Mentionsy

Budują własne systemy oparte na AI, używają algorytmów do usprawniania pracy kuratorów, tworzą wystawy i przedstawienia korzystające z rzeczywistości rozszerzonej i wirtualnej oraz przy pomocy generatywnej AI odtwarzają to, co dawno w odbętach historii.

Ale przede wszystkim zastanowimy się, czy AI może pomóc sprowadzić kulturę do szerokich mas, czy pomoże nam odzyskać zniszczone dzieła kultury, czy algorytmy zaczną zarządzać zbiorami bibliotecznymi, czy do teatru zaczniemy chodzić w okularach do VR-u.

i na którym pojawimy się osobiście ze specjalnym wystąpieniem, oczywiście o AI, oraz poprowadzimy dwa panele o technologiach, które zmieniają świat kultury.

No i w końcu nieustannie też przypominamy, że z okazji setnego odcinka podcastu będziemy odpowiadać na Wasze pytania, dlatego ślicie je na naszego maila techstoriemałpa.fm albo zadawajcie je na Instagramie naszym albo Toku.

W lutym 2022 roku, czyli de facto jeszcze przed eksplozją boomu na generatywną AI, którą wywołało oczywiście pojawienie się czatu GPT,

Komisja Europejska wydała raport zatytułowany Szanse i możliwości technologii AI dla sektora kreatywnego i kulturalnego.

No po pierwsze jest to oszczędność zasobów, zwiększona optymalizacja i tutaj przykładem zastosowania jest AI, chociażby automatyczne tłumaczenie wydawanej książki na inne języki.

I tu AI może pomóc na przykład w rozpoznawaniu fałszywek obrazów albo przy decydowaniu, który scenariusz filmowy zrealizować.

Te, które zostały napisane przez generatywną AI.

No wiesz, no dobra, takich seriali, które są podobne do innych seriali, to jest bardzo dużo, co nie zawsze oznacza, że będą bardzo wtórne, bo to różnice mogą być zupełnie niewyczuwalne jeszcze dla AI.

Ale dobra, przyjmijmy, że faktycznie w ramach takiej szybszej decyzyjności AI może się przydać.

Czwarty i ostatni obszar to jest pomoc AI w tworzeniu nowej sztuki.

Objawiać ma to się chociażby we wspieraniu się AI właśnie w pisaniu scenariuszy czy układów tanecznych.

I tu też jest ciekawie, bo to nie jest ta właśnie generatywna AI, którą najczęściej widzimy, nie?

Od marca 2025 roku prowadzi taki projekt AI4Culture i tam organizuje warsztaty dla pracowników i pracowniczych sektora na przykład z tego jak za pomocą uczenia maszynowego uzupełniać metadany obiektów albo jak rozpoznawać pewne schematy i wzory na materiałach wizualnych.

Tyle, że ona podkreśla, że polskie ośrodki są wobec AI dość mocno ostrożne.

I temat AI pojawia się w naszych rozmowach, choć przyznam szczerze, że dość rzadko.

I wciąż mam takie wrażenie, że AI jest traktowana jako innowacja, ale taka trudna do oswojenia.

I kiedy myślę o zastosowaniu AI w muzeach, przychodzą mi do głowy takie dwa główne obszary.

Pierwszy to kiedy AI jest wykorzystywana do tworzenia oferty skierowanej dla odbiorców, czyli na przykład tworzenie wystaw, dzieł stworzonych lub współtworzonych przez AI.

To przykłady działań, w których AI jest takim narzędziem wspomagającym pracę kadry muzealnej.

Chodzi oczywiście o projekt, w którym AI na podstawie analizy prac Rembrandta stworzyła naprawdę zaskakujący obraz.

Tyle, że dziś używanie AI i generalnie zaawansowanych technologii w instytucjach kultury to już w ogóle nie są eksperymenty.

Co więcej, w ubiegłym roku przy użyciu AI odtworzono też głos żydówki Steli Fiedelsait, która w Warszawie przeżyła II wojnę światową.

Bo to naprawdę może robić wrażenie, ale doktor Pruszyńska wskazuje, że przy tego typu zastosowaniach AI trzeba też pamiętać o perspektywie odbiorcy i o tym, żeby muzeum opisując tego typu zastosowania pozostawało po prostu wobec tego odbiorcy fair.

To znaczy właśnie chociażby to, żeby instytucje zastanowiły się nad tym, czy podejmujemy jakieś etapy kontroli jakości, albo w jaki sposób oznaczamy, tak żeby docelowy odbiorca miał świadomość, że dzieło stworzone, które prezentujemy jest stworzone przy współpracy AI.

I na pomysł ich odtworzenia za pomocą AI, oczywiście AI wytrenowanej na sztuce Klimta, kilka lat temu wpadli wspólnie Franz Smola, to jest ekspert od właśnie dzieł Klimta.

Jakie polskie zaginione dzieło sztuki chciałabyś zobaczyć zrekonstruowane przez AI?

No ale tam finansowanie tej aplikacji upadło szybciej niż rozwinęła się AI generatywna.

