mają Polacy, którzy wyszli ze Związku Sowieckiego względem wspólnoty brytyjskiej, czyli na przykład Nowej Zelandii, Australii,
też się kształci, więc zostają na Bliskim Wschodzie i to coś powiedzieć, że właściwie do lat 40., 50. na Bliskim Wschodzie znajdują się pewne enklawy społeczności polskie, które funkcjonują, które są jeszcze taką pozostałością po tej powiedzmy części cywilnej związanej z tą administracją wojskową, która znajduje się na tamtym terenie, ponieważ w Związku Sowieckiego
można powiedzieć, jak dużo ludzi, którzy mogliby się ewakuować, zostało w ówczesnych granicach Związku Sowieckiego.
Władze polskie szacowały, że w dobie tej drugiej ewakuacji, że jeszcze powiedzmy w orbicie władz polskich w Związku Sowieckim znajduje się jeszcze kilkaset tysięcy polskich obywateli.
Bo to też, żeby była jasność, to nie było też momentu takiego, że po ewakuacji było od razu wiadomo, że granice Związku Sowieckiego już są dla Polaków zamknięte.
To też ta pętla coraz bardziej się zacieśniała takim momentem zmiany nastawienia Związku Sowieckiego takim już widocznym, dość takim namacalnym.
Polska utrzymywała relacje i była sojusznikiem Związku Sowieckiego i to coraz bardziej się zacieśniało, zacieśniało.
Ponownie uznano ich za obywateli Związku Sowieckiego.
Podobne nadanie obywatelstwa sowieckiego nie oznacza, że chociażby po wojnie oni będą mogli wrócić do Polski.
Ostatnie odcinki
-
Czy bitwa pod Wiedniem była błędem? Jan III Sob...
29.01.2026 15:00
-
Niekorzystne sojusze i zdrada magnatów? Sobiesk...
22.01.2026 18:00
-
Pierwszy kryzys klimatyczny? Mała epoka lodowco...
15.01.2026 18:00
-
Czy Jan Sobieski był ratunkiem dla Rzeczpospoli...
08.01.2026 18:00
-
Jan Sobieski. Cienie młodości — ambicja i klęsk...
01.01.2026 18:00
-
Wojsko na ulicach. Polska 1981 między strachem ...
18.12.2025 18:00
-
Jak komunistyczna partia zniewoliła Polskę?
11.12.2025 18:00
-
Koniec węgla? Jego polska historia
04.12.2025 18:00
-
Rosyjski kolonializm, czyli podbój bez mapy?
27.11.2025 18:00
-
Krzyżacy przejmują Gdańsk. Nowe rozdanie
20.11.2025 18:00