Mentionsy

Senat to współcześnie wyższa izba polskiego parlamentu od 35 lat, będąca symbolem demokratycznej III Rzeczpospolitej.

A może w Staropolskiej Rzeczpospolitej Senat był przede wszystkim zalążkiem współczesnego rządu?

Jaką rolę Senat odgrywał w II Rzeczpospolitej?

I dlaczego komuniści zlikwidowali go po II wojnie światowej?

Senat przedrozbiorowy Rzeczpospolitej.

Kiedy mnie uczono historii państwa i prawa polskiego i brałem gdzieś tam do ręki na pierwszym roku studiów podręcznik pod redakcją profesora Juliusza Bardacha, to tam gdzieś wskazywano, że ta rada jeszcze nie nazywająca się Senatem...

Jak popatrzymy sobie nawet na rozwinięty Sejm Walnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów w okresie późniejszym, gdzieś tam XVI-XVIII wiek, to ten proces legislacyjny, czyli proces uchwalania praw wygląda dziwnie.

To król ich słucha i na podstawie ich opinii wyrabia sobie swoje własne zdanie.

My tutaj pewnie nie mamy przestrzeni na to, żeby tak bardzo szczegółowo o tym opowiadać, bo tutaj tych wątków jest cała masa i to jest historia tyleż ustroju, co w ogóle historia polityczna i obyczajowa przedrozbiorowej, czy czasem jak mawiamy staropolskiej Rzeczpospolitej, ale proponowałbym, żebyśmy wykonali taki ogromny przeskok.

Wykonajmy przeskok do końcówki istnienia I Rzeczpospolitej, bo tak Izba Poselska, jak i Senat pomiędzy przełomem XV i XVI wieku, a końcówką wieku XVIII zmienia się tam ogromnie wiele i ten Senat, bo to nas interesuje.

Końcówki XVIII wieku wygląda zupełnie inaczej i takim najbardziej oczywistym tego dowodem będzie Konstytucja 3 Maja.

Mówię o tym dlatego, że tak naprawdę ten senat w okresie między XVI a XVIII wiekiem, według opinii wielu historyków, ja się z tym nie do końca zgadzam, ale w opinii wielu historyków to był taki zalążek nowoczesnego rządu w gruncie rzeczy.

To się kończy rzeczywiście w drugiej połowie wieku XVIII.

Senat w II Rzeczpospolitej.

Chciałbym, żebyśmy od razu po I Rzeczpospolitej przeskoczyli do rzeczywistości II Rzeczpospolitej, bo oto w ostatnich tygodniach 1918 roku Polska nie tylko odzyskuje niepodległość, ale również powstaje ordynacja wyborcza, zapowiedziane są wybory, tylko że są to wybory do Sejmu.

Z roku, zresztą 1919, ze stycznia roku 1919, bardzo ważne, wyłoniony zostaje Sejm Ustawodawczy i to jest dla w ogóle kształtu ustrojowego II Rzeczpospolitej niezwykle istotne, bo już wiadomo, że będzie to republika, że będzie to republika demokratyczna, ta ordynacja wyborcza jest bardzo demokratyczna jak na swój czas, choćby to, że kobiety mają czynne i bierne prawo wyborcze, ale rozpatrzmy to proszę w kontekście Senatu.

Stany w Stanach Zjednoczonych, landy w Niemczech, kantony w Szwajcarii itd.

Jeszcze ciekawsze pomysły mamy oczywiście w projekcie Związku Ludowo-Narodowego, czyli Partii Narodowej, która w ogóle opowiada się za takim bardzo skomplikowanym i bardzo zróżnicowanym sposobem wyboru, czy też mianowania tej Izby Wyższej.

takiego okresu niestabilności, anarchii, rozgadania, ma przyjść sanacja.

powiedziałbym, że sądzę, iż jest to wyraz w ogóle tego, że nie najlepiej uczymy historii prawa.

Dość często opowiada się studentom w ramach zajęć z historii państwa i prawa polskiego, że między 1926 a 1935 rokiem mieliśmy taki autorytaryzm pozakonstytucyjny.

Senat po II wojnie światowej.

Panie doktorze, powiedzieliśmy sobie o I Rzeczpospolitej, powiedzieliśmy o II Rzeczpospolitej, czas na trzecią.

No ale oczywiście, żeby coś powiedzieć o III Rzeczpospolitej, to musimy się jeszcze cofnąć do tej Rzeczpospolitej, która numeru nie ma, jest Polską Rzeczpospolitą Ludową, a nawet jeszcze wcześniej, bo Polska Rzeczpospolita Ludowa to jest twór państwowy nazwany tak oficjalnie od roku 1952, a my musimy pomówić o tym, co było w Polsce po II wojnie światowej.

Podstawowe fakty są takie, że po II wojnie światowej Polska krajem niepodległym nie jest, aż do roku 1989.

Ten rząd nie jest w pełni komunistyczny, jest w większości komunistyczny, ale jego istotność polega na tym, że po pierwsze wchodzą w jego skład istotni politycy emigracyjni, tutaj najważniejszy jest Stanisław Mikołajczyk, niedawny jeszcze premier Rzeczpospolitej na uchodźstwie.

No i druga rzecz, początkiem lipca 1945 roku ten legalny rząd Rzeczpospolitej rezydujący w Londynie traci uznanie międzynarodowe, uzyskuje go rząd w Warszawie.

że 70 z groszem procent osób, które oddały głosy w referendum, była za pozostawieniem Senatu, co świadczyło by o tym, że PSL, o którym pan tutaj powiedział, Mikołajczykowskie Polskie Stronnictwo Ludowe, a więc legalna opozycja przeciwko komunistom, chociaż oczywiście w tym pretzlu po II wojnie światowej sytuacja super skomplikowana, bo jednocześnie...

No ale strona opozycyjna nie chciała się zgodzić z jednej strony na bardzo silnego prezydenta, który będzie Wojciech Jaruzelski, bardzo silny rząd, który będzie pod pełną kontrolą nadal partii i Sejm, w którym będzie kwotowy udział opozycji, ale i tak większość zagwarantowała sobie partia komunistyczna.

I oto po serii paroksyzmów w sierpniu 1989 roku Tadeusz Mazowiecki zostaje premierem

jeszcze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i w skład jego rządu sformułowanego we wrześniu 1989 roku też wchodzą komuniści, więc nie jest tak, że Polska od razu dostaje rząd opozycyjny.

Gdybyśmy mieli rzucić okiem panoramicznie na III RP, to ten Senat jest istotny.

O Senacie, jego historii w I Rzeczpospolitej, II Rzeczpospolitej, III Rzeczpospolitej, a także być może rozmaite, warte rozważania postulaty delegę Ferenda usłyszeliśmy od dr Tomasza Kłarskiego z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Podcastów Muzeum Historii Polski wysłuchasz na YouTube, Spotify, Apple Podcasts i w Audiotece.

Subskrybuj kanał Muzeum Historii Polski.