Mentionsy
Senat, czyli długie trwanie polskiej demokracji
Choć może to brzmieć zaskakująco, to geneza powstania senatu nie wiąże się z parlamentem. Pełnił on początkowo inną funkcję. Jaki związek z tym ma Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki i rozbicie dzielnicowe? Czy senat zawdzięcza swoje istnienie kłótniom o podział podatków?
W okresie II Rzeczpospolitej ścierały się różne wizje funkcjonowania senatu. Od lewicowej, przez federacyjną, aż po konserwatywną. Która zwyciężyła? Każda z nich inaczej widziała rolę parlamentu i jego znaczenia dla ustroju państwa. Czy przeprowadzony przez Józefa Piłsudskiego zamach majowy z 1926 roku pogrzebał te pomysły?
W pierwszym pytaniu sfałszowanego przez komunistów referendum z 1946 roku pytano Polaków o to, czy chcą zniesienia senatu. Skąd takie pytanie? Czy wyższa izba parlamentu ostatecznie powstała w okresie PRL?
Przypomnimy też olbrzymią rolę, jaką odegrały wybory do senatu z czerwca 1989 roku dla ustrojowych przemian. Miażdżące zwycięstwo opozycji i klęska komunistów okazała się mięć duże znaczenie dla tempa przekształceń demokratycznych z przełomu lat 80. i 90. Czy można powiedzieć, że senat zawsze wyrażał demokratyczne aspiracje Polaków?
O tym wszystkim w dzisiejszym podcaście rozmawiają dr Michał Przeperski i jego gość, dr Tomasz Kucharski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Podcast zrealizowano w ramach zadania: kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego - Portal Historyczny Dzieje.pl
Szukaj w treści odcinka
Czy senatorowie głosowali, czy jedynie dawali rady władcy?
To powstanie parlamentaryzmu ma absolutnie kluczowe znaczenie dla rozwoju tej Rady Królewskiej.
No bo przez długi czas jest tak, że mamy monarchę, mamy to jego bliskie otoczenie, tę radę, no i ten król podejmuje najważniejsze decyzje, również administracyjne, sądzi najważniejsze sprawy w obecności tej swojej rady.
Mówię o tym tak długo dlatego, że ma to kluczowe znaczenie z punktu widzenia tej rady.
No i teraz jaka jest rola tej rady w świetle tej zmiany ustrojowej?
No więc tutaj też ci nasi członkowie tej rady wymyślili sobie, to my się teraz będziemy nazywali Senatem, bo to spowoduje wzrost naszego znaczenia, będzie świetnie brzmiało i podkreśli, że my jesteśmy jednak czymś więcej, aniżeli tylko i wyłącznie pomocnikami tych posłów ziemskich.
W konsekwencji model podejmowania decyzji w ramach takiej rady opierał się na modelu konkludowania.
Ci senatorowie czy wcześniej członkowie rady nigdy nie głosują, nie podejmują właściwie kolegialnie decyzji.
Oni mają dawać swoje rady, czy mają jednak głosować?
No bo pochodzą ze starszych rodów, z bogatszych rodów, z większą tradycją.
W konsekwencji, co jest niezwykle interesujące, te kompetencje tradycyjnej Rady Królewskiej pozostały.
I jeśli przyjrzymy się ówczesnej scenie politycznej i przyjrzymy się takiej XIX-wiecznej tradycji myślenia o Izbach Wyższych, no to mamy zasadniczo trzy poglądy.
To jest taka tradycja tych zgromadzeń stanowych wcześniejszych.
Tymczasowej Rady Stanu, gdzie w ogóle jedno trzecią tego ciała miał powoływać król, mieli być tam książęta krwi, przedstawiciele fabrykantów, przedstawiciele wielkiej własności ziemskiej itd.
Rzeczywistość parlamentarna zaczyna wyglądać radykalnie inaczej.
A jednocześnie mamy takie przepisy w tej konstytucji, które przypominają nam tradycyjne rozwiązania republikańskie.
wykładać tę konstytucję w duchu tradycyjnie republikańskim i właściwie pomijać te przepisy o omnipotencji prezydenta.
Ostatnie odcinki
-
Czy bitwa pod Wiedniem była błędem? Jan III Sob...
29.01.2026 15:00
-
Niekorzystne sojusze i zdrada magnatów? Sobiesk...
22.01.2026 18:00
-
Pierwszy kryzys klimatyczny? Mała epoka lodowco...
15.01.2026 18:00
-
Czy Jan Sobieski był ratunkiem dla Rzeczpospoli...
08.01.2026 18:00
-
Jan Sobieski. Cienie młodości — ambicja i klęsk...
01.01.2026 18:00
-
Wojsko na ulicach. Polska 1981 między strachem ...
18.12.2025 18:00
-
Jak komunistyczna partia zniewoliła Polskę?
11.12.2025 18:00
-
Koniec węgla? Jego polska historia
04.12.2025 18:00
-
Rosyjski kolonializm, czyli podbój bez mapy?
27.11.2025 18:00
-
Krzyżacy przejmują Gdańsk. Nowe rozdanie
20.11.2025 18:00