Mentionsy
Na południe #2 | Wyobrażona inność, peryferyjna białość
Jak opowiadać o polskiej białości i rasizmie w kraju, który zwykle myśli o sobie poza historią kolonialnej przemocy? W drugim odcinku cyklu „Na południe” punktem wyjścia są pytania o źródła wyobrażeń o urasowionych Innych, kolonialne fantazje polskich półperyferii i język, którego wciąż brakuje, by opisać rodzime uwikłania w rasowe hierarchie. O historii tych wyobrażeń, od XIX wieku po PRL i współczesność, rozmawiają dr Claudia Snochowska-Gonzalez, dr Łukasz Zaremba i Max Cegielski.
„Globalna solidarność: archiwa przyszłości”, realizowanych w ramach prac Interdyscyplinarnej Grupy Badawczej „PRL i Globalne Południe” - partnerskiej współpracy między Instytutem Badań Literackich PAN i Instytutem Kultury Polskiej (Uniwersytet Warszawski).
Rozdziały (10)
Max Cegielski przedstawia temat seminarium i swoich gościa, dr Klaudia Snochowska i doktora Łukasza Zaremby, którzy zajmują się badaniem relacji między Polską a globalnym południem.
Dr Klaudia Snochowska omawia pojęcie rasizmu w XIX wieku, podkreślając, że pojęcie narodu i rasy jest podobne i nie jest naukowe, a także analizuje antyukraińskie i antysemickie ekscesy Endeckich.
Dr Klaudia Snochowska omawia kolonizację przez endeków, szczególnie emigrację chłopów do Brazylii, i jej relację z pojęciem rasowym.
Dr Klaudia Snochowska i doktor Łukasz Zaremba omawiają pojęcie Białego Murzyna i jego pochodzenie, podkreślając jego znaczenie w kontekście polskiego rasizmu.
Rozmowa kontynuuje omówienie modernizacji i kolonializmu w Polsce, w tym w kontekście PRL-u. Dyskusja skupia się na wpływie kolonialnych dyskursów na polskie społeczeństwo i na kwestie, ile z tych idei przetrwało po II wojnie światowej.
Diskurs na temat długotrwałej krytyki kolonializmu w PRL-u, porównanie z długotrwałym antysemityzmem, analiza obrazów i kliszy w polskiej kulturze.
Komentarz na temat zmieniającego się dyskursu PRL-owego, wskazanie na indywidualne historie i rozwój dyskursów antysemickich.
Dyskusja na temat słowa na M, jego historii i znaczenia, analiza polskich i zachodnich dyskursów.
Analiza relacji między rasyzmem a antysemityzmem w polskiej kulturze, krytyka polskiej niewinności, porównanie polskiego dyskursu z europejskim.
Podsumowanie dyskusji, zaproszenie do kolejnych spotkań, ogłoszenia o innych wydarzeniach.
Szukaj w treści odcinka
Jest realizowane przez interdyscyplinarną grupę badawczą, która się nazywa PRL Globalne Południe.
Można to nazwać po prostu międzynarodową solidarnością tworzoną w ramach polityki PRL po II wojnie światowej w największym skrócie, ale tak naprawdę przede wszystkim
Zajmujemy się relacjami pomiędzy PRL a globalnym południem.
Mamy wrażenie, że te badania to nie jest tylko kwestia historii PRL-u, to nie jest tylko kwestia przeszłości, ale że pewną stawką tych relacji pomiędzy Polską socjalistyczną a krajami Afryki, Azji, Bliskiego, Dalszego Wschodu, też w pewnym okresie Ameryki Łacińskiej, że pewną stawką tych badań jest w gruncie rzeczy teraźniejszość.
Propagandy czy dyskursu PRL-owskiego, który na przykład jest prezentowany w Afryce czy w Azji, w różnych czasopismach wydawanych po angielsku, po francusku.
Po pierwsze, wydaje mi się, że ten aspekt modernizacyjny ekspansji globalnej jest niesłychanie ważny, ponieważ on się też ewidentnie pojawia w tych dyskursach w PRL-u.
Również w PRL-u, na przykład kiedy Tadeusz Jaworski pierwszy raz przybywa z ekipą filmowców do Gany w roku 60, mamy tam na przykład film, który kręci biały człowiek z Jaku, który jest oczywiście o tym odnalezionym Polaku, który na krańcach świata właśnie leczy ludzi.
I trochę tak jak tu mówiliście, w tą opowieść PRL-owską element narodowy zawsze się wkrada, czyli to są takie, że nasi, nasi nad Gangesem, nasi nad Eufratem, etc., etc. I jeden tylko przykład, jeżeli chodzi o Ligę Emorską i Kolonialną, pozytywny,
Właśnie jakby na jej bazie w PRL-u były podejmowane rozmaite inicjatywy wspierające to globalne południe.
Nie przeszło do PRL, jeżeli nie było żadnego rodzaju krytyki czy dekolonizacji.
Mam wrażenie, że to, co produkuje przynajmniej na początku oficjalnie PRL, to jest inna wersja eksepsjonalizmu.
PRL tu nie pomaga nam współcześnie, przynajmniej... To znowu, wypowiadam się o czymś, o czym się nie znam.
No to ani PRL nam tego nie naprawi, ani na pewno III RP nam tego nie naprawiła, no nie?
Tylko mam dwa komentarze wychodzące od tego, co mówicie, o tej dłuższej tradycji, dłuższej genealogii, interesującego nas PRL-u.
Po pierwsze to dziękuję Claudii, że przypomniała o lewicowej krytyce imperializmu i antykolonializmu, która była dużo dłuższa niż sam PRL.
Takie tezy czy takie stwierdzenia, że tak naprawdę ten antykolonializm PRL-owski był po prostu częścią propagandy państwowej, propagandy partyjnej, propagandy komunistycznej, która gdzieś tutaj się zainstalowała w 1948 roku przy okazji Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu.
Ja bym tylko dorzucił do tego, że badając ten dyskurs PRL-owski jednak jako dyskurs, który się zmienia i rozwija, znaczy on nie jest cały czas taki sam.
W Instytucie Kultury Polskiej spotkanie na temat filmowego globalnego południa i nasze seminarium będzie też obecne w lipcu w Krakowie na Festiwalu Miłosza, gdzie porozmawiamy o recepcji wydarzeń związanych z dekolonizacją w Afryce, poezji PRL.
Taka recepcja była i także będziemy rozmawiać o tłumaczeniach poezji afrykańskiej w PRL-u.
Ostatnie odcinki
-
Występy gościnne #24 | Brutalizm naszych czasów
07.07.2026 04:45
-
Występy gościnne #23 | Literatura w Iranie. Pis...
03.07.2026 04:45
-
Występy gościnne #22 | Samotność wszystkich miast
30.06.2026 04:40
-
Teksturion #9 | Themersonowie
26.06.2026 04:50
-
Humanistyka na mieście #10 | Trzy ekologie
23.06.2026 04:40
-
Horyzontalia #1 | Focus na Śląsk
19.06.2026 04:50
-
Występy gościnne #20 | Obrazy wierszy
16.06.2026 04:40
-
Fakcje #3 | El Akkad
12.06.2026 04:40
-
Nie takie obce – rozmowy o przekładzie #14 | Di...
09.06.2026 04:40
-
Występy gościnne #19 | Imiona Krymu
05.06.2026 04:40