Mentionsy

Historyk, twórca Muzeum II Wojny Światowej, autor wielu książek dotyczących XX wieku, reprezentujący Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

Tak.

Komuniści są często postrzegani jako antynarodowici, którzy przede wszystkim przekładają lojalność wobec Moskwy nad służenie własnemu narodowi, którzy przenoszą w Europie Środkowo-Wschodniej po II wojnie światowej wzory ze Związku Sowieckiego.

To ogólne zjawisko, jakie wtedy zachodziło w polskiej polityce, w polskim życiu, również chyba społecznym, bo tak należałoby na to

Jak najbardziej.

On był liderem tego środowiska, charyzmatycznym nawet, jak wiele osób wtedy uważało.

Natomiast oczywiście jest to książka o po pierwsze ludziach wokół niego, którzy to środowisko tworzą, a więc dziennikarzach, pisarzach, działaczach Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, czyli organizacji kombatanckiej, takiej monopolistycznej wtedy.

Ale także o tych wszystkich ludziach, którym hasła głoszone przez partyzantów Moczara się podobają.

Poprzez odwoływanie się do innej retoryki niż wcześniej robili komuniści, do haseł narodowych, partyzanci Moczara są w stanie przyciągnąć do siebie, a tym samym częściowo do władzy komunistycznej, ludzi z bardzo różnych środowisk i, tak jak powiedziałem często wcześniej, bardzo odległych od komunizmu albo wręcz nastawionych opozycyjnie, niekiedy prześladowanych wcześniej, zwłaszcza w okresie stalinowskim.

Teraz mówimy o wielkiej polityce, o tych wielkich przemianach, wielkich zjawiskach, jakie mogliśmy w latach sześćdziesiątych, choć nie tylko, obserwować właśnie w polskiej polityce.

Nie mamy partii, nie mamy tych wielkich gier pomiędzy frakcjami partyjnymi.

Natomiast mamy coś, co można streścić jednym zdaniem, właściwie takim jednym stwierdzeniem, które się zresztą pojawia w pana książce.

Ale także do tego społeczeństwa zwykłych ludzi adresowali swoje hasła, postulaty i chciałem pokazać perspektywę życiową, doświadczenia życiowe, a także aspiracje tak zwanych zwykłych ludzi, czyli tych, którzy stanowili większość polskiego społeczeństwa.

I ten pierwszy rozdział to jest taka panorama społeczna i starałem się

Oczywiście można argumentować, że nigdy większość Polaków nie popierała ideologii komunistycznej, ale jednak...

Jest takie poczucie bankructwa ideologii komunistycznej.

Nie ma aż tak daleko idącej demokratyzacji systemu, na jaką ludzie liczyli w październiku 56 roku, a w takim wymiarze materialnym po lepszym niewątpliwie okresie, dosłownie trzech lat, kiedy nastąpił wzrost płac realnych,

Moczar jako najpierw wiceminister, a potem minister spraw wewnętrznych

Czyli na przykład hasła przeciwko prywatnej inicjatywie, ale także korupcji wśród dyrektorów przedsiębiorstw.

Problem polegał na tym, że w tamtych warunkach trudno było atakować po prostu elity partyjne czy kadrę kierowniczą w przedsiębiorstwach.

W związku z tym atakowano ludzi żydowskiego pochodzenia na tych stanowiskach.

Głównie w 67-68 roku, ale jak się czyta raporty o nastrojach, czy wyniki badań opinii publicznej prowadzone przez Ośrodek Badania Opinii Publicznej, widać, że Polacy są nastawieni egalitarnie, bardzo źle odnoszą się do ludzi żyjących na wyższym poziomie.

Jest jeszcze jedna rzecz, o której Pan pisze, bardzo mocno ją Pan zaznacza, że Moczar pojawił się też w momencie, kiedy w dorosłe życie wchodziło zupełnie nowe, powojenne pokolenie Polaków, które miało zupełnie inny punkt widzenia albo inaczej.

Tak, i właśnie najbardziej chyba Władysław Gomułka ze swoim językiem, postrzeganiem rzeczywistości, opisywaniem rzeczywistości różnił się od tego młodego pokolenia.

Zastanawiam się na ile to też jest rzecz, która powinna wybrzmieć, bo Pan bardzo mocno zaznacza fakt, że tak naprawdę...