Mentionsy

Podkast amerykański
Podkast amerykański
25.04.2026 05:00

278. "Ameryka wzięta do niewoli". 444 dni kryzysu zakładników w Iranie

Naszą opowieść o relacjach amerykańsko-irańskich zakończyliśmy w momencie ucieczki szacha Mohammeda Rezy Pahlawiego, który opuścił ogarniętą rewolucją ojczyznę. Administracja Jimmy’ego Cartera liczyła na to, że zdoła utrzymać dobre stosunki z nowym rządem Iranu - w którym ważną rolę odgrywał wyedukowany w Stanach Zjednoczonych Ebrahim Yazdi - a ajatollah Chomejni pozostanie jedynie przywódcą duchowym, kimś w rodzaju Gandhiego. Szybko jednak okazało się, że to płonne nadzieje - już 14 lutego 1979 roku grupa antyamerykańskich demonstrantów wtargnęła do ambasady USA i tylko szybka reakcja Yazdiego pozwoliła opanować sytuację.

Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski

Carter stanął przed poważnym dylematem: co zrobić z ciężko chorym szachem, który chciał przyjechać na leczenie do Stanów Zjednoczonych. Prezydent obawiał się kolejnego ataku na ambasadę, ale w końcu uległ ciągłym namowom Zbigniewa Brzezinskiego - wspieranego przez Kissingera i Rockefellerów - i zgodził się udzielić azylu szachowi. Jego przeczucie okazało się słuszne. 4 listopada protestujący zajęli amerykańską ambasady i pojmali jej pracowników.

Opowiadamy o trwającym 444 dni kryzysie: o postawie Chomejniego, który wykorzystał sprawę zakładników, żeby wzmocnić swoją pozycję i skonsolidować teokratyczny reżim i o niezdecydowaniu Cartera, który opierał się wezwaniom Brzezinskiego do zdecydowanego, wojskowego działania i próbował ciągłych negocjacji, ale ostatecznie zgodził się na nieudaną misję ratunkową - a katastrofa operacji Eagle Claw przypieczętowała jego reputację jako przegrywa i przyczyniła się do wygranej Ronalda Reagana. Który w sprawie zakładników też może miał coś na sumieniu.

A do tego: żółte wstążki, film science-fiction „Argo”, studentka „Mary”, emisariusz ze sztucznymi wąsami i program telewizyjny stacji ABC „Nightline”, który przyczynił się do utrwalenia narracji, że oto cała Ameryka została „wzięta w niewolę”.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 38 wyników dla "CIA"

Kryzysu zakładników w Iranie, hostage crisis, kiedy to 4 listopada 1979 roku, dokładnie rok przed wyborami ówczesnymi prezydenckimi, doszło do zajęcia ambasady amerykańskiej w Teheranie i porwania czy zatrzymania pracujących tam dyplomatów i innego personelu.

No, ale zanim dojdziemy do listopada, ja bym chciał zacząć jeszcze od lutego 1979 roku.

I Betringo nie zdradzał się za bardzo z tym, że zna farsi, żeby nie uznano go za agenta CIA, dlatego że w społeczeństwie irańskim było takie przekonanie, że jeśli już jakiś Amerykanin zna lokalny język, to na pewno jest agentem CIA, a z nimi chciano by się obchodzić najgorzej.

O co, jak już mówiliśmy państwu, zawsze obwiniano CIA, dlatego że przeciwnicy szacha uważali niezgodnie z prawdą, jak już wiecie państwo z poprzednich odcinków, że CIA we wszystkim maczało ręce, miało pełną kontrolę nad tym, co się dzieje, sterowało szachem, no i w ogóle wyolbrzymiano znacznie możliwości Amerykanów w stosunku do tych, jakie one były naprawdę.

Zresztą rząd Bazargana trochę nie miał wyjścia i też liczył na jakiś modus vivendi z Amerykanami.

Nawet tych, którzy protestowali przeciwko szachowi i chcieli jego odejścia, ale później liczyli na to, że powstanie jakaś republika i zapanuje w Iranie ustrój demokratyczny, to liczyli na to, że Khomeini będzie ich takim gandhim, takim patronem tej rewolucji, pozbycia się szacha i ustanowienia, oddania władzy ludowi.

I tak samo on chciał zostać

Wygnany, więc może dlatego nie chciał do RPA.

Zbigniew Brzeziński już po przyjęciu szacha spotkał się z Bazarganem i Yazdim podczas obchodów rocznicy rozpoczęcia rewolucji algierskiej.

