Mentionsy

Poglądów Stanisława Orzechowskiego, także jego tożsamości, znaczenia tej postaci dla polskiej kultury umysłowej i literatury tamtego okresu porozmawiam z doktorem Jakubem Wolakiem, reprezentującym Polską Akademię Nauk, a także związanym z Kronosem i z Rocznikiem Historii Filozofii Polskiej.

Zacznijmy od próby zidentyfikowania pozycji ideowej Orzechowskiego na tle ówczesnych XVI-wiecznych sporów i od próby zidentyfikowania tego, co go w jakiś sposób wyróżnia na tle jego stulecia.

Jeśli chodzi o tożsamość ideową Stanisława Orzechowskiego to jest ona niezwykle trudna do ustalenia.

Wybitność Orzechowskiego jest w zasadzie niewątpliwa.

Rodzina Orzechowskiego pochodziła z ziemi przemyskiej, spod Przemyśla, czyli z Rusi Czerwonej włączonej do Korony w połowie XIV wieku, jakieś 150 lat przed tym, kiedy on przyszedł na świat, czyli w 1513 roku.

Matka Orzechowskiego była z rodziny kleru prawosławnego.

Widzimy, w jaki sposób na Orzechowskiego powołuje się przykładowo już w drugiej połowie XVII wieku Andrzej Maksymilian Fredro.

I są dobre powody do przypuszczania, że przykładowo ta słynna identyfikacja etniczna Orzechowskiego, etniczno-narodowa, która stała się w zasadzie pewnym szlagwortem, czyli natione polonus genteroxolanus, narodu polskiego a rodu rusińskiego.

Jego pisma polityczne i to, o czym wspomniałeś już, czyli bardzo wyraźnie ich dwupoziomowy charakter, to znaczy to, że można je czytać zarazem jako teksty popularne, jak i jako teksty, które zawierają pewne bardzo skomplikowane konstrukcje tworzone przez Orzechowskiego.

Z czego wynika ta tak konsekwentnie niechętna reformacji postawa Orzechowskiego?

Tak, Orzechowski wadzi się z Kościołem, natomiast myślę, że to, co widzimy we wszystkich pismach Orzechowskiego, to jest to, że on uznaje hierarchię kościelną i że dla niego najważniejszym pryncypiem jest pryncypium hierarchiczne.

Tadeusz Sinko w świetnym studium, bardzo naukowym studium filologicznym wykazał, że u Orzechowskiego przeważa wpływ Demosthenesa nad Cycyronem, co w zasadzie jest ewenementem.

A Modrzewski, o którym wspomniałeś, tym się od Orzechowskiego różni.

Potem, jak czytamy te najważniejsze teksty Orzechowskiego, dialog,

Zestawienie Orzechowskiego z Modrzewskim jest w pewnym sensie dziełem legendy, no i także dziełem historyków filozofii, którzy potrzebują takich zestawień.

Natomiast to nie jest bardzo istotny element życia Orzechowskiego, tak bym powiedział.

Myślę, że z Orzechowskiego akurat był żaden demokrata, ale też nie powiedziałbym, że był teokratą.

Powiedzieliśmy już o tym kontekście politycznym najważniejszych pism Orzechowskiego, takich jak Dialog, takich jak Queen Kungs, czyli o sejmach egzekucyjnych i o to, o co w tych sporach chodziło.

Teraz skoncentrujmy się na samych tych pismach i na tym, co w tych pismach Orzechowskiego odnajdujemy.

Jakie odnajdujemy tam coś, co starasz się badać, czyli oryginalną teologię polityczną Orzechowskiego?

Wierzby upadku są obecne w pismach Orzechowskiego już parę lat, co najmniej zanim te dialogi napisał.

To jest wzór Korony Polskiej na cynku wystawiony przez Stanisława Orzechowskiego-Okrzyca z przemyskiej ziemię i za kolędę posłom koronnym do Warszawy na nowe lato roku pańskiego 1564 posłany.

Skupię się na Queen-Kungsie, bo Queen-Kungs jest rozwinięciem dialogu i jest w mojej ocenie najważniejszym pismem Orzechowskiego.

Profesor Steffen Huber nazwał Orzechowskiego

Z Nowego Testamentu to on głównie cytuje List do Hebrajczyków, który jest też bardzo istotny dla teologii politycznej, bo to jest problem centralny dla Orzechowskiego, czyli Transfaccio sacerdoti.