Mentionsy
Dziennik Literacki. Podkast
Dziennik Literacki. Podkast
02.06.2026 04:40

Na południe #2 | Wyobrażona inność, peryferyjna białość

Jak opowiadać o polskiej białości i rasizmie w kraju, który zwykle myśli o sobie poza historią kolonialnej przemocy? W drugim odcinku cyklu „Na południe” punktem wyjścia są pytania o źródła wyobrażeń o urasowionych Innych, kolonialne fantazje polskich półperyferii i język, którego wciąż brakuje, by opisać rodzime uwikłania w rasowe hierarchie. O historii tych wyobrażeń, od XIX wieku po PRL i współczesność, rozmawiają dr Claudia Snochowska-Gonzalez, dr Łukasz Zaremba i Max Cegielski.

„Globalna solidarność: archiwa przyszłości”, realizowanych w ramach prac Interdyscyplinarnej Grupy Badawczej „PRL i Globalne Południe” - partnerskiej współpracy między Instytutem Badań Literackich PAN i Instytutem Kultury Polskiej (Uniwersytet Warszawski).



PRL endeckiej endeków Łukasz Zaremba Sienkiewiczu Ligi Morskiej i Kolonialnej Puchalskiego Solidarności Piotr Puchalski Dmowski Instytutu Kultury Polskiej Ligi Morskiej Kolonialnej Eugeniusz Szyr Rosją PAN-ie

Rozdziały (10)

1. Wstęp i przedstawienie gościa

Max Cegielski przedstawia temat seminarium i swoich gościa, dr Klaudia Snochowska i doktora Łukasza Zaremby, którzy zajmują się badaniem relacji między Polską a globalnym południem.

2. Badania nad pojęciem rasizmu w XIX wieku

Dr Klaudia Snochowska omawia pojęcie rasizmu w XIX wieku, podkreślając, że pojęcie narodu i rasy jest podobne i nie jest naukowe, a także analizuje antyukraińskie i antysemickie ekscesy Endeckich.

3. Endekowie i kolonizacja

Dr Klaudia Snochowska omawia kolonizację przez endeków, szczególnie emigrację chłopów do Brazylii, i jej relację z pojęciem rasowym.

4. Badania nad pojęciem Białego Murzyna

Dr Klaudia Snochowska i doktor Łukasz Zaremba omawiają pojęcie Białego Murzyna i jego pochodzenie, podkreślając jego znaczenie w kontekście polskiego rasizmu.

5. Rasy i kolonializm w Polsce

Rozmowa kontynuuje omówienie modernizacji i kolonializmu w Polsce, w tym w kontekście PRL-u. Dyskusja skupia się na wpływie kolonialnych dyskursów na polskie społeczeństwo i na kwestie, ile z tych idei przetrwało po II wojnie światowej.

6. Krytyka kolonializmu w PRL-u

Diskurs na temat długotrwałej krytyki kolonializmu w PRL-u, porównanie z długotrwałym antysemityzmem, analiza obrazów i kliszy w polskiej kulturze.

7. Zmiana dyskursu PRL-owego

Komentarz na temat zmieniającego się dyskursu PRL-owego, wskazanie na indywidualne historie i rozwój dyskursów antysemickich.

8. Dyskusja na temat słowa na M

Dyskusja na temat słowa na M, jego historii i znaczenia, analiza polskich i zachodnich dyskursów.

9. Rasyzm i antysemityzm w polskiej kulturze

Analiza relacji między rasyzmem a antysemityzmem w polskiej kulturze, krytyka polskiej niewinności, porównanie polskiego dyskursu z europejskim.

10. Podsumowanie i ogłoszenia

Podsumowanie dyskusji, zaproszenie do kolejnych spotkań, ogłoszenia o innych wydarzeniach.

Ostatnie odcinki