I oni się uśmiechali na tych zdjęciach.

W związku z tym pracownicy ambasady w pewnych częściach zdołali spalić niektóre dokumenty, choć nie wszystkie.

Trochę inaczej uratowało ich CIA.

Tony Menendez, z którego gra Ben Affleck, oni byli przetrzymywani w ambasadzie kanadyjskiej, ale CIA przygotowało całą operację.

O tym jak gdyby pretekstem do podróży do Iranu dla dwójki pracowników CIA było to, że poszukują lokalizacji do kręcenia filmu z science fiction.

No całe zaplecze do tej operacji, to znaczy były plakaty tego filmu, było jakieś biuro w Los Angeles, które odbierało telefony i gdyby ktoś chciał sprawdzić, czy ten film rzeczywiście jest kręcony i ten film faktycznie miał powstać, tylko jego pomysł został zarzucony, więc to była produkcja, która nie została zrealizowana i CIA

Ale na miejscu, kiedy przyleciał do Teheranu, dowiedział się, że w trakcie podróży samolotem

Kiedy on leciał do stolicy, Khomeini zmienił zdanie i ogłosił, że ci, którzy zajęli to siedlisko korupcji, to prawdziwi patrioci.

Chociaż oni... Skoro Jimmy Carter przewidział, to oni też mogli.

Jak gdyby Stany Zjednoczone dały jej miejsce do życia, edukację, a ona była tą, no taką główną rzeczniczką właśnie ze względu na znakomitą znajomość angielskiego, główną rzeczniczką.

Brzezinski chciał, jak wiemy, ogłosić ultimatum i powiedzieć, że albo wypuścicie, albo użyjemy siły.

I ja sobie czytałem te wypowiedzi Cartera, mówił między innymi, chciałbym, aby Amerykanie wiedzieli, chcę, żeby cały świat wiedział, że nie ustaniemy w naszych wysiłkach, zastosujemy wszystkie możliwe środki, aż do czasu, kiedy każdy Amerykanin zostanie

Walter Cronkite także kończył każdy program newsowy informacją o tym, ile to dni minęło od czasu zajęcia ambasady.

Okej, ale to napędzało, jak gdyby, cały ten spór pomiędzy Irańczykami, także mieszkającymi w Stanach Zjednoczonych, na zwolennikami wzięcia takiego twardego

Balili irańskie flagi i bili demonstrantów domagających się wydania szacha, więc te napięcia rzeczywiście mocne.

A no dlatego, że już na samym początku jeden z tych helikopterów wleciał w burzę piaskową i zdecydował się nie lecieć dalej.

Zresztą podobnie zachował się, kiedy dziennikarze go pytali o to, czy nie żałuje przyjęcia szacha w Stanach Zjednoczonych.

Była to jego indywidualna decyzja i nie żałuję, ponieważ zachował się zgodnie z amerykańskimi wartościami.

Chciał udzielić pomocy medycznej szachowi.

Rzeczywiście Metrinko, jak powiedziałeś, był najgorzej traktowany, był utrzymany w izolatce, no bo uważano go za agenta CIA.

Są nawet zdjęcia widziałem w filmie dokumentalnym, bo Hamilton Jordan, żeby nie zostać rozpoznany, miał takie wąsy i okulary i tak się poruszał po Paryżu, ale misja nie zakończyła się.

To znaczy, nie tylko Gary Sick mówił, że tuż po uwolnieniu zakładników Izrael sprzedał Iranowi sprzęt wojskowy wart 300 milionów dolarów, a administracja Reagana tego nie zablokowała, chociaż mogła, co wskazuje, że mogła to być qui pro quo.

I John Connolly chciał być, z czym się zresztą nie krył, chciał być sekretarzem stanu albo obrony w administracji Reagana.

To samo miał robić William Casey, czyli szef kampanii Ronalda Reagana, który później został szefem CIA.

Nie, to najgorsze w tym wszystkim jest taka niedecyzyjność Cartera, bo takie miotanie się od ściany do ściany.

Opowiada się za interwencją zbrojną w celu odbicia zakładników.

No więc ja też się nie dziwię, że wielu Amerykanów chciało takiej zdecydowanej odpowiedzi i pokazania, że my nadal się liczymy.

A w 1988 roku Trump chciał kandydować na prezydenta już wtedy.

To ja chciałbym zakończyć ten odcinek podcastu irańskiego takim wierszykiem, który sobie kiedyś w Iranie wymyśliłem.