Więc na razie nam pozostaje rzeczywiście wciąż szukanie tradycyjnymi metodami, często szpiegowskimi swoją drogą, tudzież odtwarzanie właśnie za pomocą AI.

To prawda, tyle że doktor Pluszyńska zwraca uwagę, że nawet przy rekonstrukcjach dzieł z udziałem AI, tam także pojawiają się zagrożenia i także trzeba to mieć w pamięci.

No w ogóle też rewitalizacja obrazów przy użyciu AI, tak?

Ona się nazywała Dream Tapestry i wykorzystywała generator grafiki dali od OpenAI do zwizualizowania snów osób odwiedzających.

Pojawić ta współpraca z OpenAI.

Natomiast ono się znajduje w specjalnie zaprojektowanym od podstaw budynku, które ma wprowadzać i oswajać mieszkańców Korei Południowej z robotami i z AI.

No więc jedna grupa krzemowych pracowników składała kopułę, inna drukowała w trzy, dwie fragmenty otaczającego krajobrazu, a w środku wszystko, co może się zamarzyć ludziom żyjącym w XXI wieku, czyli roboty Boston Dynamics, prototypy pierwszych robotów, robotyczny pies AIBO, samojeżdżące samochody, no i pewnie jeszcze w przyszłości więcej i więcej, bo coraz więcej się tego pojawia.

Hyundai Robotics, AI Systems, czy południowo-koreański gigant KT.

I to się udało wszystko osiągnąć dzięki AI.

średnicy rur stalowych, a nawet całkowitej masy użytej stali, co przyniosło klientowi, czyli Dubai Future Foundation, oszczędności do sporo oszczędności kosztów i czasu.

I wiele wcześniejszych wystaw było albo opartych o AI, albo przybliżało te technologie zwiedzającym.

Czy to jest podróż poprzez zrozumienie, jak działa AI?

Tylko, że jak ja tam byłam, to miałam takie poczucie, że te wystawy są oczywiście piękne, bardzo dopracowane, bardzo instagramowe, naprawdę takie z myślą o odwiedzającym z XXI wieku, ale jednak takie troszkę naiwne i z takim bardzo techno-optymistycznym podejściem, z takim tech-solucjonistycznym wręcz podejściem, z takim

No i od słowa do słowa, od żartu do powagi, muzeum doszło do wniosku, że to będzie wspaniały, innowacyjny pomysł na zastosowanie AI.

Ostatecznie muzealnicy potrzebowali pomocy ekspertów od IT z uniwersytetu do napisania nowych narzędzi dla AI oraz trochę ponad sześciu miesięcy, żeby nauczyć sztuczną inteligencję i wykonywać ich pracę.

I to tylko pokazuje, że wykorzystanie narzędzi, które było dostępne w 2023 roku, dzisiaj po prostu AI jest lepsza i być może miałaby mniej problemów niż tamten czat GPT.

Ale to nie jest tak, że eksperyment w Nasher był pierwszym eksperymentem, który zaprzęgnął AI do kuracji sztuki.

I to był eksperyment podczas Biennale w Bukareszcie w 2022 roku, gdzie kuratorem była AI o nazwie Jarvis.

czy tam innemu AI-owi dobrze, nie?

Tak, natomiast tutaj to była taka zabawa, muzeum, które postanowiło uwypuklić fakt, że AI wciąż nie potrafi dobrze wykonywać po prostu tej ludzkiej pracy kuratora.

Faktycznie, bo teatry przecież od lat zawsze bardzo chętnie sięgały po wszystkie nowinki technologiczne, począwszy od ikonicznego już gry Dymu i Luster, by widzów wprowadzić w wykreowane światy, aż po cyberscenografię oraz AI.

No ale to jest Londyn, ale okazuje się, że i tutaj w Polsce pod ręką w Teatrze Narodowym AI też pomaga.

No dobra, no to rozmawiałyśmy o aspektach takich bardzo wizualnych, to teraz przejdźmy do AI, która zajmuje się słowem i zajmuje się w sposób mniej ryzykowny niż pisanie, niż generowanie, bo chodzi tutaj oczywiście o biblioteki.

Biblioteki na początku były, powiedziałabym, dość mocno sceptyczne, wcale nie takie skore do stosowania AI w stosunku do swoich zbiorów, ale teraz coraz więcej z nich

Ale oczywiście najciekawsza jest ta część biblioteki, która w pełni wykorzystuje AI.

w której centrum jest story gen, czyli taka generatywna AI, która zachęca do imersyjnego storytellingu i to polega na tym, że wybiera się tam legendę albo podanie, albo jakąś historię z lokalnego folkloru i AI zmieni jej gatunek, na przykład na western albo na sci-fi.

A następnie do tej AI podłączony jest generator obrazu i na ścianach wyświetla tę opowieść, korzystając oczywiście z wygenerowanych przez AI obrazów.

Ale widzisz, nie zawsze się zdarza tak, że te zastosowania AI w bibliotekach są tak rozrywkowe, bo szkoły w Iowa, w Stanach Zjednoczonych, zastosowały sztuczną inteligencję do przeglądania księgozbiorów, żeby wycofać niektóre książki z czytelni.

