Mentionsy

W tym odcinku podcastu „100 milionów” rozmawiamy o książce „Im ostrzej, tym lepiej: Od i do radykalizacji” — zbiorze rozmów z osobami, które w przeszłości należały do środowisk skrajnie nacjonalistycznych, skinheadowskich i neofaszystowskich, a następnie z nich odeszły.

Gośćmi programu są autorzy publikacji: prof. Rafał Pankowski oraz dr Przemysław Witkowski. Wspólnie przyglądamy się temu, jak wygląda radykalizacja od środka: co przyciąga ludzi do ekstremistycznych grup, jakie potrzeby społeczne, psychologiczne i polityczne mogą stać za wejściem w takie środowiska oraz co sprawia, że część osób decyduje się je opuścić.

Punktem wyjścia rozmowy jest książka oparta na wywiadach prowadzonych na przestrzeni ostatnich 25 lat, z których część ukazywała się wcześniej na łamach magazynu „Nigdy Więcej”. To opowieść o różnych trajektoriach radykalizacji i deradykalizacji — o ludziach, którzy często wchodzili do skrajnych ruchów z poczuciem buntu, potrzebą godności, chęcią „naprawy świata” albo fascynacją subkulturowym stylem opartym na sile, przemocy i nadmęskości.

Rozmawiamy także o rozczarowaniu ideowym, które pojawiało się u wielu byłych radykałów: o odkryciu brutalności, hipokryzji, korupcji, nadużywania alkoholu i narkotyków w środowiskach deklarujących „czystość”, dyscyplinę i moralną wyższość. Ważnym wątkiem jest również potrzeba zadośćuczynienia — motywacja rozmówców, którzy decydują się opowiedzieć swoją historię, aby ostrzec innych przed podobną drogą.W odcinku pojawia się także szerszy kontekst historyczny i polityczny: relacje środowisk nacjonalistycznych z państwem, wątki związane z PRL-em, instrumentalne wykorzystywanie nacjonalizmu przez władzę oraz późniejszy transfer skrajnych idei do głównego nurtu debaty publicznej.

Zastanawiamy się, jak treści, które w latach 90. funkcjonowały głównie w niszowych zinach i subkulturowych obiegach, przeniknęły do współczesnej polityki, internetu i mediów społecznościowych. Mówimy o brutalizacji języka publicznego, normalizacji haseł antymigranckich, homofobicznych i antysemickich, a także o bezradności instytucji wobec mowy nienawiści i przemocy symbolicznej.

To rozmowa o radykalizacji, ale także o złudzeniach liberalnego postępu — o przekonaniu, że nacjonalizm sam zniknie, że ekstremizm pozostanie marginesem, a historia nie wróci w nowych formach.

Goście odcinka:

Rafał Pankowski — socjolog, badacz skrajnej prawicy, współtwórca Stowarzyszenia „Nigdy Więcej”.

Przemysław Witkowski — badacz ekstremizmów politycznych, publicysta i autor zajmujący się między innymi radykalizacją, nacjonalizmem i przemocą polityczną.