Mentionsy
1. O KSIĄŻKACH // SZERSZEŃ // HERBICH // Nowoczesny duch bez nowoczesnego państwa
W pierwszym odcinku nowego cyklu podcastów „O książkach” Natalia Szerszeń rozmawia z dr. Tomaszem Herbichem o jego najnowszej książce „Nowoczesny duch bez nowoczesnego państwa”. Zwykle myślimy o nowoczesności jako dziele sprawnej państwowej administracji. A jednak polskie doświadczenie XIX wieku zdaje się podważać ten oczywisty związek. Czy nowoczesny naród może powstać bez własnego państwa? Premiera odcinka 10 czerwca 2026 o godz. 20.00!
W pierwszym odcinku podcastu „O książkach” Natalia Szerszeń i dr Tomasz Herbich rozmawiają o książce „Nowoczesny duch bez nowoczesnego państwa”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Teologii Politycznej.
Kiedy i dlaczego polscy myśliciele zaczęli poszukiwać nowoczesności poza państwem? Czy brak politycznej suwerenności musi oznaczać wykluczenie z dziejów nowoczesności? Jak polscy filozofowie rozumieli „nowoczesnego ducha” i dlaczego przypisywali kulturze oraz wyobraźni rolę zwykle zarezerwowaną dla instytucji politycznych? Co Maurycy Mochnacki wniósł do polskiej refleksji narodowej, jak Adam Mickiewicz próbował opisać przyszłość narodu pozbawionego własnej państwowości i w jaki sposób polscy filozofowie odpowiadali na wyzwanie rzucone przez Hegla?
Na wszystkie te pytania Natalia Szerszeń szukała odpowiedzi w rozmowie z Tomaszem Herbichem wokół jego najnowszej książki Nowoczesny duch bez nowoczesnego państwa wydanej nakładem Teologii Politycznej (Warszawa 2025).
Premiera podcastu 10 czerwca 2026 o godzinie !
Rozdziały (8)
Natalia Szerszeń przedstawia swojego gościa, Tomasz Herbicha, autora książki Nowoczesny duch bez nowoczesnego państwa, i omawiają definicje nowoczesności i nowoczesnego ducha.
Tomasz Herbich omawia nowoczesność jako koncept, który wiąże się z silną centralną władzą i liberalnymi instytucjami, a także nowoczesny duch jako koncept, który powstaje w sytuacji braku państwa.
Tomasz Herbich omawia, jak Polacy tworzyli nowoczesność w sytuacji braku własnego państwa, a także wpływy teorii politycznej na kształtowanie się nowoczesnych tożsamości narodowych.
Tomasz Herbich omawia koncepcję Mochnackiego o narodzie jako konsekwencji filozofii Schellinga i Fichtego, a także wpływy tej koncepcji na kształtowanie się nowoczesnej polskości.
Rozmowa skupia się na koncepcji mesjanizmu jako filozoficznego pojęcia, które wpływa na rozumienie narodu polskiego jako wspólnoty teleologicznej, a nie etnicznej. Autorzy omawiają wpływ romantyzmu na kształtowanie tożsamości polskiej i role różnych filozofów, takich jak Mickiewicz, Libelt, Górowski, w tej koncepcji.
Kapitulacja skupia się na koncepcji solidarności jako pozapaństwowej i pozapolitycznej wspólnoty, a także na holizmie w polskiej myśli, szczególnie w pracy Abramowskiego. Autorzy omawiają wpływ romantyzmu na te koncepcje i ich zastosowanie w kontekście polskiej sytuacji historycznej.
Autor omawia zagadnienie ciągłości polskiej kultury umysłowej i jej znaczenie dla tożsamości narodowej.
Autor analizuje konцепcję nowoczesnego ducha polskiego, jego relację z filozofią niemiecką i znaczenie wyobraźni dla polskiej kultury.
Szukaj w treści odcinka
Jeśli zakładamy, że filozofia rodzi się ze zdziwienia, to z całą pewnością filozofia narodu mochnackiego rodzi się ze zdziwienia tym prostym faktem, że dalej istniejemy.
Świadomego filozoficznego wyraziciela, moim zdaniem powinniśmy uznać Maurycego Mochnackiego z jego tekstem o literaturze polskiej w wieku XIX, gdzie on oczywiście buduje na podstawach filozoficznych zaczerpniętych z filozofii Schellinga i Fichtego.