Z jednej strony jest to jednak dziwne i oburzające, z drugiej strony mam taką refleksję, bardzo mało tych książek wycofano, więc albo AI słabo wyłapywała sceny seksu, albo jest w amerykańskich szkołach mało książek.

Z drugiej strony na pewno się to AI bardzo dobrze nauczy czytać o seksie.

Następne 365 dni zostanie napisane przez AI.

Ale co więcej, to jest dopiero tylko początek zastosowania AI w bibliotekach, bo są badania przeprowadzone przez Międzynarodową Federację Stowarzyszeń i Instytucji Bibliotekarskich, które wskazują, że ta branża coraz bardziej się otwiera na wdrażanie tej technologii.

chce wprowadzić niekoniecznie high-techowe, ale szkolenia ze znajomości AI dla pracowników oraz dla czytelników.

No tak, bo bez tego pewnie będzie jak z tym nieudanym kuratorem, albo jak z tym słynnym, powtarzanym zawsze, jeżeli chodzi o AI, hasłem garbage in, garbage out.

Przykładem jest choćby aplikacja mobilna w londyńskim muzeum Tate Modern, która wykorzystuje AI do tworzenia spersonalizowanych tras zwiedzania.

Ona nie jest oparta na AI, to nie jest, wiesz, nie prowadzi cię jakąś spersonalizowaną trasą, ale to jest aplikacja AR-owa.

Obok dzieł sztuki usadowiły takie specjalne kamery z AI i te kamery śledzą przepływ ludzi.

Stosowanie tej całej futurystycznej AI, narzędzi tej futurystycznej AI...

o bardzo dużym zasięgu, inne radzą sobie jako tako, ale problemem tutaj jest to, że one zawsze stoją na takiej pozycji petenta trochę, bo próbują jakoś zaistnieć, ale to platforma i algorytmy decydują, co będzie pokazywane, muszą się w jakiś sposób dostosowywać i nauczyć tego,

Autorzy tego raportu podkreślają, że polecenia AI mogą nas zamykać w bańkach, tym razem takich kulturowych, i mogą sprawiać, że nie będziemy dopuszczali do siebie innych światopoglądów lub stylów,

No kolejnym zagrożeniem jest też to zagrożenie językowe, czyli to jest to, o czym już też wielokrotnie mówiłyśmy, bo jednak modele AI, szczególnie te właśnie oparte na wielkich modelach językowych, jeżeli posługują się nimi dane instytucje, a nie zostały one wytrenowane na danych lokalnych, szczególnie tych danych, które są poza hemisferą anglojęzyczną,

No tak, no bo wracając do tego aspektu językowego, dla AI wytrenowanej na danych anglojęzycznych albo choćby tych pochodzących z frankofońskiego obszaru językowego, no to chłopi to będzie klasa społeczna, a nie powieść Władysława Reymonta pod tym samym tytułem.

I kolejnym zagrożeniem według tego raportu miałoby być nadmierne poleganie na AI.

Bo badacze wyliczają, że jeśli przy rekomendacjach będziemy opierać się tylko na tym, co nam podsunie AI, tak jak ta biblioteka w Szanghaju, no to można popaść w taki bezwład, ciasnotę umysłową, no i po prostu znowu wpadniemy w bańki.

No a dalsze zagrożenia to chociażby niewystarczająca ilość danych do trenowania własnych modeli AI, o czym też zresztą mówiłyśmy w jednym od odcinków, że dane są na wagę złota dla wszystkich obecnie.

Oprócz tego potencjalne uprzedzenia nieeuropejskich AI, no i w końcu

Rzeczy, o których w instytucjach kultury chyba zbyt często się nie myśli, czyli może się okazać, że po prostu tych instytucji nie stać na infrastrukturę do przetwarzania danych i nie stać ich na zainwestowanie w moce obliczeniowe.

No i być może najważniejsze zagrożenie, brak świadomości tego, że AI...

Chociaż istnieje szereg inicjatyw publicznych mających na celu pomoc w rozwoju kreatywnych i kulturalnych startupów technologicznych, brak odpowiednich, niebiurokratycznych źródeł finansowania jest problemem, bo w Europie nie ma specjalnych mechanizmów finansowania kreatywnej AI.

Autorzy tego raportu wskazują też, że brakuje finansowania także dla zastosowań, które byłoby bardzo łatwo wdrożyć w życie, czyli aplikacje AI oraz finansowania takich zastosowań demonstracyjnych w instytucjach kultury.

gdzie prezentowano narzędzie Google Gemini w takiej infrastrukturze Vertex AI, która pozwala na to, żeby dotrenowywać ten ogólny model językowy swoimi danymi.

W ciągnięciu jej do procesów najbardziej powtarzalnych, ale nie odpuszczeniu całkowicie swoich zadań właśnie na rzecz AI.

Przypominamy, można do nas pisać na Instagramie techstorie-podkresnik-podcast oraz na mail techstorie-małopatok.fm.