Mentionsy

Podcast Muzeum Historii Polski o najważniejszych wydarzeniach w historii Polski.

Polskie państwo podziemne.

Większość członków Polskiego Państwa Podziemnego to żołnierze zrzeszeni w organizacji zwanej od 1942 roku Armią Krajową.

Łukasz Starowiejski, zapraszam do konspiracji, czyli do unikalnego w skali światowej polskiego państwa podziemnego i jego armii krajowej.

Po polskim podziemiu z czasów II wojny światowej oprowadzi nas Grzegorz Rutkowski z Muzeum Historii Polski.

Panie Grzegorzu, zacznę może od takiej prywatnej, rodzinnej historii.

korzystnego obrotu sprawy dla Polski.

czy zawieszenia broni, właśnie możliwość posiadania sił zbrojnych, odtworzenia tych sił zbrojnych da potencjał polityczny, który przełoży się na to, że polskie państwo będzie mogło osiągnąć jakieś profity polityczne.

Mówimy o akcji burza, ale de facto akcja burza jest takim planem awaryjnym w sytuacji, kiedy koncepcja powstania powszechnego, która rodzi się w początkowym etapie wojny i dojrzewa w umysłach polskich wojskowych na obczyźnie i w kraju,

No i też wiadomo, że front przetoczy się przez tereny polskie.

Więc widać, że to są szerokie kręgi polskich elit politycznych i wojskowych, które mają świadomość tego, że...

Funkcjonowanie przynajmniej wśród zbrojnych, a później w efekcie także tajnej administracji przełoży się na powstanie polskiego państwa podziemnego.

Jest potrzebna i korzystna dla sprawy polskiej w tych dramatycznych, dramatycznym momencie.

W krótkim czasie główne centra polskie, Kraków, Warszawa, Wilno

Tam bardzo szybko zadzierzgnięte są struktury konspiracyjne i co jest ważne ogólnie dla polskiej konspiracji, pomimo, że to jest ruch tak szeroki, rzeszający tyle stronnictw, ugrupowań politycznych i frakcji, jest to ruch, na ile to możliwe oczywiście, zgodny, także w przeważającej części uznający władzę na obczyźnie.

Zarazem fakt, że władze polskie na obczyźnie miały stuprocentowe poparcie kraju i właściwie jakieś decyzje podjęte przez władze na obczyźnie były w kraju realizowane.

No nie będzie jednej daty powstania Polskiego Państwa Podziemnego, bo o ile możemy powiedzieć o powstaniu, no tu mamy ten 27 września, jest ten moment jednostkowy powstania zalążków konspiracji wojskowej.

kiedy decyzją Komitetu do Spraw Kraju zadzierzynięta ma być ta cywilna odnoga Polskiego Państwa Podziemnego.

Czy to określenie polskie państwo podziemne, raczej powojenne niż tak naprawdę współczesne naszym bohaterom, o którym rozmawiamy, jest zasadne?

Wiele lat przed akcją burza polscy wojskowi analizują, jak będzie wyglądało, jak może wyglądać polskie wojsko po wojnie, aby była to organizacja skuteczna, nowoczesna, dobrze działająca.

To jeszcze krótko powiedzmy, jaka wyglądała struktura tego polskiego państwa podziemnego.

Centrum łączności tak naprawdę, które będzie można zobaczyć na wystawie Stałej Muzeum Historii Polski.

W początku starano się tak, że polskie podziemie i władze migracyjne starały się nawiązać łączność radiową.

Tutaj, jeżeli chodzi o te działania, mamy właśnie jury Bosch i willę na ulicy Fortecznej po sąsiedzku w stosunku do siedziby Muzeum Historii Polski i tam być może nawet w 1939 roku pojawiają się plany, aby stworzyć tam

Wokół łodzi podwodnej jest masa historii, była to konstrukcja bardzo ciekawa, także od strony takiej czysto technicznej, nie tylko z samego bunkra, ale także wyprowadzenie chociażby anten.

Co robiło polskie państwo podziemne?

Państwo polskie miało takie dążenie, żeby uzyskać ziemię zachodnią.