Przede wszystkim Schellinga tę koncepcję narodu i to jest koncepcja narodu, która zakłada, że warunkiem istnienia narodu w dziejach jest to, aby uzyskał on pewien, no uznanie samego siebie w jestestwie swoim, będzie pisał Mochnacki dokładnie, no czyli pewien rodzaj samoświadomości.
Które na przykład literackich przykładowo, gdy widzi, że on jako pewien podmiot zbiorowy w tej grupie wyobrażeń kulturowych, na przykład wyrażających się choćby w dziełach literackich, czy w ogóle w całym kształcie piśmiennictwa, bo oczywiście koncepcja literatury mochnackiej jest szeroka.
I wtedy, gdy w wyniku tego procesu samouprzedmiotowienia on zaczyna istnieć dla samego siebie jako przedmiot, to jest oczywiście bardzo mocno związane z... Tutaj Mochnacki bardzo wyraźnie pracuje na pewnych kategoriach zaczerpniętych z takiej filozofii podmiotu, którą moglibyśmy powiązać właśnie z Fichte'em czy z Schellingiem.
I właśnie Mochnackiemu poświęcasz wiele uwagi w swojej książce.
Tak, ja bym nawet powiedział jeszcze więcej, to znaczy sam Mochnacki oczywiście daje pewien impuls, to jest jakby istotne, znaczy też ważne jest to, żeby nasi słuchacze mieli świadomość tego, że oczywiście Mochnacki znajduje się w pewnym sensie, oczywiście to jest szkolna periodyzacja, ale ta szkolna periodyzacja ma bardzo głębokie podstawy, on znajduje się na pograniczu dwóch epok, to znaczy
Tej epoki, którą możemy określać filozofii polskiej okresu przedlistopadowego, ona rządzi się trochę własnymi prawami różnymi, nieco od tej, która będzie dominowała filozofii polskiego okresu międzypowstaniowego, gdzie oczywiście doświadczenie powstania listopadowego, tego momentu, w którym naród, zobaczmy, to jest bardzo istotne, Mochnacki w pismach z okresu powstania listopadowego będzie umywał powstanie listopadowo jako taki moment, w którym naród gdzieś zawieszony między bytem a zagładą,
Tak, to prawda, ale z drugiej strony też fakt i to jakby fascynuje Mochnackiego, że Polacy byli w stanie pozostać narodem nie mającym własnego państwa.
Jeśli zakładamy, że filozofia rodzi się ze zdziwienia, to z całą pewnością filozofia narodu mochnackiego rodzi się ze zdziwienia tym prostym faktem, że dalej istniejemy.
Natomiast twórcy tacy jak Mochnacki, Górowski, Mickiewicz, Libelt i tak dalej i tak dalej, oni żyją z takim przeświadczeniem, że oni muszą uzasadnić własne istnienie
To znaczy Adam Górowski jest tak samo jak Maurycy Mochnacki, o którym wspomnieliśmy, polskim bohaterem narodowym, który walczył w Powstaniu Listopadowym.
Ostatnie odcinki
-
1. O KSIĄŻKACH // SZERSZEŃ // HERBICH // Nowocz...
10.06.2026 18:00
-
25. STRACHOWSKI // KASPEROWICZ: Czy historia sz...
03.06.2026 18:20
-
Krzysztof Kieślowski. Intuicja, los, transcende...
01.06.2026 11:50
-
24. STRACHOWSKI // KASPEROWICZ: Czym naprawdę z...
27.05.2026 18:00
-
1. HERBICH // KITA // Czy świat skręca w prawo?
20.05.2026 18:00
-
23. STRACHOWSKI // JASINA: Dlaczego Polacy nie ...
13.05.2026 18:00
-
22. STRACHOWSKI // JASINA: Dlaczego Polacy nie ...
06.05.2026 18:00
-
Protokół uzasadniania. Wokół myśli J. Habermasa...
04.05.2026 11:11
-
4. CZAJKOWSKA // GOŁĘBIOWSKI: Antoni Lange. Rea...
29.04.2026 18:00
-
Świat bez złudzeń. Spotkanie wokół książki Vitt...
27.04.2026 11:52