Mentionsy
274. Szach-mat: Irańska rewolucja i bezradni Amerykanie
Wracamy do burzliwej historii relacji USA z Iranem - dziś opowiemy o jednej z największych katastrof amerykańskiej polityki zagranicznej drugiej połowy XX wieku, czyli o irańskiej rewolucji i upadku dynastii Pahlavich.
Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski
W sylwestra 1977 roku prezydent Jimmy Carter odwiedzał Teheran i wychwalał Iran jako „wyspę stabilności w jednym z najburzliwszych rejonów świata”. Reżim szacha Mohammeda Rezy dostarczał Stanom Zjednoczonym ropę i wydawał bajońskie sumy na zakup amerykańskiego uzbrojenia, a CIA donosiła, że sytuacja jest stabilna i „w najbliższej przyszłości nie będzie żadnej zmiany w irańskiej polityce”. Dlaczego zatem tydzień później wybuchły protesty i przekształciły się w rewolucję, która po zaledwie roku zmiotła szacha z planszy, a do rządów wyniosła ajatollaha Chomeiniego?
Jak to możliwe, że CIA, która zdaniem irańskiej ulicy kontrolowała nie tylko szacha, ale i wszystko, co działo się w kraju, w rzeczywistości nie miała o niczym pojęcia? Dlaczego szach uważał, że CIA spiskuje przeciwko niemu, ale równocześnie był przekonany, że Amerykanie mają sekretny plan, żeby go ocalić? Jak do tego doszło, że Departament Stanu prowadził inną politykę, niż doradca ds. bezpieczeństwa narodowego, Zbigniew Brzeziński?
Posłuchajcie o królu królów, który stał się „odwróconym Midasem”; o „białej rewolucji” i „czerwono-czarnym sojuszu” oraz o „specjalnej relacji”, w której obie strony grały nieczysto. Do tego Orson Welles, Jan Maria Rokita, pieczone pawie prosto z Paryża, tony martwych węży i skorpionów oraz gulasz w papierowym talerzyku.
Szukaj w treści odcinka
Dokonywały i to są naprawdę fascynujące historie, które mówią nie tylko o Iranie, no bo siłą rzeczy musimy opowiedzieć trochę o kontekście, choć tu nie pretendujemy do miana iranistów, ale one pokazują także i sprawność niekiedy CIA, jak w tym odcinku o roku 1953, gdzie udało się przeprowadzić zamach stanu.
Ale również Departament Stanu.
Z których część dochodów trafiała do firm amerykańskich, bo po tym całym przewrocie wcześniej dominowali Brytyjczycy i to oni zgarniali większość zarobków, a po tym jak CIA pomogło utrzymać szacha przy władzy i oddalić reformy, no to Amerykanie również uzyskali kawałek tego ogromnego tortu.
Ale dzięki porozumieniu z 1954 roku większy odsetek zysków z ropy naftowej zaczął płynąć do samego Iranu.
Rzeczywiście założona przez generała Herberta Schwarzkopfa, który brał udział w operacji Ajax, czyli tej z 1953 roku, a później szkolił pierwszych agentów Zawaku.
Sawak aresztował Khomeiniego i na to wybuchły protesty ludzi, zostały krwawo stłumione, ale Khomeini przebywający w areszcie nie poddał się i w 1964 roku potępił Szacha znowu.
Generał Pakrawan został zdymisjonowany, bo okazał się zbyt łagodnym szefem Sawaku.
To jest postać, która wystąpiła w poprzednim odcinku.
Ale nie była to też kwitnąca demokracja i jakby ostoja liberalnego republikanizmu.
Amerykanie w związku z tym, proszę Państwa, nie tylko chwalili Szacha, ale też pompowali dużo pieniędzy w Iran i w rozwój Iranu.
To Amerykanie zaczęli Irański program atomowy, o którym też Państwo wiele słyszeli za czasów Eisenhowera w 57 roku.
Mam księcia Filipa, bo królowa Elżbieta nie zdecydowała się wziąć udziału.
Bardzo był za taką westernizacją Iranu.
Sam też mówił na przykład dobrze bardzo po angielsku, dobrze po francusku.
Ale przypomnijmy, co powiedział Szach w 1953 roku, kiedy był w Rzymie, bo uciekł z kraju.
W ogóle niewiele wiedział o swoim kraju.
Szach chciał kolejnej podwyżki cen ropy na spotkaniu OPEC w grudniu 76 roku.
I generalnie to zachowanie Forda bardzo, bardzo Szacha zdenerwowało, ale też wstrząsnęło jakby jego, wydawało mu się pewnym planem rozwoju Iranu.
Szach dokonywał na świecie miliardowych zakupów i ze wszystkich kontynentów popłynęły w kierunku Iranu statki pełne towaru.
No, ale jeżeli chcesz dokonać skoku takiego w nowoczesność, to nie możesz zaczynać budowy domu od dachu.
Trudno jest dokonać tak wielkiego skoku w tak krótkim czasie z tak niskiego poziomu.
Wzrosło bezrobocie, rosła wściekłość ludu.
Podobno pytał też w językach lokalnych, czyli jak jechał do Krakowa, to pytał po polsku, jak jeździł do Słowenii, to pytał po słoweńsku.
Na ryszach tego wszystkiego, proszę Państwa, nie widział, bo on się poruszał helikopterem od pałacu do pałacu.
Jeszcze jak jest taka sytuacja, w której ludzie się bogacą, mają większe ambicje, no to i one nie znajdują ujścia, bo nie ma jakiejś drogi awansu.
Ostatnie odcinki
-
285. Iran-Contras. Afera, która nie zatopiła Ro...
13.06.2026 05:00
-
284. Amerykanie kontra AI: nowy luddyzm czy rea...
06.06.2026 04:00
-
283. "Kasa kompensat dla kretynów", czyli Trump...
30.05.2026 05:00
-
282. Święty George, czyli dalsze losy George’a ...
23.05.2026 05:00
-
281. Wybierzmy sobie wyborców, czyli wielka woj...
16.05.2026 05:00
-
280. Geniusz czy bohater z przypadku? George Wa...
09.05.2026 05:00
-
279. "Żyjemy w szalonym świecie", czyli kolejna...
02.05.2026 05:00
-
SILNE, AMERYKAŃSKIE. Czyli jakie są instytucje ...
29.04.2026 17:30
-
278. "Ameryka wzięta do niewoli". 444 dni kryzy...
25.04.2026 05:00
-
277. Zakłady o wszystko, czyli epidemia "kasyno...
18.04.2026 05:00