Tak, nazywamy odzyskanymi, ja tutaj za profesor Kersken nazwałem je uzyskanymi, więc jeżeli był taki dogmat, to delegatura rządu analizowała, jak gospodarczo można inkorporować te tereny do organizmu gospodarczego państwa polskiego.

misja Jana Karskiego, czyli Jan Karski mógł donieść wolnemu światu o Holokauście, który rozgrywa się na terenach Polski.

Parat Sprawiedliwości to jest kolejna aktywność Polskiego Państwa Podziemnego.

Co jest w wypadku Polski rzeczą ciekawą do podkreślenia, to z jednej strony są nakłady bardzo duże, bo to potrafią w wypadku tych najważniejszych periodyków dochodzić do kilkudziesięciu tysięcy nakładów pojedynczego numeru.

Więc to pokazuje, jak w tym morzu okupacji Polskie Państwo Podziemne było taką wyspą wolności, która trwała, starała się trwać i pozwolić Polakom przetrwać ten ciężki czas.

To oczywiście najbardziej spektakularne działanie Polskiego Państwa Podziemnego, te różne akcje zbrojne.

Były miejscami, gdzie właśnie to, do czego przygotowały się polskie państwo podziemne, na krótki moment mogły się ziść.

Kraj, który w 1939 roku dokonał agresji na państwo polskie.

Oczywiście władze polskie do końca nie wiedziały na ile będzie możliwość współpracy z Sowietami.

Co się działo na ziemiach okupowanych przez Związek Radziecki i tych wschodnich ziemiach Polski, to też dobrze pokazywało jakiś stosunek do Polski czy Polaków.

Natomiast po 1941 roku to był sojusznik Polski, przynajmniej oficjalnie, a po wycofaniu uznania legalnego rządu RP przez Sowietów i tworzeniu w to miejsce substytutu przyszłych wad Związek Patriotów Polskich.

Więc jeżeli w 1943 roku mamy sytuację taką, że partyzantka sowiecka dopuszcza się akcji przeciwko partyzantce polskim, jest prowokowana, internuje polskich oficerów, dowódców oddziałów partyzanckich, ona potrafi zaatakować.

No i to też jest kwestia taka, że z jednej strony tych AK-owców prześladowano, internowano, a zarazem w strukturach I i II Armii Wojska Polskiego, czyli tych tworzonych przez Polskę Lubelską, AK-owscy stanowili dość znaczną część.

Jeszcze wówczas władze w Londynie, legalne władze nadal są uznawane jako reprezentacje państwa polskiego, natomiast już mniej więcej w tym okresie wiadomo, jakie są postanowienia konferencji teherańskiej.

Dalszą swą pracę i działalność prowadźcie w duchu odzyskania pełnej niepodległości państwa i ochrony ludności polskiej przed zagładą.

Przewodnikami narodu i realizatorami niepodległego państwa polskiego.

W przekonaniu, że rozkaz ten spełnicie, że zostaniecie na zawsze wierni tylko Polsce oraz by Wam ułatwić dalszą pracę z upoważnienia Pana Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, zwalniam Was z przysięgi i rozwiązuję szeregi AK.

Tutaj jeszcze jako epilog mamy sytuację taką, że chwilę później Leopold Okulicki jest jednym z 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, zbawionym na pretraktację ze stroną sowiecką, potajemnie aresztowanym i sądzonym w Moskwie w pokazowym procesie za współpracę z Niemcami.

No ale los polskiego państwa podziemnego niestety był już wtedy absolutnie przesądzony i tak naprawdę zaczęła się gehenda tych, którzy zostali.

Ile osób zostało, AK-owców czy z Polskiego Państwa Podziemnego zostało skazanych na śmierć?

Natomiast ci, którzy znalazli się w obozach internowania, zostali wywiezioni do ZSRR i de facto w łagrach powrócili do Polski w 50-tych latach.

Tyle jeśli chodzi o rozmowę o polskim państwie podziemnym, o jego wielkości, niezwykłości i tragicznej historii.

Naszym gościem był Grzegorz Rutkowski z Muzeum Historii Polski.